ଅଜ୍ଞାତରସଵିଜ୍ଞାନଂ କୁମାରଂ କୁଲସମ୍ଭଵମ୍ । ଦୁନୋତି ମଦନଃ ପାପଃ କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଯାମି ଚ
"ସେଇ କୁମାର ଉତ୍ତମ କୁଳର, ତାଙ୍କର ଭାବ ଓ ଜ୍ଞାନ ମୋତେ ଅଜଣା, ତଥାପି ମୋତେ ମଦନ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି। ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି?"
ସ୍ଵପ୍ନେଷୁ ଵା ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ପଞ୍ଚବାଣ ଇଵାପରଃ । ତପତେ ମେ ମନୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଵିରହାକୁଲିତଂ ମୃଦୁ
"ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଥିଲି କି ନାହିଁ, ସେ ପଞ୍ଚବାଣ ପରି ଲାଗେ; ବିରହରେ ବିକଳ ମୋ ମୃଦୁ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଳୁଛି।"
ଚନ୍ଦନଂ ଦେହଲଗ୍ନଂ ମେ ଵିଷଵଦ୍ଭାତି ଭାମିନି । ସ୍ରଗିଯଂ ସର୍ପଵଚ୍ଚୈଵ ଚନ୍ଦ୍ରପାଦାଶ୍ଚ ଵହ୍ନିଵତ୍
"ହେ ସୁନ୍ଦରି, ଦେହରେ ଲଗାଇଥିବା ଚନ୍ଦନ ବିଷ ପରି ଲାଗେ, ମାଳା ସାପ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳୁଛି।"
ନ ଚ ହର୍ମ୍ଯେ ଵନେ ଶଂ ମେ ଦୀର୍ଘିକାଯାଂ ନ ପର୍ଵତେ । ନ ଦିଵା ନ ନିଶାଯାଂ ଵା ନ ସୁଖଂ ସୁଖସାଧନୈଃ
"ନ ମହଳରେ, ନ ଜଙ୍ଗଲରେ, ନ ପୋଖରୀପାରେ, ନ ପାହାଡ଼ରେ, ଦିନରେ ନ ରାତିରେ, କୌଣସି ସୁଖ ଦେଇଥିବା ଜିନିଷରେ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ମିଳୁନାହିଁ।"
ନ ଶଯ୍ଯା ନ ଚ ତାମ୍ବୂଲଂ ନ ଗୀତଂ ନ ଚ ଵାଦନମ୍ । ପ୍ରୀଣଯନ୍ତି ମନୋ ମେଽଦ୍ଯ ନ ତୃପ୍ତେ ମମ ଲୋଚନେ
"ଶୟ୍ୟା, ପାନ, ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ—କିଛି ମଧ୍ୟ ଆଜି ମୋ ମନକୁ ଖୁସି କରୁନାହିଁ; ମୋ ଆଖି ତୃପ୍ତି ମାନୁନାହିଁ।"
ପ୍ରଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଵନେ ତତ୍ର ଯତ୍ରାସୌ ଵର୍ତତେ ଶଠଃ । ଭୀତାସ୍ମି କୁଲଲଜ୍ଜାଯାଃ ପରତନ୍ତ୍ରା ପିତୁସ୍ତଥା
"ଆଜି ମୁଁ ସେଠି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠି ସେ ଚତୁର ରହୁଛି; କୁଳର ଲଜ୍ଜାକୁ ଭୟ କରୁଛି, ଏବଂ ବାପାଙ୍କ ଆଧିନ ମଧ୍ୟ।"
ସ୍ଵଯଂଵରଂ ପିତା ମେଽଦ୍ଯ ନ କରୋତି କରୋମି କିମ୍ । ଦାସ୍ଯାମି ରାଜପୁତ୍ରାଯ କାମଂ ସୁଦର୍ଶନାଯ ଵୈ
"ମୋ ବାପା ଯଦି ଆଜି ସ୍ୱୟଂବର କରିନାହାନ୍ତି, ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ରାଜପୁତ୍ର ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ନିଜକୁ ଦେଇଦେବି।"
ସନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ପୃଥିଵୀପାଲାଃ ଶତଶଃ ସମ୍ଭୃତର୍ଦ୍ଧଯଃ । ରମଣୀଯା ନ ମେ ତେଽଦ୍ଯ ରାଜ୍ଯହୀନୋଽପ୍ଯସୌ ମତଃ
"ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ଶତଶଃ ଧନୀ ମଧ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହାନ୍ତି—ସେଇ, ରାଜ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପାଖରେ ପ୍ରିୟ।"
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏକାକୀ ନିର୍ଧନଶ୍ଚୈଵ ବଲହୀନଃ ସୁଦର୍ଶନଃ । ଵନଵାସୀ ଫଲାହାରସ୍ତସ୍ଯାଶ୍ଚିତ୍ତେ ସୁସଂସ୍ଥିତା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସୁଦର୍ଶନ ଏକାକୀ, ଦରିଦ୍ର ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ଥିଲେ, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହି ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଚାଲାଉଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଵାଗ୍ବୀଜସ୍ଯ ଜପାତ୍ସିଦ୍ଧିସ୍ତସ୍ଯା ଏଷାପ୍ଯୁପସ୍ଥିତା । ସୋପି ଧ୍ଯାନପରୋଽତ୍ଯନ୍ତଂ ଜଜାପ ମନ୍ତ୍ରମୁତ୍ତମମ୍
ବାଣୀର ବୀଜମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ସେ ସଫଳତା ଲାଭ କଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲା। ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗି ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ।
ସ୍ଵପ୍ନେ ପଶ୍ଯତ୍ଯସୌ ଦେଵୀଂ ଵିଷ୍ଣୁମାଯାମଖଣ୍ଡିତାମ୍ । ଵିଶ୍ଵମାତରମଵ୍ଯକ୍ତାଂ ସର୍ଵସମ୍ପତ୍କରାମ୍ବିକାମ୍
ସେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଲେ — ଅଖଣ୍ଡ ବିଷ୍ଣୁମାୟା ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ମାଆ, ଅଦୃଶ୍ୟା ଏବଂ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଅମ୍ବିକା।
ଶୃଙ୍ଗଵେରପୁରାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ନିଷାଦଃ ସମୁପେତ୍ଯ ତମ୍ । ଦଦୌ ରଥଵରଂ ତସ୍ମୈ ସର୍ଵୋପସ୍କରସଂଯୁତମ୍
ଶୃଙ୍ଗବେରପୁରର ନିଷାଦ ମୁଖିଆ ସେଠାକୁ ଆସି, ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସାଜସଜ୍ଜା ସହିତ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ ଦେଲେ।
ଚତୁର୍ଭିସ୍ତୁରଗୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ପତାକାଵରମଣ୍ଡିତମ୍ । ଜୈତ୍ରଂ ରାଜସୁତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦଦୌ ଚୋପାଯନଂ ତଦା
ସେ ରଥ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚଲିଥିଲା ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପତାକା ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା; ରାଜପୁତ୍ର ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ତାଙ୍କୁ ଏହି ଉପହାର ଦେଲେ।
ସୋଽପି ଜଗ୍ରାହ ତଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ମିତ୍ରତ୍ଵେନ ସୁସଂସ୍ଥିତମ୍ । ଵନ୍ଯୈର୍ମୂଲଫଲୈଃ ସମ୍ଯଗର୍ଚଯାମାସ ଶମ୍ବରମ୍
ସୁଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ମିତ୍ରତା ସହିତ ଖୁସି ହୋଇ ଏହା ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲର ମୂଳ ଓ ଫଳ ଦେଇ ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର କଲେ।
କୃତାତିଥ୍ଯେ ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ନିଷାଦାଧିପତୌ ତଦା । ମୁନଯଃ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ତମୂଚୁସ୍ତାପସା ମିଥଃ
ନିଷାଦ ମୁଖିଆଙ୍କୁ ଅତିଥି ଭାବେ ଆଦର କରି, ସେଉଁଠୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ ପରେ, ତାପସମାନେ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆପସରେ କଥା ହେଲେ।
ରାଜପୁତ୍ର ଧ୍ରୁଵଂ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଚ ସର୍ଵଥା । ସ୍ଵଲ୍ପୈରହୋଭିରଵ୍ଯଗ୍ରଃ ପ୍ରତାପାନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
‘ରାଜପୁତ୍ର, ନିଶ୍ଚୟ ଅତି ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ପାଇବ; ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରୁହ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’
ପ୍ରସନ୍ନା ତେଽମ୍ବିକା ଦେଵୀ ଵରଦା ଵିଶ୍ଵମୋହିନୀ । ସହାଯସ୍ତୁ ସୁସମ୍ପନ୍ନୋ ନ ଚିନ୍ତାଂ କୁରୁ ସୁଵ୍ରତ
‘ମା ଅମ୍ବିକା ତୁମ ପ୍ରସନ୍ନ, ସେ ଭଲ ଦେଇଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଥିବା; ତୁମ ସହଯୋଗୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହିପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।’
ମନୋରମାଂ ତଥୋଚୁସ୍ତେ ମୁନଯଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ । ପୁତ୍ରସ୍ତେଽଦ୍ଯ ଧରାଧୀଶୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ଥିବା ମୁନିମାନେ ମନୋରମାଙ୍କୁ କହିଲେ — ‘ହସୁଥିବା ମନୋରମେ, ଆଜି ତୁମ ପୁଅ ଭୂମିର ରାଜା ହେବ।’
ସା ତାନୁଵାଚ ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ଵଚନଂ ଵୋଽସ୍ତୁ ସତ୍ଫଲମ୍ । ଦାସୋଽଯଂ ଭଵତାଂ ଵିପ୍ରାଃ କିଂ ଚିତ୍ରଂ ସଦୁପାସନାତ୍
ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ — ‘ତୁମେ କହିଥିବା କଥା ନିଶ୍ଚୟ ଭଲ ଫଳ ଦିଅ। ମୁଁ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଦାସୀ; ଭକ୍ତିରେ କ’ଣ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ?’
ନ ସୈନ୍ଯଂ ସଚିଵାଃ କୋଶୋ ନ ସହାଯଶ୍ଚ କଶ୍ଚନ । କେନ ଯୋଗେନ ପୁତ୍ରୋ ମେ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୁମିହାର୍ହତି
‘ନା ସେନା ଅଛି, ନା ମନ୍ତ୍ରୀ, ନା ଧନ, ନା କୌଣସି ସହଯୋଗୀ — ଏହିଠାରେ କେଉଁ ଉପାୟରେ ମୋର ପୁଅ ରାଜ୍ୟ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ହେବ?’
ଆଶୀର୍ଵାଦୈଶ୍ଚ ଵୋ ନୂନଂ ପୁତ୍ରୋଽଯଂ ମେ ମହୀପତିଃ । ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସନ୍ଦେହୋ ଭଵନ୍ତୋ ମନ୍ତ୍ରଵିତ୍ତମାଃ
‘ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମେ ଦେଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦରେ ମୋର ପୁଅ ରାଜା ହେବ — ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ।’
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ରଥାରୂଢଃ ସ ମେଧାଵୀ ଯତ୍ର ଯାତି ସୁଦର୍ଶନଃ । ଅକ୍ଷୌହିଣୀସମାଵୃତ୍ତ ଇଵାଭାତି ସ ତେଜସା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ମେଧାବୀ ସୁଦର୍ଶନ ଯେଉଁଠିକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠି ସେ ଏକ ଏକାକି ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ପରି ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ପ୍ରତାପୋ ମନ୍ତ୍ରବୀଜସ୍ଯ ନାନ୍ଯଃ କଶ୍ଚନ ଭୂପତେ । ଏଵଂ ଵୈ ଜପତସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵଥା
ହେ ରାଜା, ମନ୍ତ୍ରର ବୀଜର ଶକ୍ତି ପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ଯେପରି ଭକ୍ତି ସହିତ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ, ଏହିପରି ଫଳ ମିଳିଲା।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ସଦ୍ଗୁରୋର୍ବୀଜଂ କାମରାଜାଖ୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଜପେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଶୁଚିଃ ଶାନ୍ତଃ ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁଠାରୁ ସତ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଅଦ୍ଭୁତ କାମରାଜ ବୀଜ ପାଇଁ, ଏବଂ ଯିଏ ପବିତ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରେ।
ନ ତଦସ୍ତି ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵା ଦିଵି ଵାପି ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍ । ପ୍ରସନ୍ନାଯାଃ ଶିଵାଯାଶ୍ଚ ଯଦପ୍ରାପ୍ଯଂ ନୃପୋତ୍ତମ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଶିବ ଓ ଦେବୀଙ୍କ କୃପା ଯାହା ଉପରେ ଅଛି, ସେଠାରେ ପୃଥିବୀ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରେ କୌଣସି ଦୁର୍ଲଭ ବସ୍ତୁ ନାହିଁ।
ତେ ମନ୍ଦାସ୍ତେଽତିଦୁର୍ଭାଗ୍ଯା ରୋଗୈସ୍ତେ ସମଭିଦ୍ରୁତାଃ । ଯେଷାଂ ଚିତ୍ତେ ନ ଵିଶ୍ଵାସୋ ଭଵେଦମ୍ବାର୍ଚନାଦିଷୁ
ଯେମାନେ ମାଆଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଭକ୍ତିରେ ଆସ୍ଥା ରଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମନ୍ଦମତି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପସାଗ୍ୟ ଏବଂ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ।
ଯା ମାତା ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ଯୁଗାଦୌ ପରିକୀର୍ତିତା । ଆଦିମାତେତି ଵିଖ୍ଯାତା ନାମ୍ନା ତେନ କୁରୂଦ୍ଵହ
ଯିଏ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମାତା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଆଦିମାତା ନାମରେ ଉପସ୍ଥାପିତ, ହେ କୁରୁମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ!
ବୁଦ୍ଧିଃ କୀର୍ତିର୍ଧୃତିର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ଶକ୍ତିଃ ଶ୍ରଦ୍ଧା ମତିଃ ସ୍ମୃତିଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ସା ଵୈ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଵୈ ଵିଭାସତେ
ବୁଦ୍ଧି, କୀର୍ତି, ଧୃତି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶକ୍ତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ମତି ଓ ସ୍ମୃତି — ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏହି ଗୁଣଗୁଡିକର ଆକାଶେ ଦୀପ୍ତି ଦେଖାଯାଉଛି।
ନ ଜାନନ୍ତି ନରା ଯେ ଵୈ ମୋହିତା ମାଯଯା କିଲ । ନ ଭଜନ୍ତି କୁତର୍କଜ୍ଞା ଦେଵୀଂ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୀଂ ଶିଵାମ୍
ଯେମାନେ ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ମୋହିତ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ତର୍କରେ ଅଟକି ରହି, ସେମାନେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀ ଶିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରନାହାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥା ଶମ୍ଭୁର୍ଵାସଵୋ ଵରୁଣୋ ଯମଃ । ଵାଯୁରଗ୍ନିଃ କୁବେରଶ୍ଚ ତ୍ଵଷ୍ଟା ପୂଷାଶ୍ଵିନୌ ଭଗଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶମ୍ଭୁ, ବାସୁ, ବରୁଣ, ଯମ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, କୁବେର, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ପୂଷା, ଅଶ୍ୱିନୀ ଦ୍ୱୟ, ଭଗ —