ମୃତଃ ସିଂହୋଽପି ତତ୍ରୈଵ ଭୂପତିଶ୍ଚ ତଥା ମୃତଃ । ସୈନିକୈର୍ମନ୍ତ୍ରିମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ନିଵେଦିତାଃ
ସେଠାରେ ସିଂହ ଏବଂ ରାଜା ଦୁହେଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ସେନାମାନେ ଆସି ଏହି ଖବର ଦେଲେ।
ପରଲୋକଗତଂ ଭୂପଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେ ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମାଃ । ସଂସ୍କାରଂ କାରଯାମାସୁର୍ଗତ୍ଵା ତତ୍ର ଵନାନ୍ତିକେ
ରାଜା ପରଲୋକକୁ ଗଲେ ବୋଲି ଶୁଣି, ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କର ଶବଦାହ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ।
ପରଲୋକକ୍ରିଯାଂ ସର୍ଵାଂ ଵସିଷ୍ଠୋ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । କାରଯାମାସ ତତ୍ରୈଵ ପରଲୋକସୁଖାଵହମ୍
ବସିଷ୍ଠ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ପରଲୋକ କାର୍ଯ୍ୟ ସେଠାରେ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପରଲୋକରେ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ପ୍ରଜାଃ ପ୍ରକୃତଯଶ୍ଚୈଵ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ ମହାମୁନିଃ । ସୁଦର୍ଶନଂ ନୃପଂ କର୍ତୁଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଚକ୍ରୁଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଲୋକମାନେ, ରାଜ୍ୟର କର୍ମଚାରୀମାନେ ଏବଂ ବଡ଼ ଋଷି ବସିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତେ ମିଶି ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ରାଜା କରିବା ପାଇଁ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ଧର୍ମପତ୍ନୀସୁତଃ ଶାନ୍ତଃ ପୁରୁଷଶ୍ଚ ସୁଲକ୍ଷଣଃ । ଅଯଂ ନୃପାସନାର୍ହଶ୍ଚ ହ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମାଃ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ, 'ଏହି ଧର୍ମପତ୍ନୀର ପୁଅ ଶାନ୍ତ, ନୀତିବାନ୍ ଏବଂ ଭଲ ଗୁଣ ଥିବା; ସେ ରାଜସିଂହାସନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।'
ଵସିଷ୍ଠୋଽପି ତଥୈଵାହ ଯୋଗ୍ଯୋଽଯଂ ନୃପତେଃ ସୁତଃ । ବାଲୋଽପି ଧର୍ମଵାନ୍ ରାଜା ନୃପାସନମିହାର୍ହତି
ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କହିଲେ, 'ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଏହିଠି ଯୋଗ୍ୟ; ଯଦିଓ ସେ ଛୋଟ, ତଥାପି ଧର୍ମିକ ଏବଂ ଏଠାରେ ରାଜସିଂହାସନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।'
କୃତେ ମନ୍ତ୍ରେ ମନ୍ତ୍ରିଵୃଦ୍ଧୈର୍ଯୁଧାଜିନ୍ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ । ତତ୍ରାଜଗାମ ତରସା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୂଜ୍ଜଯିନୀପତିଃ
ବଡ଼ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ପରେ, ଉଜ୍ଜୟିନୀର ରାଜା ଯୁଧାଜିତ ଏହି ଖବର ଶୁଣି ତୁରନ୍ତ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ମୃତଂ ଜାମାତରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲୀଲାଵତ୍ଯାଃ ପିତା ତଦା । ତତ୍ରାଜଗାମ ତ୍ଵରିତୋ ଦୌହିତ୍ରପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ଲୀଳାବତୀଙ୍କ ପତି ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ପିତା ନାତିଙ୍କ ଭଲ ଚାହିଁ ତୁରନ୍ତ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଵୀରସେନସ୍ତଥାଽଽଯାତଃ ସୁଦର୍ଶନହିତେଚ୍ଛଯା । କଲିଙ୍ଗାଧିପତିଶ୍ଚୈଵ ମନୋରମାପିତା ନୃପଃ
ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ଭଲ ଚାହିଁ ବୀରସେନ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ ମନୋରମାଙ୍କ ପିତା କଳିଙ୍ଗର ରାଜା ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଉଭୌ ତୌ ସୈନ୍ଯସଂଯୁକ୍ତୌ ନୃପୌ ସାଧ୍ଵସସଂସ୍ଥିତୌ । ଚକ୍ରତୁର୍ମନ୍ତ୍ରିମୁଖ୍ଯୈସ୍ତୈର୍ମନ୍ତ୍ରଂ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ କାରଣାତ୍
ସେଇ ଦୁଇ ରାଜା ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଭୟରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ, ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ।
ଯୁଧାଜିତ୍ତୁ ତଦାଽପୃଚ୍ଛଜ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ କଃ ସୁତତୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ । ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଵୈ ନ କନୀଯାନ୍କଦାଚନ
ତେବେ ଯୁଧାଜିତ ପଚାରିଲେ, 'ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ବଡ଼? ବଡ଼ ପୁଅ ହିଁ ରାଜ୍ୟ ପାଏ, ଛୋଟ କେବେ ନୁହେଁ।'
ଵୀରସେନୋଽପି ତତ୍ରାହ ଧର୍ମପତ୍ନୀସୁତଃ କିଲ । ରାଜ୍ଯାର୍ହଃ ସ ଯଥା ରାଜନ୍ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞେଭ୍ଯୋ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ବୀରସେନ ତାଁଠାରେ କହିଲେ, 'ଧର୍ମପତ୍ନୀର ପୁଅ ହିଁ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଏହା ମୁଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛି, ରାଜା।'
ଯୁଧାଜିତ୍ପୁନରାହେଦଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋଽଯଂ ଚ ଯଥା ଗୁଣୈଃ । ରାଜଲକ୍ଷଣସଂଯୁକ୍ତୋ ନ ତଥାଯଂ ସୁଦର୍ଶନଃ
ଯୁଧାଜିତ ପୁଣି କହିଲେ, 'ଏହିଠି ବଡ଼ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ହେବାର ଚିହ୍ନ ଅଛି; ସୁଦର୍ଶନଙ୍କଠାରେ ସେଠିକି ନାହିଁ।'
ଵିଵାଦୋଽତ୍ର ସୁସମ୍ପନ୍ନୋ ନୃପଯୋସ୍ତତ୍ର ଲୁବ୍ଧଯୋଃ । କଃ ସନ୍ଦେହମପାକର୍ତୁଂ କ୍ଷମଃ ସ୍ଯାଦତିସଙ୍କଟେ
ସେଠାରେ ଦୁଇ ଲୋଭୀ ରାଜା ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ବିବାଦ ହେଲା; ଏପରି କଠିନ ସମୟରେ କିଏ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିପାରିବ?
ଯୁଧାଜିନ୍ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ପ୍ରାହ ଯୂଯଂ ସ୍ଵାର୍ଥପରାଃ କିଲ । ସୁଦର୍ଶନଂ ନୃପଂ କୃତ୍ଵା ଧନଂ ଭୋକ୍ତୁଂ କିଲେଚ୍ଛଥ
ଯୁଧାଜିତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କୁହିଲେ, 'ତୁମେମାନେ ସବୁ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଅଛ; ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ରାଜା କରି ଧନ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।'
ଯୁଷ୍ମାକଂ ତୁ ଵିଚାରୋଽଯଂ ମଯା ଜ୍ଞାତସ୍ତଥେଙ୍ଗିତୈଃ । ଶତ୍ରୁଜିତ୍ସବଲସ୍ତସ୍ମାତ୍ସମ୍ମତୋ ଵୋ ନୃପାସନେ
'ତୁମେମାନଙ୍କର ଭାବନା ମୁଁ ଚାଲିଚଳନ ଦେଖି ବୁଝିଛି; ତେଣୁ ମୁଁ ସେନାସହିତ ଥିବା ଶତ୍ରୁଜିତଙ୍କୁ ରାଜସିଂହାସନ ପାଇଁ ମନ୍ଜୁରି ଦେଉଛି।'
ମଯି ଜୀଵତି କଃ କୁର୍ଯାତ୍କନୀଯାଂସଂ ନୃପଂ କିଲ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଗୁଣାର୍ହଞ୍ଚ ସେନଯା ଚ ସମନ୍ଵିତମ୍
'ମୋତେ ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ, କିଏ ଛୋଟ ପୁଅକୁ ରାଜା କରିବ? ବଡ଼, ଗୁଣୀ ଏବଂ ସେନା ସହିତ ଥିବା ପୁଅକୁ ଛାଡ଼ି କିଏ ଏହା କରିପାରିବ?'
ନୂନଂ ଯୁଦ୍ଧଂ କରିଷ୍ଯାମି ତସ୍ମିନ୍ଖଡ୍ଗସ୍ଯ ମେଦିନୀ । ଧାରଯା ଚ ଦ୍ଵିଧା ଭୂଯାଦ୍ଯୁଷ୍ମାକଂ ତତ୍ର କା କଥା
'ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି; ତଳୱାରର ଶକ୍ତିରେ ମାଟି ଦୁଇଭାଗ ହେବ—ତୁମେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ।'
ଵୀରସେନସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଯୁଧାଜିତମଭାଷତ । ବାଲୌ ଦ୍ଵୌ ସଦୃଶପ୍ରଜ୍ଞୌ କୋ ଭେଦୋଽତ୍ର ଵିଚକ୍ଷଣ
ଏହା ଶୁଣି ବୀରସେନ ଯୁଧାଜିତଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଦୁଇଁଜଣ ଛୋଟ ଏବଂ ସମାନ ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ; ଏଠାରେ କଣ ଭିନ୍ନତା, ବୁଦ୍ଧିମାନ?'
ଏଵଂ ଵିଵଦମାନୌ ତୌ ସଂସ୍ଥିତୌ ନୃପତୀ ତଦା । ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ଋଷଯଶ୍ଚୈଵ ବଭୂଵୁର୍ଵ୍ଯଗ୍ରମାନସାଃ
ଏପରି ଦୁଇ ରାଜା ବିବାଦ କରୁଥିବାବେଳେ, ଲୋକମାନେ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ମନରେ ଚିନ୍ତିତ ହେଇଯାଇଥିଲେ।
ସମାଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ସାମନ୍ତାଃ ସସୈନ୍ଯାଃ କ୍ଲେଶତତ୍ପରାଃ । ଵିଗ୍ରହଞ୍ଚାଭିକାଙ୍କ୍ଷନ୍ତଃ ପରସ୍ପରମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ
ସେହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ସାମନ୍ତମାନେ ତାଙ୍କର ସେନା ସହ ଏକଠା ହେଲେ, ସବୁଠି ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତିଏକେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ହରାଇବା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ସଚେତନ ରହିଲେ।
ନିଷାଦା ହ୍ଯାଯଯୁସ୍ତତ୍ର ଶୃଙ୍ଗଵେରପୁରାଶ୍ରଯାଃ । ରାଜଦ୍ରଵ୍ଯମପାହର୍ତୁଂ ମୃତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହୀପତିମ୍
ଶୃଙ୍ଗବେରପୁରରେ ବସୁଥିବା ନିଷାଦମାନେ ରାଜାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ରାଜା ଧନ ନେଇଯିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ପୁତ୍ରୌ ଚ ବାଲକୌ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଗ୍ରହଂ ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । ଚୌରାସ୍ତତ୍ର ସମାଜଗ୍ମୁର୍ଦେଶଦେଶାନ୍ତରାଦପି
ରାଜାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଛୋଟ ଶିଶୁ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଚାଲିଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଶରୁ ଚୋରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଏକଠା ହେଲେ।
ସମ୍ମର୍ଦସ୍ତତ୍ର ସଞ୍ଜାତଃ କଲହେ ସମୁପସ୍ଥିତେ । ଯୁଧାଜିଦ୍ଵୀରସେନଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧକାମୌ ବଭୂଵତୁଃ
ସେଠାରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏବଂ ଯୁଧାଜିତ ଓ ବୀରସେନ, ଦୁଇଜଣେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁ ଏକାଉଁ ହେଲେ।
ମନୋରମଯା ଭାରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି ଗମନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସଂଯୁଗେ ଚ ସତି ତତ୍ର ଭୂପଯୋରାହଵାଯ ସମୁପାତ୍ତଶସ୍ତ୍ରଯୋଃ । କ୍ରୋଧଲୋଭଵଶଯୋଃ ସମଂ ତତଃ ସମ୍ବଭୂଵ ତୁମୁଲସ୍ତୁ ଵିମର୍ଦଃ
ମନୋରମା ଭାରଦ୍ୱାଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା ପଥ।
ସଂସ୍ଥିତଃ ସ ସମରେ ଧୃତଚାପଃ ପାର୍ଥିଵଃ ପୃଥୁଲବାହୁଯୁଧାଜିତ୍ । ସଂଯୁତଃ ସ୍ଵବଲଵାହନାଦିକୈରାହଵାଯ କୃତନିଶ୍ଚଯୋ ନୃପଃ
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡ ଧରି ଦଣ୍ଡ ଚାଲାଉଥିବା ରାଜା ଯୁଧାଜିତ, ତାଙ୍କର ସେନା, ରଥ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାଥୀମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଵୀରସେନ ଇହ ସୈନ୍ଯସଂଯୁତଃ କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମମନୁସୃତ୍ଯ ସଙ୍ଗରେ । ପୁତ୍ରିକାତ୍ମଜହିତାଯ ପାର୍ଥିଵଃ ସଂସ୍ଥିତଃ ସୁରପତେଃ ସମତେଜାଃ
ବୀରସେନ ତାଙ୍କର ସେନା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରି, ତାଙ୍କର ଝିଅର ପୁଅର ଭଲ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରି, ଦେବତାଙ୍କ ପରି ତେଜରେ ଭରିଥିଲେ।
ସ ବାଣଵୃଷ୍ଟିଂ ଵିସସର୍ଜ ପାର୍ଥିଵୋ ଯୁଧାଜିତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରଣେ ସ୍ଥିତଞ୍ଚ । ଗିରିଂ ତଡିତ୍ଵାନିଵ ତୋଯଵୃଷ୍ଟିଭିଃ କ୍ରୋଧାନ୍ଵିତଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମୋଽସୌ
ସେହି ରାଜା, କ୍ରୋଧ ଓ ସତ୍ୟ ପ୍ରତାପରେ ଭରି, ଯୁଧାଜିତଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ି ଦେଖି, ବର୍ଷା ପରି ପାହାଡ଼କୁ ଆଘାତ କରିଥିବା ଭଳି, ବାଣର ବର୍ଷା ଛାଡ଼ିଲେ।
ତଂ ଵୀରସେନୋ ଵିଶିଖୈଃ ଶିଲାଶିତୈଃ ସମାଵୃଣୋଦାଶୁଗମୈରଜିହ୍ମଗୈଃ । ଚିଚ୍ଛେଦ ବାଣୈଶ୍ଚ ଶିଲୀମୁଖାନସୌ ତେନୈଵ ମୁକ୍ତାନତିଵେଗପାତିନଃ
ବୀରସେନ ତୀବ୍ର, ସିଧା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଦେଲେ, ଏବଂ ଯୁଧାଜିତ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ବାଣରେ କାଟି ଦେଲେ, ଯେଉଁ ବାଣ ବେଗରେ ତଳକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା।
ଗଜରଥତୁରଗାଣାଂ ସମ୍ବଭୂଵାତିଯୁଦ୍ଧଂ ସୁରନରମୁନିସଙ୍ଘୈର୍ଵୀକ୍ଷିତଞ୍ଚାତିଘୋରମ୍ । ଵିତତଵିହଗଵୃନ୍ଦୈରାଵୃତଂ ଵ୍ଯୋମ ସଦ୍ଯଃ ପିଶିତମଶିତୁକାମୈଃ କାମଗୃଧ୍ରାଦିଭିଶ୍ଚ
ହାତୀ, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ; ଆକାଶ ମାନେ ଅଚିରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡରେ ଭରିଗଲା, ମାଂସ ଖାଇବା ଆଶାରେ ଗୃଧ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆସିଗଲେ।