ନିହତଃ ସ ପପାତୋର୍ଵ୍ଯାଂ ଛିନ୍ନମୂର୍ଧା ମହୀପତିଃ । ପ୍ରଭଗ୍ନଂ ତଦ୍ବଲଂ ସର୍ଵଂ ନିର୍ଗତଂ ଚ ଚତୁର୍ଦିଶମ୍
ହତ ହେଇ, ମହୀପତି ଚିହ୍ନା ମୁଣ୍ଡ ସହିତ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ; ସମସ୍ତ ସେନା ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ଚାରିଦିଗରେ ପଳାଇଗଲା।
ମନୋରମା ହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପିତରଂ ରଣମୂର୍ଧନି । ଭଯତ୍ରସ୍ତାଥ ସଞ୍ଜାତା ପିତୁର୍ଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍
ମନୋରମା ଯୁଦ୍ଧର ଶିରୋଭାଗରେ ନିଜ ପିତା ହତ ହେବାର ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ଭୟରେ ଅତି ଭୀତ ହେଇଗଲେ, ପିତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁତାକୁ ମନେ ପକାଇ।
ହନିଷ୍ଯତି ଯୁଧାଜିଦ୍ଵୈ ପୁତ୍ରଂ ମମ ଦୁରାଶଯଃ । ରାଜ୍ଯଲୋଭେନ ପାପାତ୍ମା ସେତି ଚିନ୍ତାପରାଭଵତ୍
ଯୁଧାଜିତ୍ ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କ, ରାଜ୍ୟ ଲୋଭରେ ମୋ ପୁଅକୁ ହତ କରିବ; ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ତିନି ଅତି ଅଶାନ୍ତ ହେଇଗଲେ।
କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି ପିତା ମେ ନିହତୋ ରଣେ । ଭର୍ତା ଚାପି ମୃତୋଽଦ୍ଯୈଵ ପୁତ୍ରୋଽଯଂ ମମ ବାଲକଃ
ମୁଁ କଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି? ମୋ ପିତା ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲେ, ଆଜି ମୋ ସ୍ୱାମୀ ମୃତ, ଏହି ପୁଅ ମୋର ଏଉଁ ଶିଶୁ।
ଲୋଭୋଽତୀଵ ଚ ପାପିଷ୍ଠସ୍ତେନ କୋ ନ ଵଶୀକୃତଃ । କିଂ ନ କୁର୍ଯାତ୍ତଦାଵିଷ୍ଟଃ ପାପଂ ପାର୍ଥିଵସତ୍ତମଃ
ଲୋଭ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ—ଏହାର ଫାଦରେ କିଏ ନ ପଡିବ? ରାଜା ମଧ୍ୟ ଏହାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ କଣ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରିବେ ନାହିଁ?
ପିତରଂ ମାତରଂ ଭ୍ରାତୄନ୍ଗୁରୂନ୍ସ୍ଵଜନବାନ୍ଧଵାନ୍ । ହନ୍ତି ଲୋଭସମାଵିଷ୍ଟୋ ଜନୋ ନାତ୍ର ଵିଚାରଣା
ଲୋଭରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକ ପିତା, ମାତା, ଭାଇ, ଗୁରୁ, ନିଜ ଜନ, ବନ୍ଧୁମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହତ କରେ; ଏଠି କୌଣସି ବିଚାର ନାହିଁ।
ଅଭକ୍ଷ୍ଯଭକ୍ଷଣଂ ଲୋଭାଦଗମ୍ଯାଗମନଂ ତଥା । କରୋତି କିଲ ତୃଷ୍ଣାର୍ତୋ ଧର୍ମତ୍ଯାଗଂ ତଥା ପୁନଃ
ତୃଷ୍ଣାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଖାଇଁ, ଅଗମ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଁ, ଏବଂ ପୁନି ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।
ନ ସହାଯୋଽସ୍ତି ମେ କଶ୍ଚିନ୍ନଗରେଽତ୍ର ମହାବଲଃ । ଯଦାଧାରେ ସ୍ଥିତା ଚାହଂ ପାଲଯାମି ସୁତଂ ଶୁଭମ୍
ଏହି ସହରରେ ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସହାୟ ନାହିଁ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏଠି ରହିବି, ମୋ ଶୁଭ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡିବ।
ହତେ ପୁତ୍ରେ ନୃପେଣାଦ୍ଯ କିଂ କରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପୁନଃ । ନ ମେ ତ୍ରାତାଽସ୍ତି ଭୁଵନେ ଯେନ ଵୈ ସୁସ୍ଥିତା ହ୍ଯହମ୍
ରାଜା ଆଜି ମୋ ପୁଅକୁ ହତ କରିଦେଲେ, ପୁନି ମୁଁ କଣ କରିବି? ଏ ଭୂମିରେ ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ରକ୍ଷକ ନାହିଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନିରାପଦ ରହିପାରିବି।
ସାପି ଵୈରଯୁତା କାମଂ ସପତ୍ନୀ ସର୍ଵଦା ଭଵେତ୍ । ଲୀଲାଵତୀ ନ ମେ ପୁତ୍ରେ ଭଵିଷ୍ଯତି ଦଯାଵତୀ
ଲୀଳାବତୀ ସଦା ଶତ୍ରୁତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋର ସପତ୍ନୀ ହେବେ; ସେ ମୋ ପୁଅ ପ୍ରତି କୌଣସି ଦୟା ଦେଖାଇବେ ନାହିଁ।
ଯୁଧାଜିତି ସମାଯାତେ ନ ମେ ନିଃସରଣଂ ଭଵେତ୍ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବାଲଂ ସୁତଂ ସୋଽଦ୍ଯ କାରାଗାରଂ ନଯିଷ୍ଯତି
ଯୁଧାଜିତ୍ ଆସିଗଲେ, ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ପଥ ନାହିଁ; ସେ ଜାଣିବେ ଯେ ମୋ ପୁଅ ଶିଶୁ, ଆଜି ତାଙ୍କୁ କାରାଗାରକୁ ନେଇଯିବ।
ଶ୍ରୂଯତେ ହି ପୁରେନ୍ଦ୍ରେଣ ମାତୁର୍ଗର୍ଭଗତଃ ଶିଶୁଃ । କୃନ୍ତିତଃ ସପ୍ତଧା ପଶ୍ଚାତ୍କୃତାସ୍ତେ ସପ୍ତ ସପ୍ତଧା
ସହରର ରାଜା ଦ୍ୱାରା ମାତାର ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁକୁ ସାତ ଭାଗରେ କାଟାଯିବା ଶୁଣାଯାଏ; ପରେ ସେ ସାତଟି ସାତ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଚୋଦରଂ ମାତୁଃ କରେ କୃତ୍ଵାଲ୍ପକଂ ପଵିମ୍ । ଏକୋନପଞ୍ଚାଶଦପି ତେଽଭଵନ୍ମରୁତୋ ଦିଵି
ମାତାଙ୍କର ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ହାତରେ ଏକ ଛୋଟ ପାଉ ନେଇଥିଲେ; ଏହିପରି ଚାଲି, ଚଉଵାଳିଶି ମାରୁତ ଦିବି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ସପତ୍ନ୍ଯୈ ଗରଲଂ ଦତ୍ତଂ ସପତ୍ନ୍ଯା ନୃପଭାର୍ଯଯା । ଗର୍ଭନାଶାର୍ଥମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ପୁରୈତଦ୍ଵୈ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ସପତ୍ନୀ ରାଜାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଗର୍ଭ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବିଷ ଦେଇଥିଲେ; ଏହା ସହରରେ ଘଟିଥିବା ମୁଁ ଶୁଣିଛି।
ଜାତସ୍ତୁ ବାଲକଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ଦେହେ ଵିଷଯୁତଃ କିଲ । ତେନାସୌ ସଗରୋ ନାମ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଭୁଵି ମଣ୍ଡଲେ
ପରେ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହରେ ବିଷ ଥିଲା; ଏହିପରି, ସେ ସଗର ନାମରେ ସମସ୍ତ ଭୂମିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ଜୀଵମାନୋଽଥ ଭର୍ତା ଵୈ କୈକେଯ୍ଯା ନୃପଭାର୍ଯଯା । ରାମଃ ପ୍ରଵ୍ରାଜିତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ମୃତୋ ଦଶରଥୋ ନୃପଃ
ଭାର୍ଯ୍ୟା କୈକେୟୀ ରାଜାଙ୍କ ଜୀବନ ରହିଥିବାବେଳେ, ବଡ଼ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ବନବାସକୁ ପଠାଇଥିଲେ; ଦଶରଥ ରାଜା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତ୍ଵଵଶାଃ କାମଂ ଯେ ମେ ପୁତ୍ରଂ ସୁଦର୍ଶନମ୍ । ରାଜାନଂ କର୍ତୁକାମା ଵୈ ଯୁଧାଜିଦ୍ଵଶଗାଶ୍ଚ ତେ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହଁନ୍ତି; ଯେମାନେ ମୋ ପୁଅ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ରାଜା କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୁଧାଜିତଙ୍କର ଅଧୀନରେ ଅଛନ୍ତି।
ନ ମେ ଭ୍ରାତା ତଥା ଶୂରୋ ଯୋ ମାଂ ବନ୍ଧାତ୍ପ୍ରମୋଚଯେତ୍ । ମହତ୍କଷ୍ଟଞ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ମଯା ଵୈ ଦୈଵଯୋଗତଃ
ମୋ ଭାଇ ଏତେ ସାହସୀ ନୁହଁନ୍ତି ଯେ ମୋତେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବେ; ଭାଗ୍ୟର ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ବଡ଼ କଷ୍ଟ ଭୋଗୁଛି।
ଉଦ୍ଯମଃ ସର୍ଵଥା କାର୍ଯଃ ସିଦ୍ଧିର୍ଦୈଵାଦ୍ଧି ଜାଯତେ । ଉପାଯଂ ପୁତ୍ରରକ୍ଷାର୍ଥଂ କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତା
ତଥାପି, ସଦା ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; କାରଣ ସଫଳତା ଭାଗ୍ୟରୁ ଆସେ। ଆଜି, ମୁଁ ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର କୌଣସି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବି।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ସା ବାଲା ଵିଦଲ୍ଲଂ ଚାତିମାନିନମ୍ । ନିପୁଣଂ ସର୍ଵକାର୍ଯେଷୁ ଚିନ୍ତ୍ଯଂ ମନ୍ତ୍ରିଵରୋତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ଯୁବତୀ ଅତି ଅଭିମାନୀ, ସମସ୍ତ କାମରେ ପ୍ରବୀଣ ଓ ଚିନ୍ତାଶୀଳ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବିଦଲ୍ଲଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ସମାହୂଯ ତମେକାନ୍ତେ ପ୍ରୋଵାଚ ବହୁଦୁଃଖିତା । ଗୃହୀତ୍ଵା ବାଲକଂ ହସ୍ତେ ରୁଦତୀ ଦୀନମାନସା
ସେ ତାଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତରେ ଡାକି, ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ଡୁବି, ହାତରେ ପୁଅକୁ ଧରି, କାନ୍ଦୁଥିବା ଓ ଦୁଃଖିତ ମନରେ କଥା କହିଲେ।
ପିତା ମେ ନିହତଃ ସଂଖ୍ଯେ ପୁତ୍ରୋଽଯଂ ବାଲକସ୍ତଥା । ଯୁଧାଜିଦ୍ବଲଵାନ୍ ରାଜା କିଂ ଵିଧେଯଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ମୋ ପିତା ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ, ଏହି ପୁଅ ମୋର ଜନ୍ମ; ରାଜା ଯୁଧାଜିତ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ — ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ମୋତେ କହ।
ତାମୁଵାଚ ଵିଦଲ୍ଲୋଽସୌ ନାତ୍ର ସ୍ଥାତଵ୍ଯମେଵ ଚ । ଗମିଷ୍ଯାମୋ ଵନେ କାମଂ ଵାରାଣସ୍ଯାଃ ପୁନଃ କିଲ
ବିଦଲ୍ଲ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ; ଆମେ ଏବେ ବନକୁ, ବାରାଣସୀ ନିକଟକୁ ଯିବା ଦରକାର।'
ତତ୍ର ମେ ମାତୁଲଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଵର୍ତତେ ବଲଵତ୍ତରଃ । ସୁବାହୁରିତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ରକ୍ଷିତା ସ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ସେଠାରେ ମୋର ମାମା ସୁବାହୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଛନ୍ତି; ସେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ।'
ଯୁଧାଜିଦ୍ଦର୍ଶନୋତ୍କଣ୍ଠମନସା ନଗରାଦ୍ବହିଃ । ନିର୍ଗତ୍ଯ ରଥମାରୁହ୍ଯ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
'ଯୁଧାଜିତଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଶା ରଖି, ତୁମେ ସହର ଛାଡ଼ି, ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଯିବା ଦରକାର — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ତେନ ସା ରାଜ୍ଞୀ ଗତ୍ଵା ଲୀଲାଵତୀଂ ପ୍ରତି । ଉଵାଚ ପିତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଗଚ୍ଛାମ୍ଯଦ୍ଯ ସୁଲୋଚନେ
ଏଭଳି ବିଦଲ୍ଲଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ରାଣୀ ଲୀଳାବତୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ, 'ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁଅଳି, ଆଜି ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରଥମାରୁହ୍ଯ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀସଂଯୁତା ତଦା । ଵିଦଲ୍ଲେନ ଚ ସଂଯୁକ୍ତା ନିଃସୃତା ନଗରାଦ୍ବହିଃ
ଏଭଳି କହି, ସେ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସେଇ ସେବିକା ଓ ବିଦଲ୍ଲ ସହିତ, ସହର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ତ୍ରସ୍ତା ହ୍ଯାର୍ତାତିକୃପଣା ପିତୁଃ ଶୋକସମାକୁଲା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁଧାଜିତଂ ଭୂପଂ ପିତରଂ ଗତଜୀଵିତମ୍
ଭୟଭୀତ, ଦୁଃଖରେ ଡୁବି, ପିତାଙ୍କ ଶୋକରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ, ସେ ରାଜା ଯୁଧାଜିତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଓ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।
ସଂସ୍କାର୍ଯ ଚ ତ୍ଵରାଯୁକ୍ତା ଵେପମାନା ଭଯାକୁଲା । ଦିନଦ୍ଵଯେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ରାଜ୍ଞୀ ଭାଗୀରଥୀତଟମ୍
ତ୍ୱରାରେ ଶବ ସଂସ୍କାର କରି, ଭୟରେ କାପି, ଦୁଇ ଦିନରେ ରାଣୀ ଭାଗୀରଥୀ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ନିଷାଦୈଲୁଣ୍ଠିତା ତତ୍ର ଗୃହୀତଂ ସକଲଂ ଵସୁ । ରଥଞ୍ଚାପି ଗୃହୀତ୍ଵା ତେ ନିର୍ଗତା ଦସ୍ଯଵଃ ଶଠାଃ
ସେଠାରେ ନିଷାଦ ଜାତିର ଦୁଷ୍ଟ ଚୋରମାନେ ସମସ୍ତ ଧନ ଓ ରଥ ନେଇ ନିଅନ୍ତି।