ଆର୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷଣେ ପୁଣ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞାଧିକମୁଦାହୃତମ୍ । ଭଯତସ୍ତସ୍ଯ ଦୀନସ୍ଯ ଵିଶେଷଫଲଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଯଜ୍ଞରୁ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅଛିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଲେ ବିଶେଷ ଫଳ ମିଳେ।
ଋଷିରୁଵାଚ ନିର୍ଭଯା ଵସ କଲ୍ଯାଣି ପୁତ୍ରଂ ପାଲଯ ସୁଵ୍ରତେ । ନ ତେ ଭଯଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି କର୍ତଵ୍ଯଂ ଶତ୍ରୁସମ୍ଭଵମ୍
ମୁନି କହିଲେ: 'ଭୟ ନ ରଖ, ଶୁଭା, ତୁମ ପୁଅକୁ ଦୟାରେ ରକ୍ଷା କର; ବଡ଼ ଚକୁ ଥିବା ମହିଳା, ଶତ୍ରୁ ଭୟର କିଛି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।'
ପାଲଯସ୍ଵ ସୁତଂ କାନ୍ତଂ ରାଜା ତେଽଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ନାତ୍ର ଦୁଃଖଂ ତଥା ଶୋକଃ କଦାଚିତ୍ସମ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ଲାଡ଼ି ରକ୍ଷା କର; ସେ ଏକ ଦିନ ରାଜା ହେବ। ଏଠି ତୁମେ କେବେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଶୋକରେ ପଡିବ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ମୁନିନା ରାଜ୍ଞୀ ସ୍ଵସ୍ଥା ସା ସମ୍ବଭୂଵ ହ । ଉଟଜେ ମୁନିନା ଦତ୍ତେ ଵୀତଶୋକା ତଦାଵସତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଣୀ ଆପଣାର ମନ ଶାନ୍ତ କଲେ; ମୁନି ଦିଆ ଉଠରେ ଦୁଃଖ ଭୁଲି ସେ ବସିଲେ।
ସୈରନ୍ଧ୍ରୀସହିତା ତତ୍ର ଵିଦଲ୍ଲେନ ଚ ସଂଯୁତା । ସୁଦର୍ଶନଂ ପାଲଯାନା ନ୍ଯଵସତ୍ସା ମନୋରମା
ସେଠି ସେ ତାଙ୍କ ଦାସୀମାନେ ଓ ବିଦଲ୍ଲା ସହିତ ଏକାଠି ରହିଲେ; ମନୋରମା ସୁଦର୍ଶନକୁ ଲାଡ଼ି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
ଯୁଧାଜିଦ୍ଭାରଦ୍ଵାଜଯୋଃ ସଂଵାଦଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଯୁଧାଜିତ୍ତ୍ଵଥ ସଙ୍ଗ୍ରାମାଦ୍ଗତ୍ଵାଽଯୋଧ୍ଯାଂ ମହାବଲଃ । ମନୋରମାଂ ଚ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସୁଦର୍ଶନଜିଘାଂସଯା
ୟୁଧାଜିତ ଓ ଭାରଦ୍ବାଜଙ୍କ ଆଲୋଚନାର ବର୍ଣ୍ନନା। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ତାପରେ, ଯୁଧାଜିତ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରି ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସୁଦର୍ଶନକୁ ମାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ମନୋରମା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ସେଵକାନ୍ ପ୍ରେଷଯାମାସ କ୍ଵ ଗତେତି ମୁହୁର୍ଵଦନ୍ । ଶୁଭେ ଦିନେଽଥ ଦୌହିତ୍ରଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଚାସନେ
ସେ ବାରମ୍ବାର ଦାସମାନେ ପଠାଇ, 'ସେ କେଉଁଠି ଗଲେ?' ଭାବି ପଚାରିଲେ; ପରେ ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ ତାଙ୍କର ନାତିକୁ ସିଂହାସନରେ ବସାଇଲେ।
ମନ୍ତ୍ରିଭିଶ୍ଚ ଵସିଷ୍ଠେନ ମନ୍ତ୍ରୈରାଥର୍ଵଣୈଃ ଶୁଭୈଃ । ଅଭିଷିକ୍ତଶ୍ଚ ସମ୍ପୂର୍ଣୈଃ କଲଶୈର୍ଜଲପୂରିତୈଃ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ବସିଷ୍ଠ, ଶୁଭ ଅଥର୍ବ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ାରେ ଜଳ ଭରି ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଭେରୀଶଙ୍ଖନିନାଦୈଶ୍ଚ ତୂର୍ଯାଣାଂ ଚାଥ ନିଃସ୍ଵନୈଃ । ଉତ୍ସଵସ୍ତୁ ନଗର୍ଯା ଵୈ ସମ୍ବଭୂଵ କୁରୂଦ୍ଵହ
ଢୋଲ ଓ ଶଂଖର ଶବ୍ଦ, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଗଞ୍ଜନ ଦ୍ୱାରା ନଗରରେ ଉତ୍ସବ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵିପ୍ରାଣାଂ ଵେଦପାଠୈଶ୍ଚ ବନ୍ଦିନାଂ ସ୍ତୁତିଭିସ୍ତଥା । ଅଯୋଧ୍ଯା ମୁଦିତେଵାସୀଜ୍ଜଯଶବ୍ଦୈଃ ସୁମଙ୍ଗଲୈଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ପାଠ କରି, ବନ୍ଦିମାନେ ସ୍ତୁତି କରି, ଆୟୋଧ୍ୟା ଜୟ ଓ ଶୁଭ ଶବ୍ଦରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା।
ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୀର୍ଣା ସ୍ତୁତିଵାଦିତ୍ରନିଃସ୍ଵନା । ନଵେ ତସ୍ମିନ୍ମହୀପାଲେ ପୂର୍ବଭୌ ନୂତନେଵ ସା
ଉଲ୍ଲାସିତ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା, ସ୍ତୁତି ଓ ବାଦ୍ୟର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଥିବା, ନୂତନ ରାଜା ଆସିବାରେ ନଗର ନୂତନ ପରି ଦେଖାଯାଇଲା।
କେଚିତ୍ସାଧୁଜନା ଯେ ଵୈ ଚକ୍ରୁଃ ଶୋକଂ ଗୃହେ ସ୍ଥିତାଃ । ସୁଦର୍ଶନଂ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯାଦ୍ଯ କ୍ଵ ଗତୋଽସୌ ନୃପାତ୍ମଜଃ
ଅନେକ ଭଲ ଲୋକମାନେ ଘରେ ରହି, ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ; ଆଜି ସୁଦର୍ଶନ ରାଜକୁମାର କେଉଁଠି ଗଲେ, ଏହି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ମନୋରମାତିସାଧ୍ଵୀ ସା କ୍ଵ ଗତା ସୁତସଂଯୁତା । ପିତାଽସ୍ଯା ନିହତଃ ସଂଖ୍ଯେ ରାଜ୍ଯଲୋଭେନ ଵୈରିଣା
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶିଳ୍ବତୀ ମନୋରମା, ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ସହିତ କେଉଁଠିକୁ ଚାଲିଗଲେ? ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଲୋଭରେ ଶତ୍ରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେଇଛି।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିନ୍ତ୍ଯମାନାସ୍ତେ ସାଧଵଃ ସମବୁଦ୍ଧଯଃ । ଅତିଷ୍ଠନ୍ଦୁଃଖିତାସ୍ତତ୍ର ଶତ୍ରୁଜିଦ୍ଵଶଵର୍ତିନଃ
ଏପରି ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସେଇ ଧର୍ମିକ ଏବଂ ସମବୁଦ୍ଧି ଲୋକମାନେ, ଶତ୍ରୁଜିତଙ୍କ ଅଧୀନ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ଏଠାରେ ରହିଗଲେ।
ଯୁଧାଜିଦପି ଦୌହିତ୍ରଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ । ରାଜ୍ଯଞ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରିସାତ୍କୃତ୍ଵା ଚଲିତଃ ସ୍ଵାଂ ପୁରୀଂ ପ୍ରତି
ଯୁଧାଜିତ୍ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କ ନାତିକୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ନିଜ ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଦର୍ଶନଂ ତତ୍ର ମୁନୀନାମାଶ୍ରମେ ସ୍ଥିତମ୍ । ହନ୍ତୁକାମୋ ଜଗାମାଶୁ ଚିତ୍ରକୂଟଂ ସ ପର୍ଵତମ୍
ସୁଦର୍ଶନ ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଯୁଧାଜିତ୍ ଦ୍ରୁତ ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲେ।
ନିଷାଦାଧିପତିଂ ଶୂରଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ବଲାଭିଧମ୍ । ଦୁର୍ଦର୍ଶାଖ୍ଯମଗାଦାଶୁ ଶୃଙ୍ଗଵେରପୁରାଧିପମ୍
ନିଷାଦ ରାଜାଙ୍କୁ ସେନାର ଆଗରେ ରଖି, ଶତ୍ରୁଜିତ୍ ଦ୍ରୁତ ଶୃଙ୍ଗବେରପୁର ରାଜା ଦୁର୍ଦର୍ଶଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନୋରମା ତତ୍ର ବଭୂଵାତିସୁଦୁଃଖିତା । ଆଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ବାଲପୁତ୍ରା ଭଯାର୍ତା ସୈନ୍ଯସଂଯୁତମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମନୋରମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଛୋଟ ପୁଅ ପାଇଁ ଭୟରେ ରହିଲେ, କାରଣ ସେନା ଆସୁଥିଲା।
ତମୁଵାଚାତିଶୋକାର୍ତା ମୁନିଂ ସାଶ୍ରୁଵିଲୋଚନା । କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି ଯୁଧାଜିତ୍ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ଅତି ଶୋକରେ ଭାସି, ଲୁହରେ ଭିଜା ଚକ୍ଷୁରେ, ସେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? ଯୁଧାଜିତ୍ ଏଠାରେ ଆସିପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।”
ପିତା ମେ ନିହତୋଽନେନ ଦୌହିତ୍ରୋ ଭୂପତିଃ କୃତଃ । ସୁତଂ ମେ ହନ୍ତୁକାମୋଽତ୍ର ସମାଯାତି ବଲାନ୍ଵିତଃ
“ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ସେ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ନାତିକୁ ରାଜା କରିଛନ୍ତି। ଏବେ ସେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଏଠାରେ ଆସୁଛନ୍ତି, ମୋ ପୁଅକୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ।”
ପୁରା ଶ୍ରୁତଂ ମଯା ସ୍ଵାମିନ୍ପାଣ୍ଡଵା ଵୈ ଵନେ ସ୍ଥିତାଃ । ମୁନୀନାମାଶ୍ରମେ ପୁଣ୍ଯେ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯା ସହିତାସ୍ତଦା
“ସ୍ୱାମୀ, ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଶୁଣିଥିଲି ଯେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ବନବାସ ସମୟରେ ପାଞ୍ଚାଳୀ ସହିତ ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଥିଲେ।”
ଗତାସ୍ତେ ମୃଗଯାଂ ପାର୍ଥା ଭ୍ରାତରଃ ପଞ୍ଚ ଏଵ ତେ । ଦ୍ରୌପଦୀ ସଂସ୍ଥିତା ତତ୍ର ମୁନୀନାମାଶ୍ରମେ ଶୁଭେ
“ସେ ପାଞ୍ଚ ଭାଇ ପାଣ୍ଡବ ଶିକାରକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଡ୍ରୌପଦୀ ଏଠି ମୁନିମାନଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ରହିଥିଲେ।”
ଧୌମ୍ଯୋଽତ୍ରିର୍ଗାଲଵଃ ପୈଲୋ ଜାଵାଲିର୍ଗୌତମୋ ଭୃଗୁଃ । ଚ୍ଯଵନଶ୍ଚାତ୍ରିଗୋତ୍ରଶ୍ଚ କଣ୍ଵଶ୍ଚୈଵ ଜତୁଃ କ୍ରତୁଃ
“ସେଠାରେ ଧୌମ୍ୟ, ଅତ୍ରି, ଗାଳବ, ପୈଳ, ଜାବାଲି, ଗୌତମ, ଭୃଗୁ, ଚ୍ୟବନ, ଅତ୍ରିଙ୍କ ବଂଶଜ, କଣ୍ବ, ଯତୁ ଓ କ୍ରତୁ ଥିଲେ।”
ଵୀତିହୋତ୍ରଃ ସୁମନ୍ତୁଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞଦତ୍ତୋଽଥ ଵତ୍ସଲଃ । ରାଶାସନଃ କହୋଡଶ୍ଚ ଯଵକ୍ରୀର୍ଯଜ୍ଞକୃତ୍କ୍ରତୁଃ
“ସେଠାରେ ଭିତିହୋତ୍ର, ସୁମନ୍ତୁ, ଯଜ୍ଞଦତ୍ତ, ବତ୍ସଳ, ରାଶାସନ, କହୋଡ, ଯବକ୍ରୀ, ଯଜ୍ଞକୃତ୍ ଓ କ୍ରତୁ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।”
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ମୁନଯୋ ଭାରଦ୍ଵାଜାଦଯଃ ଶୁଭାଃ । ଵେଦପାଠଯୁତାଃ ସର୍ଵେ ସଂସ୍ଥିତାଶ୍ଚାଶ୍ରମେ ସ୍ଥିତାଃ
“ଏମିତି ଅନ୍ୟ ଭଲ ମୁନିମାନେ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଆଦି, ସମସ୍ତେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିବା, ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥିଲେ।”
ଦାସୀଭିଃ ସହିତା ତତ୍ର ଯାଜ୍ଞସେନୀ ସ୍ଥିତା ମୁନେ । ଆଶ୍ରମେ ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ନିର୍ଭଯା ମୁନିସଂଵୃତେ
“ସେଠାରେ ଯାଜ୍ଞସେନୀ ତାଙ୍କ ଦାସୀମାନେ ସହିତ, ଶରୀରରେ ଶୋଭା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା, ଭୟ ଛାଡ଼ି ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଥିଲେ।”
ପାର୍ଥା ମୃଗାନୁଗାସ୍ତାଵତ୍ପ୍ରଯାତାଶ୍ଚ ଵନାଦ୍ଵନମ୍ । ଧନୁର୍ବାଣଧରା ଵୀରାଃ ପଞ୍ଚ ଵୈ ଶତ୍ରୁତାପନାଃ
“ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ଭାଇମାନେ, ଧନୁଷ ବାଣ ଧରି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇ, ଏଠିଠାରୁ ସେଉଠି ଶିକାର କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ।”
ତାଵତ୍ସିନ୍ଧୁପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ମାର୍ଗସ୍ଥୋ ବଲସଂଯୁତଃ । ଆଗତଶ୍ଚାଶ୍ରମାଭ୍ଯାଶେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ନିଗମନ୍ଧ୍ଵନିମ୍
“ସେଇ ସମୟରେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ସିନ୍ଧୁ ରାଜା ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଆଶ୍ରମ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ବେଦ ପାଠର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି।”
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵେଦଧ୍ଵନିଂ ରାଜା ମୁନୀନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ । ଉତ୍ତତାର ରଥାତ୍ତୂର୍ଣଂ ଦର୍ଶନାକାଙ୍କ୍ଷଯା ନୃପଃ
“ମୁନିମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ମନରୁ ବେଦ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ରାଜା ଦ୍ରୁତ ରଥରୁ ଅବତରିଲେ, ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଥିଲେ।”
ଯଦା ନିରଗମତ୍ତତ୍ର ଭୃତ୍ଯଦ୍ଵଯସମନ୍ଵିତଃ । ଵେଦପାଠଯୁତାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମୁନୀନୁଦ୍ଯମସଂସ୍ଥିତଃ
ସେ ଦୁଇ ଦାସ ସହିତ ବାହାରି, ମୁନିମାନେ ବେଦ ପାଠରେ ଲଗ୍ନ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଦେଖିଲେ।