ତତ୍କୃତେ ନିହତୋ ରାଜା ଵୀରସେନୋ ଯୁଧାଜିତା । ସ କଥଂ ନିର୍ଧନୋ ଭର୍ତା ଯୋଗ୍ଯଃ ସ୍ଯାଚ୍ଚାରୁଲୋଚନେ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜା ବୀରସେନଙ୍କୁ ଯୁଧାଜିତ୍ ମାରିଦେଲେ । ଏଭଳି ଧନହୀନ ଲୋକ କିପରି ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ, ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ?
ବ୍ରୂହି ପୁତ୍ରୀଂ ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ କଦାଚିଦପି ଵିପ୍ରିଯମ୍ । ଆଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ରାଜାନଃ ସ୍ଥିତିମନ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂଵରେ
ଏବେ ଝିଅକୁ କିଛି କଥା କୁହ, ଯଦିଓ ତାହା ତାଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗିବ ନାହିଁ । ଶୀଘ୍ର ଅନେକ ରାଜା ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସହିତ ସ୍ୱୟଂବରକୁ ଆସିବେ ।
ରାଜସଂଵାଦଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଭର୍ତ୍ରା ସାଽଭିହିତା ବାଲାଂ ପୁତ୍ରୀଂ କୃତ୍ଵାଙ୍କସଂସ୍ଥିତାମ୍ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଶୁଚିସ୍ମିତାମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଣୀ ଝିଅକୁ ଆଂକ ଉପରେ ବସାଇଲେ, ତାକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ମୃଦୁ ହସିଥିବା ଝିଅକୁ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ ।
କିଂ ଵୃଥା ସୁଦତି ତ୍ଵଂ ହି ଵିପ୍ରିଯଂ ମମ ଭାଷସେ । ପିତା ତେ ଦୁଃଖମାପ୍ନୋତି ଵାକ୍ଯେନାନେନ ସୁଵ୍ରତେ
ହସୁଥିବା ମୋ ଝିଅ, କାହିଁକି ତୁମେ ଏଭଳି ମନକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା କଥା କହୁଛ ? ଏହି କଥା ଶୁଣି ତୁମର ବାପା ଦୁଃଖିତ ହେଉଛନ୍ତି ।
ସୁଦର୍ଶନୋଽତିଦୁର୍ଭାଗ୍ଯୋ ରାଜ୍ଯଭ୍ରଷ୍ଟୋ ନିରାଶ୍ରଯଃ । ବଲକୋଶଵିହୀନଶ୍ଚ ପରିତ୍ଯକ୍ତସ୍ତୁ ବାନ୍ଧଵୈଃ
ସୁଦର୍ଶନ ବଡ଼ ଅଭାଗା, ସେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛି, କେହି ସହାୟ ନାହିଁ । ସେ ସେନା ଓ ଧନ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି ।
ମାତ୍ରା ସହ ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଫଲମୂଲାଶନଃ କୃଶଃ । ନ ତେ ଯୋଗ୍ଯୋ ଵରୋଽଯଂ ଵୈ ଵନଵାସୀ ଚ ଦୁର୍ଭଗଃ
ସେ ମାଆଁ ସହିତ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି । ଏଭଳି ଅଭାଗା ବନବାସୀ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବର ନୁହେଁ ।
ରାଜପୁତ୍ରାଃ କୃତପ୍ରଜ୍ଞା ରୂପଵନ୍ତଃ ସୁସମ୍ମତାଃ । ତଵାର୍ହାଃ ପୁତ୍ରି ସନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ରାଜଚିହ୍ନୈରଲଙ୍କୃତାଃ
ଅନ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସୁନ୍ଦର ଓ ସମ୍ମାନିତ । ସେମାନେ ରାଜଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ।
ଭ୍ରାତାଽସ୍ଯ ଵର୍ତତେ କାନ୍ତଃ ସ ରାଜ୍ଯଂ କୋସଲେଷୁ ଵୈ । କରୋତି ରୂପସମ୍ପନ୍ନଃ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତଃ
ତାଙ୍କର ଭାଇ କୋଶଳରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ସେ ସୁନ୍ଦର ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ।
ଅନ୍ଯଚ୍ଚ କାରଣଂ ସୁଭ୍ରୁ ଶୃଣୁ ଯଚ୍ଚ ଯଥା ଶ୍ରୁତମ୍ । ଯୁଧାଜିତ୍ସତତଂ ତସ୍ଯ ଵଧକାମୋଽସ୍ତି ଭୂମିପଃ
ଅନ୍ୟ ଏକ କାରଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି ଥିବା, ଯେପରି ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଯୁଧାଜିତ୍ ସଦା ସେଠି ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାହେ ।
ଦୌହିତ୍ରଃ ସ୍ଥାପିତସ୍ତେନ ରାଜ୍ଯେ କୃତ୍ଵାଽତିସଙ୍ଗରମ୍ । ଵୀରସେନଂ ନୃପଂ ହତ୍ଵା ସମ୍ମନ୍ତ୍ର୍ଯ ସଚିଵୈଃ ସହ
ବହୁ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ପରେ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ଯୁଧାଜିତ୍ ରାଜା ବୀରସେନଙ୍କୁ ମାରି ତାଙ୍କର ନାତିକୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଲେ ।
ଭାରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ହନ୍ତୁକାମଃ ସୁଦର୍ଶନମ୍ । ମୁନିନା ଵାରିତଃ ପଶ୍ଚାଜ୍ଜଗାମ ନିଜମନ୍ଦିରମ୍
ସେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଞ୍ଚିଗଲେ ଏବଂ ପରେ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ ।
ଶଶିକଲୋଵାଚ ମାତର୍ମମେପ୍ସିତଃ କାମଂ ଵନସ୍ଥୋଽପି ନୃପାତ୍ମଜଃ । ଶର୍ଯାତିଵଚନେନୈଵ ସୁକନ୍ଯା ଚ ପତିଵ୍ରତା
ଶଶିକଳା କହିଲେ — ମାଆଁ, ମୋ ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି, ବନରେ ରହୁଥିବା ରାଜପୁତ୍ର ମୋର ମନରେ ଅଛନ୍ତି । ଯେପରି ଶର୍ୟାତିଙ୍କ କଥାରେ ସୁକନ୍ୟା ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତେଣୁଁ ଭଳି ।
ଚ୍ଯଵନଞ୍ଚ ଯଥା ପ୍ରାପ୍ଯ ପତିଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତା । ଭର୍ତୃଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସ୍ଵର୍ଗଦଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ତଥା
ଯେପରି ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ପାଇ ତାଙ୍କର ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସେବାରେ ଲଗିଥିଲେ, ସେପରି ନାରୀମାନେ ନିଜ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସେବା କଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁଟି ମିଳେ।
ଅକୈତଵକୃତଂ ନୂନଂ ସୁଖଦଂ ଭଵତି ସ୍ତ୍ରିଯାଃ । ଭଗଵତ୍ଯା ସମାଦିଷ୍ଟଂ ସ୍ଵପ୍ନେ ଵରମନୁତ୍ତମମ୍
ଯଦି ନିଷ୍କପଟ ଭାବେ କରାଯାଏ, ଏହି କାମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ସଉଖ୍ୟ ଆଣେ; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ନିଜେ ଭଗବତୀ ସ୍ଵପ୍ନରେ ଦେଇଥିଲେ।
ତମୃତେଽହଂ କଥଂ ଚାନ୍ଯଂ ସଂଶ୍ରଯାମି ନୃପାତ୍ମଜମ୍ । ମଚ୍ଚିତ୍ତଭିତ୍ତୌ ଲିଖିତୋ ଭଗଵତ୍ଯା ସୁଦର୍ଶନଃ
ସେ ନଥିଲେ, ମୁଁ କେମିତି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଚାହିଁବି? ମୋ ହୃଦୟର ଗଭୀରେ ଭଗବତୀ ନିଜେ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ନାମ ଲେଖିଦେଇଛନ୍ତି।
ତଂ ଵିହାଯ ପ୍ରିଯଂ କାନ୍ତଂ କରିଷ୍ଯେଽହଂ ନ ଚାପରମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ପ୍ରତ୍ଯାଦିଷ୍ଟାଽଥ ଵୈଦର୍ଭୀ ତଯା ବହୁନିଦର୍ଶନୈଃ
ମୋର ପ୍ରିୟ ଓ କାନ୍ତକୁ ଛାଡି, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଚୟନ କରିବି ନାହିଁ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି ଅନେକ ଉଦାହରଣ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଅସ୍ୱୀକାର କରାଗଲା।
ଭର୍ତାରଂ ସର୍ଵମାଚଷ୍ଟ ପୁତ୍ର୍ଯୋକ୍ତଂ ଵଚନଂ ଭୃଶମ୍ । ଵିଵାହସ୍ଯ ଦିନାଦର୍ଵାଗାପ୍ତଂ ଶ୍ରୁତସମନ୍ଵିତମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଝିଅ କହିଥିବା ସବୁ କଥା, ବିଶେଷକରି ବିବାହ ଦିନ ନିକଟ ଆସିଛି ବୋଲି ଶୁଣିଥିବା ସବୁ କଥା କହିଦେଲେ।
ଦ୍ଵିଜଂ ଶଶିକଲା ତତ୍ର ପ୍ରେଷଯାମାସ ସତ୍ଵରମ୍ । ଯଥା ନ ଵେଦ ମେ ତାତସ୍ତଥା ଗଚ୍ଛ ସୁଦର୍ଶନମ୍
ସେ ଶଶିକଳା ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ତୁରନ୍ତ ପଠାଇ, କହିଲେ: ଏମିତି ଯାଅ, ଯେଉଁପରି ମୋ ବାପା ଜାଣିନପାରନ୍ତୁ, ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚ।
ଭାରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମେ ବ୍ରୂହି ମଦ୍ଵାକ୍ଯାତ୍ତରସା ଵିଭୋ । ପିତ୍ରା ମେ ସମ୍ଭୃତଃ କାମଂ ମଦର୍ଥେନ ସ୍ଵଯଂଵରଃ
ଭାରଦ୍ୱାଜ ଆଶ୍ରମରେ ଯାଇ, ମୋର କଥା ତୁରନ୍ତ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ କହିଦିଅ: ମୋ ବାପା ମୋ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂବର ଗଠନ କରିଛନ୍ତି।
ଆଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ରାଜାନୋ ବଲଯୁକ୍ତା ହ୍ଯନେକଶଃ । ମଯା ତ୍ଵଂ ଵୈ ଵୃତଶ୍ଚିତ୍ତେ ସର୍ଵଥା ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵକମ୍
ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ଆସିବେ; କିନ୍ତୁ ମୋ ହୃଦୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଲପାଇ ଚୟନ କରିଛି।
ଭଗଵତ୍ଯା ସମାଦିଷ୍ଟଃ ସ୍ଵପ୍ନେ ମମ ସୁରୋପମ । ଵିଷମଦ୍ମି ହୁତାଶେ ଵା ପ୍ରପତାମି ପ୍ରଦୀପିତେ
ସ୍ଵପ୍ନରେ ଭଗବତୀ ମୋତେ ଦେବତା ସଦୃଶ ଦେଖାଇ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ମୁଁ ବିଷ ଖାଇବି କିମ୍ବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିବି।
ଵରଯେ ତ୍ଵଦୃତେ ନାନ୍ଯଂ ପିତୃଭ୍ଯାଂ ପ୍ରେରିତାଽପି ଵା । ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା ସଂଵୃତସ୍ତ୍ଵଂ ମଯା ଵରଃ
ତୁମକୁ ଛାଡି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ବି ମୁଁ ଚୟନ କରିବି ନାହିଁ, ମୋ ବାପାମାନେ ଚାହିଁଲେ ବି ନୁହେଁ; ମନ, କାମ, ଓ କଥାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ହିଁ ବରିଛି।
ଭଗଵତ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦେନ ଶର୍ମାଵାଭ୍ଯାଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଆଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯାତ୍ରୈଵ ଦୈଵଂ କୃତ୍ଵା ପରଂ ବଲମ୍
ଭଗବତୀଙ୍କ କୃପାରେ ଆମେ ଦୁହେଁ ସୁଖୀ ହେବୁ; ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିବାକୁ ହେବ, ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଭରସା କରି।
ଯଦଧୀନଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଵର୍ତତେ ସଚରାଚରମ୍ । ଭଗଵତ୍ଯା ଯଦାଦିଷ୍ଟଂ ନ ତନ୍ମିଥ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି
ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଚଳାଚଳ ସବୁ ଭଗବତୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲେ; ଭଗବତୀ ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି, ତାହା କେବେ ମିଥ୍ୟା ହେବ ନାହିଁ।
ଯଦ୍ଵଶେ ଦେଵତାଃ ସର୍ଵା ଵର୍ତନ୍ତେ ଶଙ୍କରାଦଯଃ । ଵକ୍ତଵ୍ଯୋଽସୌ ତ୍ଵଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ନେକାନ୍ତେ ଵୈ ନୃପାତ୍ମଜଃ
ଶିବାଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭଗବତୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚାଲନ୍ତି; ଏହି କଥା ତୁମେ ରହସ୍ୟରେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଦିଅ।
ଯଥା ଭଵତି ମେ କାର୍ଯଂ ତତ୍କର୍ତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯାନଘ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ମୁନିର୍ଵ୍ଯାପାରିତସ୍ତଯା
ମୋ କାମ ଯେପରି ହେଉ, ସେପରି କରିବାକୁ ହେବ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ; ଏପରି କହି ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ କାମରେ ଲାଗିଦେଲେ।
ଗତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ନିଵେଦ୍ଯାଶୁ ତତ୍ର ପ୍ରତ୍ଯାଗତୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ସୁଦର୍ଶନସ୍ତୁ ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନିଶ୍ଚଯଂ ଗମନେ ତଦା
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସବୁ କଥା ଶୀଘ୍ର କହି ଫେରିଆସିଲେ; ସୁଦର୍ଶନ ଏହା ଜାଣି, ଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ଚକାର ମୁନିନା ତେନ ପ୍ରେରିତଃ ପରମାଦରାତ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଗମନାଯୋଦ୍ଯତଂ ପୁତ୍ରଂ ତମୁଵାଚ ମନୋରମା
ମୁନିଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ସେ ସମ୍ମାନ ସହ କାମ କଲେ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ପୁଅ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବାବେଳେ ମନୋରମା କହିଲେ।
ଵେପମାନାଽତିଦୁଃଖାର୍ତା ଜାତତ୍ରାସାଽଶ୍ରୁଲୋଚନା । କୁତ୍ର ଗଚ୍ଛସି ପୁତ୍ରାଦ୍ଯ ସମାଜେ ଭୂଭୃତାଂ କିଲ
କମ୍ପିଥିବା, ଅତି ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା, ଭୟରେ ଆଁଶୁ ଭରା ଚକ୍ଷୁ: ଏହିବେ ପୁଅ, ରାଜାମାନଙ୍କ ସଭାରେ କେଉଁଠି ଯାଉଛୁ?
ଏକାକୀ କୃତଵୈରଶ୍ଚ କିଂ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ସ୍ଵଯଂଵରେ । ଯୁଧାଜିଦ୍ଧନ୍ତୁକାମସ୍ତ୍ଵାଂ ସମେଷ୍ଯତି ମହୀପତିଃ
ଏକାକୀ, ଶତ୍ରୁ କରି ରଖି, ସ୍ୱୟଂବର ନେଇ କ'ଣ ଭାବୁଛ? ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସାମ୍ନା କରିବେ।