ଏତସ୍ମିନ୍ସମଯେ ପୁତ୍ରୀ କାଶିରାଜସ୍ଯ ସୁପ୍ରିଯା । ନାମ୍ନା ଶଶିକଲା ଦିଵ୍ଯା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତା
ଏହି ସମୟରେ କାଶୀ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ରୀ ସୁପ୍ରିୟା, ନାମ ଶଶିକଳା, ଦିବ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।
ଶୁଶ୍ରାଵ ନୃପପୁତ୍ରଂ ତଂ ଵନସ୍ଥଞ୍ଚ ସୁଦର୍ଶନମ୍ । ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନଂ ଶୂରଂ କାମମିଵାପରମ୍
ସେ ଶଶିକଳା ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଥିବା ସୁଦର୍ଶନ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ—ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ଶୂର, ଦେବତା ମଧ୍ୟ କାମଦେବ ପରି।
ବନ୍ଦୀଜନମୁଖାଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜପୁତ୍ରଂ ସୁସଙ୍ଗତମ୍ । ଚକମେ ମନସା ତଂ ଵୈ ଵରଂ ଵରଯିତୁଂ ଧିଯା
ବନ୍ଦୀଜନଙ୍କ ମୁଖରୁ ସେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ନିଜ ମନରେ ତାଙ୍କୁ ବର ଭାବରେ ବାଛିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
ସ୍ଵପ୍ନେ ତସ୍ଯାଃ ସମାଗମ୍ଯ ଜଗଦମ୍ବା ନିଶାନ୍ତରେ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଚେଦଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ସୁସଂସ୍ଥିତା
ରାତିରେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଜଗଦମ୍ବା ଆସି, ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଵରଂ ଵରଯ ସୁଶ୍ରୋଣି ମମ ଭକ୍ତଃ ସୁଦର୍ଶନଃ । ସର୍ଵକାମପ୍ରଦସ୍ତେଽସ୍ତୁ ଵଚନାନ୍ମମ ଭାମିନି
‘ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ବର ଚୟନ କର। ସୁଦର୍ଶନ ମୋର ଭକ୍ତ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଁବ, ମୋର କଥାରେ ସେ ପ୍ରଦାନ କରିବ।’
ଏଵଂ ଶଶିକଲା ଦୃଷ୍ଟା ସ୍ଵପ୍ନେ ରୂପଂ ମନୋହରମ୍ । ଅମ୍ବାଯା ଵଚନଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ଜହର୍ଷ ଭୃଶଭାମିନୀ
ଏଭଳି ଶଶିକଳା ସ୍ୱପ୍ନରେ ମନୋହର ମାତାଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି, ତାଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇ, ଅତି ଖୁସି ହେଲେ।
ଉତ୍ଥିତା ସା ମୁଦା ଯୁକ୍ତା ପୃଷ୍ଟା ମାତ୍ରା ପୁନଃ ପୁନଃ । ପ୍ରମୋଦେ କାରଣଂ ବାଲା ନୋଵାଚାତିତ୍ରପାନ୍ଵିତା
ସେ ଉଠି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ, ମା ଏକପରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଅତି ଲଜ୍ଜାରେ ଏହି ଦୁଃଖିଣୀ ଆନନ୍ଦର କାରଣ କହିଲେ ନାହିଁ।
ଜହାସ ମୁଦମାପନ୍ନା ସ୍ମୃତ୍ଵା ସ୍ଵପ୍ନଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ସଖୀଂ ପ୍ରାହ ତଦାନ୍ଯାଂ ଵୈ ସ୍ଵପ୍ନଵୃତ୍ତଂ ସଵିସ୍ତରମ୍
