ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଵିଶ୍ଵେଦେଵା ମରୁଦ୍ଗଣାଃ । ସର୍ଵେ ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ତାଂ ଦେଵୀଂ ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତକାରିଣୀମ୍
ଆଦିତ୍ୟ, ବାସୁ, ରୁଦ୍ର, ବିଶ୍ୱଦେବ, ମରୁଦ୍ଗଣ — ସମସ୍ତେ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରୁଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
କୋ ନ ସେଵେତ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଵୈ ତାଂ ଶକ୍ତିଂ ପରମାତ୍ମିକାମ୍ । ସୁଦର୍ଶନେନ ସା ଜ୍ଞାତା ଦେଵୀ ସର୍ଵାର୍ଥଦା ଶିଵା
ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କିଏ ସେ ପରମାତ୍ମା ଶକ୍ତିକୁ ସେବା କରିବେ ନାହିଁ? ସୁଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ଜଣାଗଲେ, ସେ ଶିବା ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରିଥିବା।
ବ୍ରହ୍ମୈଵ ସାଽତିଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯା ଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯାସ୍ଵରୂପିଣୀ । ଯୋଗଗମ୍ଯା ପରା ଶକ୍ତିର୍ମୁମୁକ୍ଷୂଣାଂ ଚ ଵଲ୍ଲଭା
ସେ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମ, ଅତି ଦୁର୍ଲଭ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ, ପରା ଶକ୍ତି, ମୁକ୍ତି ଚାହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରିୟ।
ପରମାତ୍ମସ୍ଵରୂପଂ କୋ ଵେତ୍ତୁମର୍ହତି ତାଂ ଵିନା । ଯା ସୃଷ୍ଟିଂ ତ୍ରିଵିଧାଂ କୃତ୍ଵା ଦର୍ଶଯତ୍ଯଖିଲାତ୍ମନେ
ତାଙ୍କୁ ବିନା କିଏ ପରମାତ୍ମାର ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିପାରିବ? ଯିଏ ତିନି ପ୍ରକାରର ସୃଷ୍ଟି କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖାଇଥାନ୍ତି।
ସୁଦର୍ଶନସ୍ତୁ ତାଂ ଦେଵୀଂ ମନସା ପରିଚିନ୍ତଯନ୍ । ରାଜ୍ଯଲାଭାତ୍ପରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଖଂ ଵୈ କାନନେ ସ୍ଥିତଃ
ସୁଦର୍ଶନ ଦେବୀଙ୍କୁ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି, ରାଜ୍ୟ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରି, ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଥିଲେ।
ସାପି ଚନ୍ଦ୍ରକଲାତ୍ଯର୍ଥଂ କାମବାଣପ୍ରପୀଡିତା । ନାନୋପଚାରୈରନିଶଂ ଦଧାର ଦୁଃଖିତଂ ଵପୁଃ
ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ଅତି ରୂପରେ ଆକର୍ଷିତ, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ, ଦିନ ରାତି ବିଭିନ୍ନ ଉପଚାର ଭୋଗ କରି, ଦୁଃଖିତ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ତାଵତ୍ତସ୍ଯାଃ ପିତା ଜ୍ଞାତ୍ଵା କନ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରଵରାର୍ଥିନୀମ୍ । ସୁବାହୁଃ କାରଯାମାସ ସ୍ଵଯଂଵରମତନ୍ଦ୍ରିତଃ
ତାଙ୍କର ପିତା ଜଣି, କନ୍ୟା ଭଲ ପତି ଚାହୁଛନ୍ତି, ସୁବାହୁ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସ୍ୱୟଂବର ଆୟୋଜନ କଲେ।
ସ୍ଵଯଂଵରସ୍ତୁ ତ୍ରିଵିଧୋ ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ରାଜ୍ଞାଂ ଵିଵାହଯୋଗ୍ଯୌ ଵୈ ନାନ୍ଯେଷାଂ କଥିତଃ କିଲ
ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ସ୍ୱୟଂବର ତିନି ପ୍ରକାର; ରାଜାଙ୍କ ବିବାହ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ।
ଇଚ୍ଛାସ୍ଵଯଂଵରଶ୍ଚୈକୋ ଦ୍ଵିତୀଯଶ୍ଚ ପଣାଭିଧଃ । ଯଥା ରାମେଣ ଭଗ୍ନଂ ଵୈ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକସ୍ଯ ଶରାସନମ୍
ଏକଟି ଇଚ୍ଛା ସ୍ୱୟଂବର, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ପଣ ନାମରେ; ଯେପରି ରାମ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଧନୁ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ।
ତୃତୀଯଃ ଶୌର୍ଯଶୁଲ୍କଶ୍ଚ ଶୂରାଣାଂ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ଇଚ୍ଛାସ୍ଵଯଂଵରଂ ତତ୍ର ଚକାର ନୃପସତ୍ତମଃ
ତୃତୀୟଟି ଶୌର୍ୟ ମୂଲ୍ୟ ନାମରେ ଶୂରମାନେ କହନ୍ତି; ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଇଚ୍ଛା ସ୍ୱୟଂବର କରିଥିଲେ।
ଶିଲ୍ପିଭିଃ କାରିତା ମଞ୍ଚାଃ ଶୁଭୈରାସ୍ତରଣୈର୍ଯୁତାଃ । ତତଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରାଃ ସୁ୍କ୍ଲୃପ୍ତାଃ ସଭ୍ଯମଣ୍ଡପାଃ
କୁଶଳ କାରିଗରମାନେ ମଞ୍ଚ ତିଆରି କରି, ଶୁଭ୍ର ଆସନ ଦେଇ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ସଭାମଣ୍ଡପ ଚମତ୍କାର ଭାବେ ସଜାଇଥିଲେ।
ଏଵଂ କୃତେଽତିସମ୍ଭାରେ ଵିଵାହାର୍ଥଂ ସୁଵିସ୍ତରେ । ସଖୀଂ ଶଶିକଲା ପ୍ରାହ ଦୁଃଖିତା ଚାରୁଲୋଚନା
ଏପରି ବିବାହ ପାଇଁ ବିଶାଳ ଆୟୋଜନ ହେବା ପରେ, ଚାରୁ ଚକ୍ଷୁ ଶଶିକଳା, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ସହେଳୀକୁ କହିଲେ।
ଇଦଂ ମେ ମାତରଂ ବ୍ରୂହି ତ୍ଵମେକାନ୍ତେ ଵଚୋ ମମ । ମଯା ଵୃତଃ ପତିଶ୍ଚିତ୍ତେ ଧ୍ରୁଵସନ୍ଧିସୁତଃ ଶୁଭଃ
ସେ ଗୁପ୍ତରେ କହିଲେ — 'ମୋ ନାମରେ ଏହି କଥା ମାତାକୁ କହ; ମୋ ହୃଦୟରେ ଯେ ପତି ବାଛିଛି, ସେ ଧ୍ରୁବସନ୍ଧିଙ୍କ ଶୁଭ ପୁତ୍ର।'
ନାନ୍ଯଂ ଵରଂ ଵରିଷ୍ଯାମି ତମୃତେ ଵୈ ସୁଦର୍ଶନମ୍ । ସ ମେ ଭର୍ତା ନୃପସୁତୋ ଭଗଵତ୍ଯା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ
'ସୁଦର୍ଶନ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବର ବାଛିବି ନାହିଁ; ସେ ମୋର ପତି, ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ରାଜପୁତ୍ର।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ସଖୀ ଗତ୍ଵା ମାତରଂ ପ୍ରାହ ସତ୍ଵରା । ଵୈଦର୍ଭୀଂ ଵିଜନେ ଵାକ୍ଯଂ ମଧୁରଂ ମଞ୍ଜୁଭାଷିଣୀ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ସେ ସଖୀ ତୁରନ୍ତ ମାଆଁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା । ସେ ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା ସଖୀ ଏକାନ୍ତରେ ବୈଦର୍ଭୀଙ୍କର କଥା ମାଆଁଙ୍କୁ କୁହିଲା ।
ପୁତ୍ରୀ ତେ ଦୁଃଖିତା ପ୍ରାହ ସାଧ୍ଵୀ ତ୍ଵାଂ ମନ୍ମୁଖେନ ଯତ୍ । ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣି ତଦ୍ଧିତଂ ତ୍ଵରିତାଽଧୁନା
ତୁମର ଝିଅ ଦୁଃଖିତ, ମହିଳାମଣି, ସେ ମୋ ମୁଖରେ ତୁମକୁ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହିଁଛି । ତୁମେ ଶୁଣ, ଭଲ ହେବା ପାଇଁ ଏହି କଥା ଏବେ କର ।
ଭାରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମେ ପୁଣ୍ୟେ ଧ୍ରୁଵସନ୍ଧିସୁତୋଽସ୍ତି ଯଃ । ସ ମେ ଭର୍ତା ଵୃତଶ୍ଚିତ୍ତେ ନାନ୍ଯଂ ଭୂପଂ ଵୃଣୋମ୍ଯହମ୍
ଭାରଦ୍ୱାଜ ଆଶ୍ରମରେ ଧ୍ରୁବସନ୍ଧିଙ୍କ ପୁଅ ଅଛନ୍ତି । ସେଠି ସେ ମୋ ମନରେ ବରା ହୋଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରାଜାକୁ ବରା କରିନାହିଁ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ରାଜ୍ଞୀ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ଵପତୌ ଗୃହମାଗତେ । ନିଵେଦଯାମାସ ତଦା ପୁତ୍ରୀଵାକ୍ଯଂ ଯଥାତଥମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଣୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ବେଳେ, ଝିଅର କଥା ସଠିକ୍ ଭାବେ ସେଠି ଜଣାଇଲେ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜା ଵିସ୍ମିତଃ ପ୍ରହସନ୍ମୁହୁଃ । ଭାର୍ଯାମୁଵାଚ ଵୈଦର୍ଭୀଂ ସୁବାହୁସ୍ତୁ ଋତଂ ଵଚଃ
ସେ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ହସିଲେ । ସେ ବୈଦର୍ଭୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସୁବାହୁଙ୍କ କଥା ସତ୍ୟ ଅଟୁଟ ।'
ସୁଭ୍ରୁ ଜାନାସି ବାଲୋଽସୌ ରାଜ୍ଯାନ୍ନିଷ୍କାସିତୋ ଵନେ । ଏକାକୀ ସହ ମାତ୍ରା ଵୈ ଵସତେ ନିର୍ଜନେ ଵନେ
ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି ଥିବା, ତୁମେ ଜାଣ, ସେ ପିଲାଟି ରାଜ୍ୟରୁ ବନକୁ ଖଦ୍ୟ ହୋଇଛି । ସେ ମାଆଁ ସହିତ ଏକାକି ନିର୍ଜନ ବନରେ ରହୁଛି ।
ତତ୍କୃତେ ନିହତୋ ରାଜା ଵୀରସେନୋ ଯୁଧାଜିତା । ସ କଥଂ ନିର୍ଧନୋ ଭର୍ତା ଯୋଗ୍ଯଃ ସ୍ଯାଚ୍ଚାରୁଲୋଚନେ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜା ବୀରସେନଙ୍କୁ ଯୁଧାଜିତ୍ ମାରିଦେଲେ । ଏଭଳି ଧନହୀନ ଲୋକ କିପରି ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ, ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ?
ବ୍ରୂହି ପୁତ୍ରୀଂ ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ କଦାଚିଦପି ଵିପ୍ରିଯମ୍ । ଆଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ରାଜାନଃ ସ୍ଥିତିମନ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂଵରେ
ଏବେ ଝିଅକୁ କିଛି କଥା କୁହ, ଯଦିଓ ତାହା ତାଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗିବ ନାହିଁ । ଶୀଘ୍ର ଅନେକ ରାଜା ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସହିତ ସ୍ୱୟଂବରକୁ ଆସିବେ ।
ରାଜସଂଵାଦଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଭର୍ତ୍ରା ସାଽଭିହିତା ବାଲାଂ ପୁତ୍ରୀଂ କୃତ୍ଵାଙ୍କସଂସ୍ଥିତାମ୍ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଶୁଚିସ୍ମିତାମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଣୀ ଝିଅକୁ ଆଂକ ଉପରେ ବସାଇଲେ, ତାକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ମୃଦୁ ହସିଥିବା ଝିଅକୁ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ ।
କିଂ ଵୃଥା ସୁଦତି ତ୍ଵଂ ହି ଵିପ୍ରିଯଂ ମମ ଭାଷସେ । ପିତା ତେ ଦୁଃଖମାପ୍ନୋତି ଵାକ୍ଯେନାନେନ ସୁଵ୍ରତେ
ହସୁଥିବା ମୋ ଝିଅ, କାହିଁକି ତୁମେ ଏଭଳି ମନକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା କଥା କହୁଛ ? ଏହି କଥା ଶୁଣି ତୁମର ବାପା ଦୁଃଖିତ ହେଉଛନ୍ତି ।
ସୁଦର୍ଶନୋଽତିଦୁର୍ଭାଗ୍ଯୋ ରାଜ୍ଯଭ୍ରଷ୍ଟୋ ନିରାଶ୍ରଯଃ । ବଲକୋଶଵିହୀନଶ୍ଚ ପରିତ୍ଯକ୍ତସ୍ତୁ ବାନ୍ଧଵୈଃ
ସୁଦର୍ଶନ ବଡ଼ ଅଭାଗା, ସେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛି, କେହି ସହାୟ ନାହିଁ । ସେ ସେନା ଓ ଧନ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି ।
ମାତ୍ରା ସହ ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଫଲମୂଲାଶନଃ କୃଶଃ । ନ ତେ ଯୋଗ୍ଯୋ ଵରୋଽଯଂ ଵୈ ଵନଵାସୀ ଚ ଦୁର୍ଭଗଃ
ସେ ମାଆଁ ସହିତ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି । ଏଭଳି ଅଭାଗା ବନବାସୀ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବର ନୁହେଁ ।
ରାଜପୁତ୍ରାଃ କୃତପ୍ରଜ୍ଞା ରୂପଵନ୍ତଃ ସୁସମ୍ମତାଃ । ତଵାର୍ହାଃ ପୁତ୍ରି ସନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ରାଜଚିହ୍ନୈରଲଙ୍କୃତାଃ
ଅନ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସୁନ୍ଦର ଓ ସମ୍ମାନିତ । ସେମାନେ ରାଜଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ।
ଭ୍ରାତାଽସ୍ଯ ଵର୍ତତେ କାନ୍ତଃ ସ ରାଜ୍ଯଂ କୋସଲେଷୁ ଵୈ । କରୋତି ରୂପସମ୍ପନ୍ନଃ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତଃ
ତାଙ୍କର ଭାଇ କୋଶଳରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ସେ ସୁନ୍ଦର ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ।
ଅନ୍ଯଚ୍ଚ କାରଣଂ ସୁଭ୍ରୁ ଶୃଣୁ ଯଚ୍ଚ ଯଥା ଶ୍ରୁତମ୍ । ଯୁଧାଜିତ୍ସତତଂ ତସ୍ଯ ଵଧକାମୋଽସ୍ତି ଭୂମିପଃ
ଅନ୍ୟ ଏକ କାରଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି ଥିବା, ଯେପରି ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଯୁଧାଜିତ୍ ସଦା ସେଠି ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାହେ ।
ଦୌହିତ୍ରଃ ସ୍ଥାପିତସ୍ତେନ ରାଜ୍ଯେ କୃତ୍ଵାଽତିସଙ୍ଗରମ୍ । ଵୀରସେନଂ ନୃପଂ ହତ୍ଵା ସମ୍ମନ୍ତ୍ର୍ଯ ସଚିଵୈଃ ସହ
ବହୁ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ପରେ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ଯୁଧାଜିତ୍ ରାଜା ବୀରସେନଙ୍କୁ ମାରି ତାଙ୍କର ନାତିକୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଲେ ।