ସ୍ଵପ୍ନେ ପଶ୍ଯତ୍ଯସୌ ଦେଵୀଂ ଵିଷ୍ଣୁମାଯାମଖଣ୍ଡିତାମ୍ । ଵିଶ୍ଵମାତରମଵ୍ଯକ୍ତାଂ ସର୍ଵସମ୍ପତ୍କରାମ୍ବିକାମ୍
ସେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଲେ — ଅଖଣ୍ଡ ବିଷ୍ଣୁମାୟା ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ମାଆ, ଅଦୃଶ୍ୟା ଏବଂ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଅମ୍ବିକା।
ଶୃଙ୍ଗଵେରପୁରାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ନିଷାଦଃ ସମୁପେତ୍ଯ ତମ୍ । ଦଦୌ ରଥଵରଂ ତସ୍ମୈ ସର୍ଵୋପସ୍କରସଂଯୁତମ୍
ଶୃଙ୍ଗବେରପୁରର ନିଷାଦ ମୁଖିଆ ସେଠାକୁ ଆସି, ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସାଜସଜ୍ଜା ସହିତ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ ଦେଲେ।
ଚତୁର୍ଭିସ୍ତୁରଗୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ପତାକାଵରମଣ୍ଡିତମ୍ । ଜୈତ୍ରଂ ରାଜସୁତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦଦୌ ଚୋପାଯନଂ ତଦା
ସେ ରଥ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚଲିଥିଲା ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପତାକା ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା; ରାଜପୁତ୍ର ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ତାଙ୍କୁ ଏହି ଉପହାର ଦେଲେ।
ସୋଽପି ଜଗ୍ରାହ ତଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ମିତ୍ରତ୍ଵେନ ସୁସଂସ୍ଥିତମ୍ । ଵନ୍ଯୈର୍ମୂଲଫଲୈଃ ସମ୍ଯଗର୍ଚଯାମାସ ଶମ୍ବରମ୍
ସୁଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ମିତ୍ରତା ସହିତ ଖୁସି ହୋଇ ଏହା ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲର ମୂଳ ଓ ଫଳ ଦେଇ ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର କଲେ।
କୃତାତିଥ୍ଯେ ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ନିଷାଦାଧିପତୌ ତଦା । ମୁନଯଃ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ତମୂଚୁସ୍ତାପସା ମିଥଃ
ନିଷାଦ ମୁଖିଆଙ୍କୁ ଅତିଥି ଭାବେ ଆଦର କରି, ସେଉଁଠୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ ପରେ, ତାପସମାନେ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆପସରେ କଥା ହେଲେ।
ରାଜପୁତ୍ର ଧ୍ରୁଵଂ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଚ ସର୍ଵଥା । ସ୍ଵଲ୍ପୈରହୋଭିରଵ୍ଯଗ୍ରଃ ପ୍ରତାପାନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
‘ରାଜପୁତ୍ର, ନିଶ୍ଚୟ ଅତି ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ପାଇବ; ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରୁହ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’
ପ୍ରସନ୍ନା ତେଽମ୍ବିକା ଦେଵୀ ଵରଦା ଵିଶ୍ଵମୋହିନୀ । ସହାଯସ୍ତୁ ସୁସମ୍ପନ୍ନୋ ନ ଚିନ୍ତାଂ କୁରୁ ସୁଵ୍ରତ
‘ମା ଅମ୍ବିକା ତୁମ ପ୍ରସନ୍ନ, ସେ ଭଲ ଦେଇଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଥିବା; ତୁମ ସହଯୋଗୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହିପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।’
ମନୋରମାଂ ତଥୋଚୁସ୍ତେ ମୁନଯଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ । ପୁତ୍ରସ୍ତେଽଦ୍ଯ ଧରାଧୀଶୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ଥିବା ମୁନିମାନେ ମନୋରମାଙ୍କୁ କହିଲେ — ‘ହସୁଥିବା ମନୋରମେ, ଆଜି ତୁମ ପୁଅ ଭୂମିର ରାଜା ହେବ।’
ସା ତାନୁଵାଚ ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ଵଚନଂ ଵୋଽସ୍ତୁ ସତ୍ଫଲମ୍ । ଦାସୋଽଯଂ ଭଵତାଂ ଵିପ୍ରାଃ କିଂ ଚିତ୍ରଂ ସଦୁପାସନାତ୍
ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ — ‘ତୁମେ କହିଥିବା କଥା ନିଶ୍ଚୟ ଭଲ ଫଳ ଦିଅ। ମୁଁ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଦାସୀ; ଭକ୍ତିରେ କ’ଣ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ?’
ନ ସୈନ୍ଯଂ ସଚିଵାଃ କୋଶୋ ନ ସହାଯଶ୍ଚ କଶ୍ଚନ । କେନ ଯୋଗେନ ପୁତ୍ରୋ ମେ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୁମିହାର୍ହତି
‘ନା ସେନା ଅଛି, ନା ମନ୍ତ୍ରୀ, ନା ଧନ, ନା କୌଣସି ସହଯୋଗୀ — ଏହିଠାରେ କେଉଁ ଉପାୟରେ ମୋର ପୁଅ ରାଜ୍ୟ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ହେବ?’
ଆଶୀର୍ଵାଦୈଶ୍ଚ ଵୋ ନୂନଂ ପୁତ୍ରୋଽଯଂ ମେ ମହୀପତିଃ । ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସନ୍ଦେହୋ ଭଵନ୍ତୋ ମନ୍ତ୍ରଵିତ୍ତମାଃ
‘ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମେ ଦେଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦରେ ମୋର ପୁଅ ରାଜା ହେବ — ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ।’
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ରଥାରୂଢଃ ସ ମେଧାଵୀ ଯତ୍ର ଯାତି ସୁଦର୍ଶନଃ । ଅକ୍ଷୌହିଣୀସମାଵୃତ୍ତ ଇଵାଭାତି ସ ତେଜସା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ମେଧାବୀ ସୁଦର୍ଶନ ଯେଉଁଠିକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠି ସେ ଏକ ଏକାକି ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ପରି ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ପ୍ରତାପୋ ମନ୍ତ୍ରବୀଜସ୍ଯ ନାନ୍ଯଃ କଶ୍ଚନ ଭୂପତେ । ଏଵଂ ଵୈ ଜପତସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵଥା
ହେ ରାଜା, ମନ୍ତ୍ରର ବୀଜର ଶକ୍ତି ପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ଯେପରି ଭକ୍ତି ସହିତ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ, ଏହିପରି ଫଳ ମିଳିଲା।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ସଦ୍ଗୁରୋର୍ବୀଜଂ କାମରାଜାଖ୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଜପେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଶୁଚିଃ ଶାନ୍ତଃ ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁଠାରୁ ସତ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଅଦ୍ଭୁତ କାମରାଜ ବୀଜ ପାଇଁ, ଏବଂ ଯିଏ ପବିତ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରେ।
ନ ତଦସ୍ତି ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵା ଦିଵି ଵାପି ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍ । ପ୍ରସନ୍ନାଯାଃ ଶିଵାଯାଶ୍ଚ ଯଦପ୍ରାପ୍ଯଂ ନୃପୋତ୍ତମ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଶିବ ଓ ଦେବୀଙ୍କ କୃପା ଯାହା ଉପରେ ଅଛି, ସେଠାରେ ପୃଥିବୀ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରେ କୌଣସି ଦୁର୍ଲଭ ବସ୍ତୁ ନାହିଁ।
ତେ ମନ୍ଦାସ୍ତେଽତିଦୁର୍ଭାଗ୍ଯା ରୋଗୈସ୍ତେ ସମଭିଦ୍ରୁତାଃ । ଯେଷାଂ ଚିତ୍ତେ ନ ଵିଶ୍ଵାସୋ ଭଵେଦମ୍ବାର୍ଚନାଦିଷୁ
ଯେମାନେ ମାଆଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଭକ୍ତିରେ ଆସ୍ଥା ରଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମନ୍ଦମତି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପସାଗ୍ୟ ଏବଂ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ।
ଯା ମାତା ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ଯୁଗାଦୌ ପରିକୀର୍ତିତା । ଆଦିମାତେତି ଵିଖ୍ଯାତା ନାମ୍ନା ତେନ କୁରୂଦ୍ଵହ
ଯିଏ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମାତା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଆଦିମାତା ନାମରେ ଉପସ୍ଥାପିତ, ହେ କୁରୁମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ!
ବୁଦ୍ଧିଃ କୀର୍ତିର୍ଧୃତିର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ଶକ୍ତିଃ ଶ୍ରଦ୍ଧା ମତିଃ ସ୍ମୃତିଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ସା ଵୈ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଵୈ ଵିଭାସତେ
ବୁଦ୍ଧି, କୀର୍ତି, ଧୃତି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶକ୍ତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ମତି ଓ ସ୍ମୃତି — ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏହି ଗୁଣଗୁଡିକର ଆକାଶେ ଦୀପ୍ତି ଦେଖାଯାଉଛି।
ନ ଜାନନ୍ତି ନରା ଯେ ଵୈ ମୋହିତା ମାଯଯା କିଲ । ନ ଭଜନ୍ତି କୁତର୍କଜ୍ଞା ଦେଵୀଂ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୀଂ ଶିଵାମ୍
ଯେମାନେ ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ମୋହିତ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ତର୍କରେ ଅଟକି ରହି, ସେମାନେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀ ଶିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରନାହାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥା ଶମ୍ଭୁର୍ଵାସଵୋ ଵରୁଣୋ ଯମଃ । ଵାଯୁରଗ୍ନିଃ କୁବେରଶ୍ଚ ତ୍ଵଷ୍ଟା ପୂଷାଶ୍ଵିନୌ ଭଗଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶମ୍ଭୁ, ବାସୁ, ବରୁଣ, ଯମ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, କୁବେର, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ପୂଷା, ଅଶ୍ୱିନୀ ଦ୍ୱୟ, ଭଗ —
ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଵିଶ୍ଵେଦେଵା ମରୁଦ୍ଗଣାଃ । ସର୍ଵେ ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ତାଂ ଦେଵୀଂ ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତକାରିଣୀମ୍
ଆଦିତ୍ୟ, ବାସୁ, ରୁଦ୍ର, ବିଶ୍ୱଦେବ, ମରୁଦ୍ଗଣ — ସମସ୍ତେ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରୁଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
କୋ ନ ସେଵେତ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଵୈ ତାଂ ଶକ୍ତିଂ ପରମାତ୍ମିକାମ୍ । ସୁଦର୍ଶନେନ ସା ଜ୍ଞାତା ଦେଵୀ ସର୍ଵାର୍ଥଦା ଶିଵା
ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କିଏ ସେ ପରମାତ୍ମା ଶକ୍ତିକୁ ସେବା କରିବେ ନାହିଁ? ସୁଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ଜଣାଗଲେ, ସେ ଶିବା ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରିଥିବା।
ବ୍ରହ୍ମୈଵ ସାଽତିଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯା ଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯାସ୍ଵରୂପିଣୀ । ଯୋଗଗମ୍ଯା ପରା ଶକ୍ତିର୍ମୁମୁକ୍ଷୂଣାଂ ଚ ଵଲ୍ଲଭା
ସେ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମ, ଅତି ଦୁର୍ଲଭ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ, ପରା ଶକ୍ତି, ମୁକ୍ତି ଚାହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରିୟ।
ପରମାତ୍ମସ୍ଵରୂପଂ କୋ ଵେତ୍ତୁମର୍ହତି ତାଂ ଵିନା । ଯା ସୃଷ୍ଟିଂ ତ୍ରିଵିଧାଂ କୃତ୍ଵା ଦର୍ଶଯତ୍ଯଖିଲାତ୍ମନେ
ତାଙ୍କୁ ବିନା କିଏ ପରମାତ୍ମାର ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିପାରିବ? ଯିଏ ତିନି ପ୍ରକାରର ସୃଷ୍ଟି କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖାଇଥାନ୍ତି।
ସୁଦର୍ଶନସ୍ତୁ ତାଂ ଦେଵୀଂ ମନସା ପରିଚିନ୍ତଯନ୍ । ରାଜ୍ଯଲାଭାତ୍ପରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଖଂ ଵୈ କାନନେ ସ୍ଥିତଃ
ସୁଦର୍ଶନ ଦେବୀଙ୍କୁ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି, ରାଜ୍ୟ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରି, ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଥିଲେ।
ସାପି ଚନ୍ଦ୍ରକଲାତ୍ଯର୍ଥଂ କାମବାଣପ୍ରପୀଡିତା । ନାନୋପଚାରୈରନିଶଂ ଦଧାର ଦୁଃଖିତଂ ଵପୁଃ
ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ଅତି ରୂପରେ ଆକର୍ଷିତ, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ, ଦିନ ରାତି ବିଭିନ୍ନ ଉପଚାର ଭୋଗ କରି, ଦୁଃଖିତ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ତାଵତ୍ତସ୍ଯାଃ ପିତା ଜ୍ଞାତ୍ଵା କନ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରଵରାର୍ଥିନୀମ୍ । ସୁବାହୁଃ କାରଯାମାସ ସ୍ଵଯଂଵରମତନ୍ଦ୍ରିତଃ
ତାଙ୍କର ପିତା ଜଣି, କନ୍ୟା ଭଲ ପତି ଚାହୁଛନ୍ତି, ସୁବାହୁ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସ୍ୱୟଂବର ଆୟୋଜନ କଲେ।
ସ୍ଵଯଂଵରସ୍ତୁ ତ୍ରିଵିଧୋ ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ରାଜ୍ଞାଂ ଵିଵାହଯୋଗ୍ଯୌ ଵୈ ନାନ୍ଯେଷାଂ କଥିତଃ କିଲ
ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ସ୍ୱୟଂବର ତିନି ପ୍ରକାର; ରାଜାଙ୍କ ବିବାହ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ।
ଇଚ୍ଛାସ୍ଵଯଂଵରଶ୍ଚୈକୋ ଦ୍ଵିତୀଯଶ୍ଚ ପଣାଭିଧଃ । ଯଥା ରାମେଣ ଭଗ୍ନଂ ଵୈ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକସ୍ଯ ଶରାସନମ୍
ଏକଟି ଇଚ୍ଛା ସ୍ୱୟଂବର, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ପଣ ନାମରେ; ଯେପରି ରାମ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଧନୁ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ।
ତୃତୀଯଃ ଶୌର୍ଯଶୁଲ୍କଶ୍ଚ ଶୂରାଣାଂ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ଇଚ୍ଛାସ୍ଵଯଂଵରଂ ତତ୍ର ଚକାର ନୃପସତ୍ତମଃ
ତୃତୀୟଟି ଶୌର୍ୟ ମୂଲ୍ୟ ନାମରେ ଶୂରମାନେ କହନ୍ତି; ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଇଚ୍ଛା ସ୍ୱୟଂବର କରିଥିଲେ।