ଏଵଂ ଗଚ୍ଛତି କାଲେ ତୁ ଧ୍ରୁଵସନ୍ଧିର୍ନୃପୋତ୍ତମଃ । ଜଗାମ ଵନମଧ୍ଯେଽସୌ ମୃଗଯାଭିରତଃ ସଦା
ଏଭଳି ଭାବେ ସମୟ କଟୁଥିଲା, ଧ୍ରୁବସନ୍ଧି ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ସଦା ଶିକାରରେ ରୁଚି ରଖି, ଏକଦିନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ନିଘ୍ନନ୍ମୃଗାନ୍ ରୁରୂନ୍କମ୍ବୂନ୍ସୂକରାନ୍ଗଵଯାଞ୍ଛଶାନ୍ । ମହିଷାଞ୍ଛରଭାନ୍ଖଡ୍ଗାଂଶ୍ଚିକ୍ରୀଡ ନୃପତିର୍ଵନେ
ସେଠାରେ ରାଜା ହରିଣ, କୃଷ୍ଣସାର, ବନଶୁଆର, ଅଜ, ଖରା, ମହିଷ, ଶରଭ ଏବଂ ଖଡ୍ଗ ଇତ୍ୟାଦି ପଶୁମାନେକୁ ମାରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଖେଳୁଥିଲେ।
କ୍ରୀଡମାନେ ନୃପେ ତତ୍ର ଵନେ ଘୋରେଽତିଦାରୁଣେ । ଉଦତିଷ୍ଠନ୍ନିକୁଞ୍ଜାତ୍ତୁ ସିଂହଃ ପରମକୋପନଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦାରୁଣ ଜଙ୍ଗଲରେ ରାଜା ଖେଳୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ସିଂହ ଜାଡିଠୁ ବାହାରିଲା।
ରାଜ୍ଞା ଶିଲୀମୁଖେନାଦୌ ଵିଦ୍ଧଃ କ୍ରୋଧଵଶଂ ଗତଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଗ୍ରେ ନୃପତିଂ ସିଂହୋ ନନାଦ ମେଘନିଃସ୍ଵନଃ
ରାଜାଙ୍କ ତୀର ଲାଗି ସିଂହ ପ୍ରଥମେ ଆହତ ହେଲା ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ଆଗରେ ରାଜାକୁ ଦେଖି ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲା।
କୃତ୍ଵା ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ସ ଲାଙ୍ଗୂଲଂ ପ୍ରସାରିତବୃହତ୍ସଟଃ । ହନ୍ତୁଂ ନୃପତିମାକାଶାଦୁତ୍ପପାତାତିକୋପନଃ
ସିଂହ ତାର ଲଜ୍ଜା ଉଁଚ କରି, ମୋଟା ଖୋପ ଫିଲାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ରାଜାକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଆକାଶରୁ ଝାପିଲା।
ନୃପତିସ୍ତରସା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦଧାରାସିଂ କରେ ତଦା । ଵାମେ ଚର୍ମ ସମାଦାଯ ସ୍ଥିତଃ ସିଂହ ଇଵାପରଃ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାଜା ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ହାତରେ ତଳୱାର ଧରିଲେ, ବାମ ହାତରେ ଢାଲ ନେଇ, ଆଉ ଏକ ସିଂହ ଭଳି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ସେଵକାସ୍ତସ୍ଯ ଯେ ସର୍ଵେ ତେଽପି ବାଣାନ୍ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ଅମୁଞ୍ଚନ୍କୁପିତାଃ କାମଂ ସିଂହୋପରି ରୁଷାନ୍ଵିତାଃ
ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ ତୀର ଛାଡ଼ି ସିଂହ ଉପରେ ଆକ୍ରୋଶରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀତ୍ସମ୍ପ୍ରହାରଶ୍ଚ ଦାରୁଣଃ । ଉତ୍ପପାତ ତତଃ ସିଂହୋ ନୃପସ୍ଯୋପରି ଦାରୁଣଃ
ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ସିଂହ ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ଝାପିଲା।
ତଂ ପତନ୍ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଖଡ୍ଗେନାଭ୍ଯହନନ୍ନୃପଃ । ସୋଽପି କ୍ରୂରୈର୍ନଖାଗ୍ରୈଶ୍ଚ ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ଵିଦାରିତଃ
ସିଂହକୁ ଝାପି ପଡ଼ୁଥିବା ଦେଖି ରାଜା ତଳୱାର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସିଂହ ନିକଟକୁ ଆସି ତାଙ୍କୁ ନିଜ କ୍ରୂର ନଖରେ ଚିରିଦେଲା।
ସ ନଖୈରାହତୋ ରାଜା ପପାତ ଚ ମମାର ଵୈ । ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ସୈନିକାସ୍ତେ ତୁ ନିର୍ଜଘ୍ନୁର୍ଵିଶିଖୈସ୍ତଦା
ସିଂହର ନଖର ଆଘାତରେ ରାଜା ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ସେନାମାନେ ଚିତ୍କାର କରି, ପରେ ତୀର ମାରି ସିଂହକୁ ମାରିଦେଲେ।
ମୃତଃ ସିଂହୋଽପି ତତ୍ରୈଵ ଭୂପତିଶ୍ଚ ତଥା ମୃତଃ । ସୈନିକୈର୍ମନ୍ତ୍ରିମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ନିଵେଦିତାଃ
ସେଠାରେ ସିଂହ ଏବଂ ରାଜା ଦୁହେଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ସେନାମାନେ ଆସି ଏହି ଖବର ଦେଲେ।
ପରଲୋକଗତଂ ଭୂପଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେ ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମାଃ । ସଂସ୍କାରଂ କାରଯାମାସୁର୍ଗତ୍ଵା ତତ୍ର ଵନାନ୍ତିକେ
ରାଜା ପରଲୋକକୁ ଗଲେ ବୋଲି ଶୁଣି, ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କର ଶବଦାହ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ।
ପରଲୋକକ୍ରିଯାଂ ସର୍ଵାଂ ଵସିଷ୍ଠୋ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । କାରଯାମାସ ତତ୍ରୈଵ ପରଲୋକସୁଖାଵହମ୍
ବସିଷ୍ଠ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ପରଲୋକ କାର୍ଯ୍ୟ ସେଠାରେ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପରଲୋକରେ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ପ୍ରଜାଃ ପ୍ରକୃତଯଶ୍ଚୈଵ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ ମହାମୁନିଃ । ସୁଦର୍ଶନଂ ନୃପଂ କର୍ତୁଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଚକ୍ରୁଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଲୋକମାନେ, ରାଜ୍ୟର କର୍ମଚାରୀମାନେ ଏବଂ ବଡ଼ ଋଷି ବସିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତେ ମିଶି ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ରାଜା କରିବା ପାଇଁ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ଧର୍ମପତ୍ନୀସୁତଃ ଶାନ୍ତଃ ପୁରୁଷଶ୍ଚ ସୁଲକ୍ଷଣଃ । ଅଯଂ ନୃପାସନାର୍ହଶ୍ଚ ହ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମାଃ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ, 'ଏହି ଧର୍ମପତ୍ନୀର ପୁଅ ଶାନ୍ତ, ନୀତିବାନ୍ ଏବଂ ଭଲ ଗୁଣ ଥିବା; ସେ ରାଜସିଂହାସନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।'
ଵସିଷ୍ଠୋଽପି ତଥୈଵାହ ଯୋଗ୍ଯୋଽଯଂ ନୃପତେଃ ସୁତଃ । ବାଲୋଽପି ଧର୍ମଵାନ୍ ରାଜା ନୃପାସନମିହାର୍ହତି
ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କହିଲେ, 'ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଏହିଠି ଯୋଗ୍ୟ; ଯଦିଓ ସେ ଛୋଟ, ତଥାପି ଧର୍ମିକ ଏବଂ ଏଠାରେ ରାଜସିଂହାସନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।'
କୃତେ ମନ୍ତ୍ରେ ମନ୍ତ୍ରିଵୃଦ୍ଧୈର୍ଯୁଧାଜିନ୍ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ । ତତ୍ରାଜଗାମ ତରସା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୂଜ୍ଜଯିନୀପତିଃ
ବଡ଼ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ପରେ, ଉଜ୍ଜୟିନୀର ରାଜା ଯୁଧାଜିତ ଏହି ଖବର ଶୁଣି ତୁରନ୍ତ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ମୃତଂ ଜାମାତରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲୀଲାଵତ୍ଯାଃ ପିତା ତଦା । ତତ୍ରାଜଗାମ ତ୍ଵରିତୋ ଦୌହିତ୍ରପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ଲୀଳାବତୀଙ୍କ ପତି ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ପିତା ନାତିଙ୍କ ଭଲ ଚାହିଁ ତୁରନ୍ତ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଵୀରସେନସ୍ତଥାଽଽଯାତଃ ସୁଦର୍ଶନହିତେଚ୍ଛଯା । କଲିଙ୍ଗାଧିପତିଶ୍ଚୈଵ ମନୋରମାପିତା ନୃପଃ
ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ଭଲ ଚାହିଁ ବୀରସେନ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ ମନୋରମାଙ୍କ ପିତା କଳିଙ୍ଗର ରାଜା ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଉଭୌ ତୌ ସୈନ୍ଯସଂଯୁକ୍ତୌ ନୃପୌ ସାଧ୍ଵସସଂସ୍ଥିତୌ । ଚକ୍ରତୁର୍ମନ୍ତ୍ରିମୁଖ୍ଯୈସ୍ତୈର୍ମନ୍ତ୍ରଂ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ କାରଣାତ୍
ସେଇ ଦୁଇ ରାଜା ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଭୟରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ, ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ।
ଯୁଧାଜିତ୍ତୁ ତଦାଽପୃଚ୍ଛଜ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ କଃ ସୁତତୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ । ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଵୈ ନ କନୀଯାନ୍କଦାଚନ
ତେବେ ଯୁଧାଜିତ ପଚାରିଲେ, 'ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ବଡ଼? ବଡ଼ ପୁଅ ହିଁ ରାଜ୍ୟ ପାଏ, ଛୋଟ କେବେ ନୁହେଁ।'
ଵୀରସେନୋଽପି ତତ୍ରାହ ଧର୍ମପତ୍ନୀସୁତଃ କିଲ । ରାଜ୍ଯାର୍ହଃ ସ ଯଥା ରାଜନ୍ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞେଭ୍ଯୋ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ବୀରସେନ ତାଁଠାରେ କହିଲେ, 'ଧର୍ମପତ୍ନୀର ପୁଅ ହିଁ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଏହା ମୁଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛି, ରାଜା।'
ଯୁଧାଜିତ୍ପୁନରାହେଦଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋଽଯଂ ଚ ଯଥା ଗୁଣୈଃ । ରାଜଲକ୍ଷଣସଂଯୁକ୍ତୋ ନ ତଥାଯଂ ସୁଦର୍ଶନଃ
ଯୁଧାଜିତ ପୁଣି କହିଲେ, 'ଏହିଠି ବଡ଼ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ହେବାର ଚିହ୍ନ ଅଛି; ସୁଦର୍ଶନଙ୍କଠାରେ ସେଠିକି ନାହିଁ।'
ଵିଵାଦୋଽତ୍ର ସୁସମ୍ପନ୍ନୋ ନୃପଯୋସ୍ତତ୍ର ଲୁବ୍ଧଯୋଃ । କଃ ସନ୍ଦେହମପାକର୍ତୁଂ କ୍ଷମଃ ସ୍ଯାଦତିସଙ୍କଟେ
ସେଠାରେ ଦୁଇ ଲୋଭୀ ରାଜା ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ବିବାଦ ହେଲା; ଏପରି କଠିନ ସମୟରେ କିଏ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିପାରିବ?
ଯୁଧାଜିନ୍ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ପ୍ରାହ ଯୂଯଂ ସ୍ଵାର୍ଥପରାଃ କିଲ । ସୁଦର୍ଶନଂ ନୃପଂ କୃତ୍ଵା ଧନଂ ଭୋକ୍ତୁଂ କିଲେଚ୍ଛଥ
ଯୁଧାଜିତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କୁହିଲେ, 'ତୁମେମାନେ ସବୁ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଅଛ; ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ରାଜା କରି ଧନ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।'
ଯୁଷ୍ମାକଂ ତୁ ଵିଚାରୋଽଯଂ ମଯା ଜ୍ଞାତସ୍ତଥେଙ୍ଗିତୈଃ । ଶତ୍ରୁଜିତ୍ସବଲସ୍ତସ୍ମାତ୍ସମ୍ମତୋ ଵୋ ନୃପାସନେ
'ତୁମେମାନଙ୍କର ଭାବନା ମୁଁ ଚାଲିଚଳନ ଦେଖି ବୁଝିଛି; ତେଣୁ ମୁଁ ସେନାସହିତ ଥିବା ଶତ୍ରୁଜିତଙ୍କୁ ରାଜସିଂହାସନ ପାଇଁ ମନ୍ଜୁରି ଦେଉଛି।'
ମଯି ଜୀଵତି କଃ କୁର୍ଯାତ୍କନୀଯାଂସଂ ନୃପଂ କିଲ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଗୁଣାର୍ହଞ୍ଚ ସେନଯା ଚ ସମନ୍ଵିତମ୍
'ମୋତେ ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ, କିଏ ଛୋଟ ପୁଅକୁ ରାଜା କରିବ? ବଡ଼, ଗୁଣୀ ଏବଂ ସେନା ସହିତ ଥିବା ପୁଅକୁ ଛାଡ଼ି କିଏ ଏହା କରିପାରିବ?'
ନୂନଂ ଯୁଦ୍ଧଂ କରିଷ୍ଯାମି ତସ୍ମିନ୍ଖଡ୍ଗସ୍ଯ ମେଦିନୀ । ଧାରଯା ଚ ଦ୍ଵିଧା ଭୂଯାଦ୍ଯୁଷ୍ମାକଂ ତତ୍ର କା କଥା
'ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି; ତଳୱାରର ଶକ୍ତିରେ ମାଟି ଦୁଇଭାଗ ହେବ—ତୁମେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ।'
ଵୀରସେନସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଯୁଧାଜିତମଭାଷତ । ବାଲୌ ଦ୍ଵୌ ସଦୃଶପ୍ରଜ୍ଞୌ କୋ ଭେଦୋଽତ୍ର ଵିଚକ୍ଷଣ
ଏହା ଶୁଣି ବୀରସେନ ଯୁଧାଜିତଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଦୁଇଁଜଣ ଛୋଟ ଏବଂ ସମାନ ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ; ଏଠାରେ କଣ ଭିନ୍ନତା, ବୁଦ୍ଧିମାନ?'
ଏଵଂ ଵିଵଦମାନୌ ତୌ ସଂସ୍ଥିତୌ ନୃପତୀ ତଦା । ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ଋଷଯଶ୍ଚୈଵ ବଭୂଵୁର୍ଵ୍ଯଗ୍ରମାନସାଃ
ଏପରି ଦୁଇ ରାଜା ବିବାଦ କରୁଥିବାବେଳେ, ଲୋକମାନେ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ମନରେ ଚିନ୍ତିତ ହେଇଯାଇଥିଲେ।