ସ୍ୱପ୍ନକୁ ପୁନଃପୁନଃ ମନେ କରି, ହସିଲେ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ; ତାପରେ ଏକ ସଖୀଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନର ଘଟଣା ସବିସ୍ତାର କହିଲେ।
କଦାଚିତ୍ସା ଵିହାରାର୍ଥମଵାପୋପଵନଂ ଶୁଭମ୍ । ସଖୀଯୁକ୍ତା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ଚମ୍ପକୈରୁପଶୋଭିତମ୍
ଏକ ଦିନ ବିହାର କରିବା ପାଇଁ, ସଖୀମାନେ ସହିତ ବିଶାଳ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଶଶିକଳା ଚମ୍ପକ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉପବନକୁ ଗଲେ।
ପୁଷ୍ପାଣି ଚିନ୍ଵତୀ ବାଲା ଚମ୍ପକାଧଃସ୍ଥିତାବଲା । ଅପଶ୍ଯଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ମାର୍ଗେ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତମ୍
ଫୁଲ ଚିନୁଥିବା ବେଳେ, ଚମ୍ପକ ଗଛ ତଳେ ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ସଖୀମାନେ ସହିତ ସେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦୃତ ଚାଲି ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଂ ଶ୍ଯାମା ବଭାଷେ ମଧୁରଂ ଵଚଃ । କୁତୋ ଦେଶାନ୍ମହାଭାଗ କୃତମାଗମନଂ ତ୍ଵଯା
ସେ ଦ୍ୱିଜକୁ ଶିର ନମାଇ ଶ୍ୟାମା ମିଷ୍ଟି କଥା କହିଲେ, "ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆପଣ କେଉଁ ଦେଶରୁ ଆସିଛନ୍ତି?"
ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ ଭାରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମାଦ୍ବାଲେ ନୂନମାଗମନଂ ମମ । ଜାତଂ ଵୈ କାର୍ଯଯୋଗେନ କିଂ ପୃଚ୍ଛସି ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ, "ହେ ଝିଅ, ମୁଁ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଆଶ୍ରମରୁ ଆସିଛି। କିଛି କାମରେ ଏହି ଆସିବା ହେଇଛି, କାହିଁକି ପଚାରୁଛ? ମୋତେ କହ।"
ଶଶିକଲୋଵାଚ ତତ୍ରାଶ୍ରମେ ମହାଭାଗ ଵର୍ଣନୀଯଂ କିମସ୍ତି ଵୈ । ଲୋକାତିଗଂ ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯତମଂ କିଲ
ଶଶିକଳା କହିଲେ, "ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସେ ଆଶ୍ରମରେ କିଛି ଅଦ୍ଭୁତ କିଛି ଅଛି କି? ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଏମିତି କିଛି ଅଛି କି?"
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ ଧ୍ରୁଵସନ୍ଧିସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନାସ୍ତେ ସୁଦର୍ଶନୋ ନୃପଃ । ଯଥାର୍ଥନାମା ସୁଶ୍ରୋଣି ଵର୍ତତେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, "ଧ୍ରୁବସନ୍ଧିଙ୍କ ପୁଅ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୁଦର୍ଶନ ସେଠାରେ ରହୁଛନ୍ତି, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ସେ ନିଜ ନାମ ପରି ସତ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ।"
ତସ୍ଯ ଲୋଚନମତ୍ଯନ୍ତଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ପ୍ରତିଭାତି ମେ । ଯେନ ଦୃଷ୍ଟୋ ନ ଵାମୋରୁ କୁମାରସ୍ତୁ ସୁଦର୍ଶନଃ
ତାଙ୍କର ଆଖି ମୋତେ ବିନାଫଳ ଲାଗେ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଜଂଘାବତୀ, କାରଣ ସେ ଆଖିରେ ତୁମକୁ ଦେଖିନାହାନ୍ତି।
ଏକତ୍ର ନିହିତା ଧାତ୍ରା ଗୁଣାଃ ସର୍ଵେ ସିସୃକ୍ଷୁଣା । ଗୁଣାନାମାକରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମନ୍ଯେ ତେନୈଵ କୌତୁକାତ୍
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଏକଠି କରି ସେଠି ରଖିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ଗୁଣର ଖଜାନାକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆସିଛି।
ତଵ ଯୋଗ୍ଯଃ କୁମାରୋଽସୌ ଭର୍ତା ଭଵିତୁମର୍ହତି । ଯୋଗୋଽଯଂ ଵିହିତୋଽପ୍ଯାସୀନ୍ମଣିକାଞ୍ଚନଯୋରିଵ
ସେଇ କୁମାର ତୁମର ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଏହି ମିଳନ ମଣି ଓ ସୁନା ମିଶିବା ପରି ଉପଯୁକ୍ତ।
ଶଶିକଲଯା ମାତରଂ ପ୍ରତି ସଂଦେଶପ୍ରେଷଣମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ଯାମା ପ୍ରେମଯୁକ୍ତା ବଭୂଵ ହ । ପ୍ରତସ୍ଥେ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଥାନାଦୁକ୍ତ୍ଵା ସମାହିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସେଇ କଥା ଶୁଣି ଶ୍ୟାମା ପ୍ରେମରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହିପରି କହି ସେଠାରୁ ଶାନ୍ତ ମନେ ଚାଲିଗଲେ।
ସା ତୁ ପୂର୍ଵାନୁରାଗାଦ୍ଵୈ ମଗ୍ନା ପ୍ରେମ୍ଣାଽତିଚଞ୍ଚଲା । କାମବାଣହତେଵାସ ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମେ
କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ପ୍ରେମରେ ତିନି ଗଭୀର ଭାବରେ ଡୁବିଗଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚାଲିଯିବା ପରେ ମନ କାମବାଣରେ ବିକଳ ହେଲା।
ଅଥ କାମାର୍ଦିତା ପ୍ରାହ ସଖୀଂ ଛନ୍ଦୋଽନୁଵର୍ତିନୀମ୍ । ଵିକାରଶ୍ଚ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଦେହେ ଯଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦନୁ
ତାପରେ କାମରେ ପିଡିତ ହୋଇ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାକୁ ମାନିଥିବା ସଖୀକୁ କହିଲେ, "ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣି ମୋ ଦେହରେ ଏକ ଅଜଣା ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଛି।"
ଅଜ୍ଞାତରସଵିଜ୍ଞାନଂ କୁମାରଂ କୁଲସମ୍ଭଵମ୍ । ଦୁନୋତି ମଦନଃ ପାପଃ କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଯାମି ଚ
"ସେଇ କୁମାର ଉତ୍ତମ କୁଳର, ତାଙ୍କର ଭାବ ଓ ଜ୍ଞାନ ମୋତେ ଅଜଣା, ତଥାପି ମୋତେ ମଦନ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି। ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି?"
ସ୍ଵପ୍ନେଷୁ ଵା ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ପଞ୍ଚବାଣ ଇଵାପରଃ । ତପତେ ମେ ମନୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଵିରହାକୁଲିତଂ ମୃଦୁ
"ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଥିଲି କି ନାହିଁ, ସେ ପଞ୍ଚବାଣ ପରି ଲାଗେ; ବିରହରେ ବିକଳ ମୋ ମୃଦୁ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଳୁଛି।"
ଚନ୍ଦନଂ ଦେହଲଗ୍ନଂ ମେ ଵିଷଵଦ୍ଭାତି ଭାମିନି । ସ୍ରଗିଯଂ ସର୍ପଵଚ୍ଚୈଵ ଚନ୍ଦ୍ରପାଦାଶ୍ଚ ଵହ୍ନିଵତ୍
"ହେ ସୁନ୍ଦରି, ଦେହରେ ଲଗାଇଥିବା ଚନ୍ଦନ ବିଷ ପରି ଲାଗେ, ମାଳା ସାପ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳୁଛି।"
ନ ଚ ହର୍ମ୍ଯେ ଵନେ ଶଂ ମେ ଦୀର୍ଘିକାଯାଂ ନ ପର୍ଵତେ । ନ ଦିଵା ନ ନିଶାଯାଂ ଵା ନ ସୁଖଂ ସୁଖସାଧନୈଃ
"ନ ମହଳରେ, ନ ଜଙ୍ଗଲରେ, ନ ପୋଖରୀପାରେ, ନ ପାହାଡ଼ରେ, ଦିନରେ ନ ରାତିରେ, କୌଣସି ସୁଖ ଦେଇଥିବା ଜିନିଷରେ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ମିଳୁନାହିଁ।"
ନ ଶଯ୍ଯା ନ ଚ ତାମ୍ବୂଲଂ ନ ଗୀତଂ ନ ଚ ଵାଦନମ୍ । ପ୍ରୀଣଯନ୍ତି ମନୋ ମେଽଦ୍ଯ ନ ତୃପ୍ତେ ମମ ଲୋଚନେ
"ଶୟ୍ୟା, ପାନ, ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ—କିଛି ମଧ୍ୟ ଆଜି ମୋ ମନକୁ ଖୁସି କରୁନାହିଁ; ମୋ ଆଖି ତୃପ୍ତି ମାନୁନାହିଁ।"
ପ୍ରଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଵନେ ତତ୍ର ଯତ୍ରାସୌ ଵର୍ତତେ ଶଠଃ । ଭୀତାସ୍ମି କୁଲଲଜ୍ଜାଯାଃ ପରତନ୍ତ୍ରା ପିତୁସ୍ତଥା
"ଆଜି ମୁଁ ସେଠି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠି ସେ ଚତୁର ରହୁଛି; କୁଳର ଲଜ୍ଜାକୁ ଭୟ କରୁଛି, ଏବଂ ବାପାଙ୍କ ଆଧିନ ମଧ୍ୟ।"
ସ୍ଵଯଂଵରଂ ପିତା ମେଽଦ୍ଯ ନ କରୋତି କରୋମି କିମ୍ । ଦାସ୍ଯାମି ରାଜପୁତ୍ରାଯ କାମଂ ସୁଦର୍ଶନାଯ ଵୈ
"ମୋ ବାପା ଯଦି ଆଜି ସ୍ୱୟଂବର କରିନାହାନ୍ତି, ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ରାଜପୁତ୍ର ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ନିଜକୁ ଦେଇଦେବି।"
ସନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ପୃଥିଵୀପାଲାଃ ଶତଶଃ ସମ୍ଭୃତର୍ଦ୍ଧଯଃ । ରମଣୀଯା ନ ମେ ତେଽଦ୍ଯ ରାଜ୍ଯହୀନୋଽପ୍ଯସୌ ମତଃ
"ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ଶତଶଃ ଧନୀ ମଧ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହାନ୍ତି—ସେଇ, ରାଜ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପାଖରେ ପ୍ରିୟ।"
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏକାକୀ ନିର୍ଧନଶ୍ଚୈଵ ବଲହୀନଃ ସୁଦର୍ଶନଃ । ଵନଵାସୀ ଫଲାହାରସ୍ତସ୍ଯାଶ୍ଚିତ୍ତେ ସୁସଂସ୍ଥିତା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସୁଦର୍ଶନ ଏକାକୀ, ଦରିଦ୍ର ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ଥିଲେ, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହି ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଚାଲାଉଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଵାଗ୍ବୀଜସ୍ଯ ଜପାତ୍ସିଦ୍ଧିସ୍ତସ୍ଯା ଏଷାପ୍ଯୁପସ୍ଥିତା । ସୋପି ଧ୍ଯାନପରୋଽତ୍ଯନ୍ତଂ ଜଜାପ ମନ୍ତ୍ରମୁତ୍ତମମ୍
ବାଣୀର ବୀଜମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ସେ ସଫଳତା ଲାଭ କଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲା। ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗି ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ।