ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନୃପତିର୍ଭୃତ୍ଯାନାଦିଦେଶ ମହାବଲାନ୍ । ନଯଧ୍ଵଂ ନନ୍ଦିନୀଂ ଧେନୁଂ ବଲଦର୍ପସୁସଂସ୍ଥିତାଃ
ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାସମାନେକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ: 'ତମେ ଶକ୍ତି ଓ ଗର୍ବରେ ଭରିଆ, ନନ୍ଦିନୀ ଗାଈକୁ ନେଇଯାଅ।'
ତେ ଭୃତ୍ଯା ଜଗୃହୁସ୍ତାଂ ତୁ ହଠାଦାକ୍ରମ୍ଯ ଯନ୍ତ୍ରିତାମ୍ । ଵେପମାନା ମୁନିଂ ପ୍ରାହ ସୁରଭିଃ ସାଶ୍ରୁଲୋଚନା
ସେ ଦାସମାନେ ଜୋରକରି ତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଇଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିଲେ। ଭୟରେ କାପୁଥିବା ସୁରଭି ଲୁହା ଆଖିରେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମୁନେ ତ୍ଯଜସି ମାଂ କସ୍ମାତ୍କର୍ଷଯନ୍ତି ସୁଯନ୍ତ୍ରିତାମ୍ । ମୁନିସ୍ତାଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ତ୍ଯଜେ ନାହଂ ସୁଦୁଗ୍ଧଦେ
'ମୁନି, ଆପଣ କାହିଁକି ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଭଳି ଜୋରକରି ମୋତେ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି?' ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ମୁଁ ତୁମକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଧ ଦେଇଥିବା।'
ବଲାନ୍ନଯତି ରାଜାଽସୌ ପୂଜିତୋଽଦ୍ଯ ମଯା ଶୁଭେ । କିଂ କରୋମି ନ ଚେଚ୍ଛାମି ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ତ୍ଵାଂ ମନସା କିଲ
ରାଜା ଆଜି ତୁମକୁ ଶକ୍ତିବଳେ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି, ଶୁଭେ, ଯଦ୍ୟପି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଛି। ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୋ ମନରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହେଁନି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ମୁନିନା ଧେନୁଃ କ୍ରୋଧଯୁକ୍ତା ବଭୂଵ ହ । ହମ୍ଭାରଵଂ ଚକାରାଶୁ କ୍ରୂରଶବ୍ଦଂ ସୁଦାରୁଣମ୍
ଏହିପରି ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଗାଁଟି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲା; ସେ ତୁରନ୍ତ ଏକ ଭୟାନକ ଦାରୁଣ ରବ କରି ଚିତ୍କାର କଲା।
ଉଦ୍ଗତାସ୍ତତ୍ର ଦେହାତ୍ତୁ ଦୈତ୍ଯା ଘୋରତରାସ୍ତଦା । ସାଯୁଧାସ୍ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ବ୍ରୁଵନ୍ତଃ କଵଚାଵୃତାଃ
ତାହା ପରେ ଗାଁଟିର ଶରୀରରୁ ଭୟଙ୍କର ଦେତ୍ୟମାନେ ବାହାରିଲେ; ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ, କବଚ ପିନ୍ଧି, 'ଥମ୍ବି ରହ, ଥମ୍ବି ରହ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ସୈନ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ହତଂ ତୈସ୍ତୁ ନନ୍ଦିନୀ ପ୍ରତିମୋଚିତା । ଏକାକୀ ନିର୍ଗତୋ ରାଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽତିଦୁଃଖିତଃ
ସେ ଦେତ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ, ନନ୍ଦିନୀ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକା ଏକା ଦୁଃଖରେ ଭରି ଚାଲିଗଲେ।
ହନ୍ତ ପାପୋଽତିଦୀନାତ୍ମା ନିନ୍ଦନ୍ କ୍ଷାତ୍ରବଲଂ ମହତ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଂ ବଲଂ ଦୁରାରାଧ୍ଯଂ ମତ୍ଵା ତପସି ସଂସ୍ଥିତଃ
ହା ଦୁଃଖ! ଏତେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବି ରାଜା ବଡ଼ କ୍ଷାତ୍ରୀୟ ଶକ୍ତିକୁ ନିନ୍ଦା କଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତି ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି ଭାବି, ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ତପ୍ତ୍ଵା ବହୂନି ଵର୍ଷାଣି ତପୋ ଘୋରଂ ମହାଵନେ । ଋଷିତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ ଗାଧେଯସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କ୍ଷାତ୍ରଂ ଵିଧିଂ ପୁନଃ
ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ବର୍ଷରେ ବର୍ଷ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରି, ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନି ହେବା ପଦ ପାଇଲେ; ସେ କ୍ଷାତ୍ରୀୟ ଜୀବନକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମା କୃଥା ଵୈରମଦ୍ଭୁତମ୍ । କୁଲନାଶକରଂ ନୂନଂ ତାପସୈଃ ସହ ସଂଯୁଗମ୍
ତେଣୁ, ରାଜା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଅସାଧାରଣ ଶତ୍ରୁତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତପସ୍ୱୀମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କୁଳ ନଷ୍ଟ ହେଇଯାଏ।
ମୁନିଵର୍ଯଂ ଵ୍ରଜାଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ତପୋନିଧିମ୍ । ସୁଦର୍ଶନୋଽପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତିଷ୍ଠତ୍ଵତ୍ର ଯଥାସୁଖମ୍
ଏବେ ତୁମେ ମୁନିବରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ତପସ୍ୟାର ଧନକୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କର; ରାଜା ସୁଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରହିପାରିବେ।
ବାଲୋଽଯଂ ନିର୍ଧନଃ କିଂ ତେ କରିଷ୍ଯତି ନୃପାହିତମ୍ । ଵୃଥା ତେ ଵୈରଭାଵୋଽଯମନାଥେ ଦୁର୍ବଲେ ଶିଶୌ
ଏହି ଶିଶୁ ଗରିବ; ରାଜା, ସେ ତୁମକୁ କଣ କ୍ଷତି କରିପାରିବ? ଏହି ଅସହାୟ, ଦୁର୍ବଳ ଶିଶୁପାଇଁ ତୁମର ଶତ୍ରୁତା ବିନା କାରଣ।
ଦଯା ସର୍ଵତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯା ଦୈଵାଧୀନମିଦଂ ଜଗତ୍ । ଈର୍ଷ୍ଯଯା କିଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଦ୍ଭାଵ୍ଯଂ ତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ସମସ୍ତଠାରେ ଦୟା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍; ଏହି ଜଗତ୍ ଦେବତାର ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲେ। ରାଜା, ଇର୍ଷ୍ୟା କରିବାର କଣ ଉପକାର? ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହେବ।
ଵଜ୍ରଂ ତୃଣାଯତେ ରାଜନ୍ ଦୈଵଯୋଗାନ୍ନ ସଂଶଯଃ । ତୃଣଂ ଵଜ୍ରାଯତେ କ୍ଵାପି ସମଯେ ଦୈଵଯୋଗତଃ
ରାଜା, ଭାଗ୍ୟର କ୍ରିୟାରେ ବଜ୍ର ତୃଣ ଭଳି ହେଇଯାଏ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏବଂ କେବେ କେବେ ତୃଣ ବଜ୍ର ଭଳି ହେଇଯାଏ, ଭାଗ୍ୟର ଦ୍ୱାରା।
ଶଶକୋ ହନ୍ତି ଶାର୍ଦୂଲଂ ମଶକୋ ଵୈ ତଥା ଗଜମ୍ । ସାହସଂ ମୁଞ୍ଚ ମେଧାଵିନ୍ କୁରୁ ମେ ଵଚନଂ ହିତମ୍
ଏକ ଖରା ଶାର୍ଦୂଳକୁ ମାରିଦେଇପାରେ, ଏକ ମାଛି ମଧ୍ୟ ହାତୀକୁ ମାରିଦେଇପାରେ; ଅତି ଜୋର କାମକୁ ଛାଡ଼, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋର ଉପକୃତ କଥା ଅନୁସରଣ କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଯୁଧାଜିନ୍ନୃପସତ୍ତମଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ତଂ ମୁନିଂ ମୂର୍ଘ୍ନା ଜଗାମ ସ୍ଵପୁରଂ ନୃପଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସେ ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଯୁଧାଜିତ୍ ମୁନିଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ମନୋରମାଽପି ସ୍ଵସ୍ଥାଽଭୂଦାଶ୍ରମେ ତତ୍ର ସଂସ୍ଥିତା । ପାଲଯାମାସ ପୁତ୍ରଂ ତଂ ସୁଦର୍ଶନମୃତଵ୍ରତମ୍
ମନୋରମା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଆଶ୍ରମରେ ସ୍ୱସ୍ଥ ରହିଲେ; ସେ ନିଜ ପୁଅ ସୁଦର୍ଶନ, ଯିଏ ନିୟମ ରଖିଥିଲେ, ଦେଖଭାଲ କରିଲେ।
ଦିନେ ଦିନେ କୁମାରୋଽସୌ ଜଗାମୋପଚଯଂ ତତଃ । ମୁନିବାଲଗତଃ କ୍ରୀଡନ୍ନିର୍ଭଯଃ ସର୍ଵତଃ ଶୁଭଃ
ପ୍ରତିଦିନ ଏହି କୁମାର ଶରୀରରେ ବୃଦ୍ଧି ହେଉଥିଲେ; ମୁନିଙ୍କ ପିଲାମାନେ ସହିତ ଖେଳି, ସେ ସବୁଦିନ ନିର୍ଭୟ ଓ ଶୁଭ ଥିଲେ।
ଏକସ୍ମିନ୍ସମଯେ ତତ୍ର ଵିଦଲ୍ଲଂ ସମୁପାଗତମ୍ । କ୍ଲୀବେତି ମୁନିପୁତ୍ରସ୍ତମାମନ୍ତ୍ରଯତ୍ତଦନ୍ତିକେ
ଏକ ସମୟରେ ଏଠାରେ ଏକ ବିଲେଇ ଆସିଗଲା; ମୁନିଙ୍କ ପୁଅ ସେ ବିଲେଇକୁ 'କ୍ଲିବ' ବୋଲି ଡାକିଲେ।
ସୁଦର୍ଶନସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦଧାରୈକାକ୍ଷରଂ ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଅନୁସ୍ଵାରଯୁତଂ ତଚ୍ଚ ପ୍ରୋଵାଚାପି ପୁନଃ ପୁନଃ
ସୁଦର୍ଶନ ଏହା ଶୁଣି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଏକ ଅକ୍ଷର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ନାସିକା ଧ୍ୱନି ସହିତ, ଏବଂ ପୁନି ପୁନି ଏହାକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ।
ବୀଜଂ ଵୈ କାମରାଜାଖ୍ଯଂ ଗୃହୀତଂ ମନସା ତଦା । ଜଜାପ ବାଲକୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଧୃତ୍ଵା ଚେତସି ସାଦରମ୍
ସେ ସମୟରେ, କୁମାର ମନରେ କାମରାଜ ନାମକ ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଧରିଲେ; ସେ ଏହାକୁ ଅତି ଭକ୍ତି ସହିତ ମନରେ ଧରି ଜପ କଲେ।
ଭାଵିଯୋଗାନ୍ମହାରାଜ କାମରାଜାଖ୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍ । ସ୍ଵଭାଵେନୈଵ ତେନେତ୍ଥଂ ଗୃହୀତଂ ବାଲକେନ ଵୈ
ଭାଗ୍ୟର କ୍ରିୟାରେ, ମହାରାଜ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାମରାଜ ମନ୍ତ୍ର ସ୍ବାଭାବିକ ଭାବରେ ଏହିପରି କୁମାରଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଗଲା।
ତଦାଽସୌ ପଞ୍ଚମେ ଵର୍ଷେ ପ୍ରାପ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରମନୁତ୍ତମମ୍ । ଋଷିଚ୍ଛନ୍ଦୋଵିହୀନଞ୍ଚ ଧ୍ଯାନନ୍ଯାସଵିଵର୍ଜିତମ୍
ପଞ୍ଚମ ବର୍ଷରେ ସେ ଶିଶୁ ଋଷିଙ୍କ ଚ୍ଛନ୍ଦ ବିନା, ଧ୍ୟାନ ଓ ନ୍ୟାସ ନଥିବା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଲା।
ପ୍ରଜପନ୍ମନସା ନିତ୍ଯଂ କ୍ରୀଡତ୍ଯପି ସ୍ଵପିତ୍ଯପି । ଵିସସ୍ମାର ନ ତଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସାରମିତି ସ୍ଵଯମ୍
ସେ ପ୍ରତିଦିନ ମନରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲା, ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ଶୁଇଁଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ କେବେ ଭୁଲିନଥିଲା, ଏହାର ମୂଳ ଅର୍ଥକୁ ନିଜେ ବୁଝିଥିଲା।
ଵର୍ଷେ ଚୈକାଦଶେ ପ୍ରାପ୍ତେ କୁମାରୋଽସୌ ନୃପାତ୍ମଜଃ । ମୁନିନା ଚୋପନୀତୋଽଥ ଵେଦମଧ୍ଯାପିତସ୍ତଥା
ଏକାଦଶ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାବେଳେ, ଏହି ରାଜପୁତ୍ରକୁ ଏକ ମୁନି ଉପନୟନ କରି, ଭେଦ ଶିଖାଇଲେ।
ଧନୁର୍ଵେଦଂ ତଥା ସାଙ୍ଗଂ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରଂ ଵିଧାନତଃ । ଅଭ୍ଯସ୍ତାଃ ସକଲା ଵିଦ୍ଯାସ୍ତେନ ମନ୍ତ୍ରବଲାଦିନା
ସେ ଧନୁର୍ବେଦ ସହିତ ତାହାର ସମସ୍ତ ଅଂଶ, ନୀତିଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶିଳ୍ପ ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିଥିଲା।
କଦାଚିତ୍ସୋଽପି ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦେଵୀରୂପଂ ଦଦର୍ଶ ହ । ରକ୍ତାମ୍ବରଂ ରକ୍ତଵର୍ଣଂ ରକ୍ତସର୍ଵାଙ୍ଗଭୂଷଣମ୍
ଏକ ଦିନ ସେ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେବୀଙ୍କ ରୂପ ଦେଖିଲା—ରକ୍ତବସ୍ତ୍ର, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ରକ୍ତ ଗହନାରେ ସଜିତ।
ଗରୁଡେ ଵାହନେ ସଂସ୍ଥାଂ ଵୈଷ୍ଣଵୀଂ ଶକ୍ତିମଦ୍ଭୁତାମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରସନ୍ନଵଦନଃ ସ ବଭୂଵ ନୃପାତ୍ମଜଃ
ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସିଥିବା, ବିଶିଷ୍ଟ ବୈଷ୍ଣବୀ ଶକ୍ତିର ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ଦେବୀଙ୍କ ମୃଦୁ ମୁହଁ ଦେଖି, ରାଜପୁତ୍ର ଖୁସି ହେଲା।
ଵନେ ତସ୍ମିଂସ୍ଥିତଃ ସୋଽଥ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ । ମାତରଂ ସେଵମାନସ୍ତୁ ଵିଜହାର ନଦୀତଟେ
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହି, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ ତତ୍ତ୍ୱରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମାତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲା ଓ ନଦୀ ତଟରେ ବିହାର କରୁଥିଲା।
ଶରାସନଞ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିଶିଖାଶ୍ଚ ଶିଲାଶିତାଃ । ତୂଣୀରକଵଚଂ ତସ୍ମୈ ଦତ୍ତଂ ଚାମ୍ବିକଯା ଵନେ
ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଅମ୍ବିକା ତାକୁ ଧନୁ, ଲୋହା ମୁଣ୍ଡା ତୀର, ତୁଣୀର ଓ କବଚ ଦେଲେ।