ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଣୀଂ ପରମଵିଶଦାଂ ଵ୍ଯୋମଜାଂ ଶ୍ରୋତ୍ରରମ୍ଯାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଵୈ ପ୍ରକୃତିଵିଷଯେ ଭକ୍ତିଭାଵଶ୍ଚ ଜାତଃ । ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜମୁନିଗଣାଃ ପୂଜନଂ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତା- ସ୍ତସ୍ଯାଃ କାମଂ ନିଖିଲଫଲଦଂ ଚାଗମୋକ୍ତଂ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଃ
ଏହିପରି ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଆକାଶରୁ ଆସିଥିବା ମଧୁର ସ୍ୱର ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଆଦିଶକ୍ତି ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ ହେଲା । ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ମୁନିମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କଲେ, ଯାହା ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ।
ଯୁଧାଜିଦ୍ଵୀରସେନଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥଂ ସଜ୍ଜୀଭଵନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତୋ ଵୈ ହରିଣା କ୍ଲୃପ୍ତୋ ଯଜ୍ଞୋ ଵିସ୍ତରତୋ ଦ୍ଵିଜ । ମହିମାନଂ ତଥାମ୍ବାଯା ଵଦ ଵିସ୍ତରତୋ ମମ
ଜନମେଜୟ କହିଲେ: ମୁଁ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ ଯଜ୍ଞ ଓ ମା'ଙ୍କର ମହିମା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିଛି । ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋତେ କୁହ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତ୍ରଂ ଵୈ କୁର୍ଵେ ମଖମନୁତ୍ତମମ୍ । ପ୍ରସାଦାତ୍ତଵ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଭଵିଷ୍ଯାମି ଚ ପାଵନଃ
ଦେବୀଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଶୁଣି, ମୁଁ ଏବେ ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞ କରିବି । ତୁମର କୃପାରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହେବି ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତମୁତ୍ତମମ୍ । ଇତିହାସଂ ପୁରାଣଞ୍ଚ କଥଯାମି ସୁଵିସ୍ତରମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ଶୁଣ, ମୁଁ ଦେବୀଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚରିତ୍ର କହିବି । ପୁରାତନ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କଥାହେବ ।
କୋସଲେଷୁ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସୂର୍ଯଵଂଶସମୁଦ୍ଭଵଃ । ପୁଷ୍ଯପୁତ୍ରୋ ମହାତେଜା ଧ୍ରୁଵସନ୍ଧିରିତି ସ୍ମୃତଃ
କୋଶଳ ଦେଶରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ପୁଷ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଧ୍ରୁବସନ୍ଧି ନାମକ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ ।
ଧର୍ମାତ୍ମା ସତ୍ଯସନ୍ଧଶ୍ଚ ଵର୍ଣାଶ୍ରମହିତେ ରତଃ । ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ସମୃଦ୍ଧାଯାଂ ରାଜ୍ଯଂ ଚକ୍ରେ ଶୁଚିଵ୍ରତଃ
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟବାନ ଥିଲେ, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ମଙ୍ଗଳରେ ନିରତ ଥିଲେ । ଆୟୋଧ୍ୟାରେ ଶୁଦ୍ଧ ନୀତିରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ତଥା ଦ୍ଵିଜାଃ । ସ୍ଵାଂ ସ୍ଵାଂ ଵୃତ୍ତିଂ ସମାସ୍ଥାଯ ତଦ୍ରାଜ୍ଯେ ଧର୍ମତୋଽଭଵନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିଜ-ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ, ସେ ରାଜ୍ୟରେ ଧର୍ମପଥରେ ରହୁଥିଲେ ।
ନ ଚୌରାଃ ପିଶୁନା ଧୂର୍ତାସ୍ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଯେ ଚ କୁତ୍ରଚିତ୍ । ଦମ୍ଭାଃ କୃତଘ୍ନା ମୂର୍ଖାଶ୍ଚ ଵସନ୍ତି କିଲ ମାନଵାଃ
ସେ ରାଜ୍ୟରେ କେଉଁଠି ଚୋର, ନିନ୍ଦକ କିମ୍ବା ଠକ୍କର ଥିଲେନି । ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଜନ, ଅକୃତଜ୍ଞ କିମ୍ବା ମୂର୍ଖ ଥିଲେନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଏଵଂ ଵୈ ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ନୃପସ୍ଯ କୁରୁସତ୍ତମ । ଦ୍ଵେ ପତ୍ନ୍ଯୌ ରୂପସମ୍ପନ୍ନେ ହ୍ଯାସତୁଃ କାମଭୋଗଦେ
ଏପରି ଭାବେ ରାଜା ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ରାଣୀ ଥିଲେ, ଦୁହେଁ ରୂପଶ୍ରୀ ଓ ସୁଖଦାୟିନୀ ।
ମନୋରମା ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସୁରୂପାଽତିଵିଚକ୍ଷଣା । ଲୀଲାଵତୀ ଦ୍ଵିତୀଯା ଚ ସାଽପି ରୂପଗୁଣାନ୍ଵିତା
ମନୋରମା ମୁଖ୍ୟ ରାଣୀ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ବୁଦ୍ଧିମତୀ । ଦ୍ୱିତୀୟ ରାଣୀ ଲୀଳାବତୀ, ସେ ମଧ୍ୟ ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ଉତ୍ତମ ।
ଵିଜହାର ସପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ଗୃହେଷୂପଵନେଷୁ ଚ । କ୍ରୀଡାଗିରୌ ଦୀର୍ଘିକାସୁ ସୌଧେଷୁ ଵିଵିଧେଷୁ ଚ
ରାଜା ଦୁଇ ରାଣୀ ସହ ଗୃହ, ବଗିଚା, କ୍ରୀଡ଼ାପର୍ବତ, ଦୀର୍ଘିକା ଓ ବିଭିନ୍ନ ମହଳରେ ଖେଳିଥିଲେ ।
ମନୋରମା ଶୁଭେ କାଲେ ସୁଷୁଵେ ପୁତ୍ରମୁତ୍ତମମ୍ । ସୁଦର୍ଶନାଭିଧଂ ପୁତ୍ରଂ ରାଜଲକ୍ଷଣସଂଯୁତମ୍
ଶୁଭ ସମୟରେ ମନୋରମା ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ତାହାର ନାମ ଥିଲା ସୁଦର୍ଶନ, ଯିଏ ରାଜାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।
ଲୀଲାଵତ୍ଯପି ତତ୍ପତ୍ନୀ ମାସେନୈକେନ ଭାମିନୀ । ସୁଷୁଵେ ସୁନ୍ଦରଂ ପୁତ୍ରଂ ଶୁଭେ ପକ୍ଷେ ଦିନେ ତଥା
ଲୀଳାବତୀ, ଦ୍ୱିତୀୟ ରାଣୀ, ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ଚକାର ନୃପତିସ୍ତତ୍ର ଜାତକର୍ମାଦିକଂ ଦ୍ଵଯୋଃ । ଦଦୌ ଦାନାନି ଵିପ୍ରେଭ୍ଯଃ ପୁତ୍ରଜନ୍ମପ୍ରମୋଦିତଃ
ରାଜା ଦୁଇ ପୁଅ ପାଇଁ ଜନ୍ମସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସବ କଲେ । ପୁଅ ଜନ୍ମରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ ।
ପ୍ରୀତିଂ ତଯୋଃ ସମାଂ ରାଜା ଚକାର ସୁତଯୋର୍ନୃପ । ନୃପଶ୍ଚକାର ସୌହାର୍ଦେଷ୍ଵନ୍ତରଂ ନ କଦାଚନ
ରାଜା ଦୁଇ ପୁଅଁକୁ ସମାନ ଭାବରେ ମମତା ଦେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ରଖିନଥିଲେ।
ଚୂଡାକର୍ମ ତଯୋଶ୍ଚକ୍ରେ ଵିଧିନା ନୃପସତ୍ତମଃ । ଯଥାଵିଭଵମେଵାସୌ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତଃ ପରନ୍ତପଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଦୁଇ ଝିଅ ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଚୂଡାକର୍ମ କରାଇଲେ, ନିଜ ସମ୍ପତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ସ୍ନେହ ଭରି ଏହି କାମ କଲେ।
କୃତଚୂଡୌ ସୁତୌ କାମଂ ଜହ୍ରତୁର୍ନୃପତେର୍ମନଃ । କ୍ରୀଡମାନାଵୁଭୌ କାନ୍ତୌ ଲୋକାନାମନୁରଞ୍ଜକୌ
ଚୂଡାକର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଦୁଇ ଶୁଭ୍ର ଶିଶୁ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ରାଜାଙ୍କ ମନକୁ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲେ।
ତଯୋଃ ସୁଦର୍ଶନୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଲୀଲାଵତ୍ଯାଃ ସୁତଃ ଶୁଭଃ । ଶତ୍ରୁଜିତ୍ସଂଜ୍ଞକଃ କାମଂ ଚାଟୁଵାକ୍ଯୋ ବଭୂଵ ହ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଥିଲେ ସୁଦର୍ଶନ, ଲୀଳାବତୀଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରିଥିବା, ତାଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁଜିତ୍ ବୋଲି ଡାକାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ସେ ସଦା ମିଠା କଥା କହୁଥିଲେ।
ନୃପତେଃ ପ୍ରୀତିଜନକୋ ମଞ୍ଜୁଵାକ୍ଚାରୁଦର୍ଶନଃ । ପ୍ରଜାନାଂ ଵଲ୍ଲଭଃ ସୋଽଭୂତ୍ତଥା ମନ୍ତ୍ରିଜନସ୍ଯ ଵୈ
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲେ, ମିଠା କଥା କହୁଥିଲେ ଏବଂ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲେ; ସେ ପ୍ରଜାମାନେ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ତଥା ତସ୍ମିନ୍ନୃପଃ ପ୍ରୀତିଞ୍ଚକାର ଗୁଣଯୋଗତଃ । ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯାନ୍ମନ୍ଦଭାଵୋ ନ ତଥା ଵୈ ସୁଦର୍ଶନେ
ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଦେଖି ରାଜା ତାଙ୍କୁ ବେଶି ସ୍ନେହ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମନ୍ଦଭାଗ୍ୟ ଏବଂ ମନ୍ଦଭାବ ଥିବା ମନ୍ଦଭାଗକୁ ଏମିତି ଭାବେ ନୁହେଁ।
ଏଵଂ ଗଚ୍ଛତି କାଲେ ତୁ ଧ୍ରୁଵସନ୍ଧିର୍ନୃପୋତ୍ତମଃ । ଜଗାମ ଵନମଧ୍ଯେଽସୌ ମୃଗଯାଭିରତଃ ସଦା
ଏଭଳି ଭାବେ ସମୟ କଟୁଥିଲା, ଧ୍ରୁବସନ୍ଧି ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ସଦା ଶିକାରରେ ରୁଚି ରଖି, ଏକଦିନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ନିଘ୍ନନ୍ମୃଗାନ୍ ରୁରୂନ୍କମ୍ବୂନ୍ସୂକରାନ୍ଗଵଯାଞ୍ଛଶାନ୍ । ମହିଷାଞ୍ଛରଭାନ୍ଖଡ୍ଗାଂଶ୍ଚିକ୍ରୀଡ ନୃପତିର୍ଵନେ
ସେଠାରେ ରାଜା ହରିଣ, କୃଷ୍ଣସାର, ବନଶୁଆର, ଅଜ, ଖରା, ମହିଷ, ଶରଭ ଏବଂ ଖଡ୍ଗ ଇତ୍ୟାଦି ପଶୁମାନେକୁ ମାରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଖେଳୁଥିଲେ।
କ୍ରୀଡମାନେ ନୃପେ ତତ୍ର ଵନେ ଘୋରେଽତିଦାରୁଣେ । ଉଦତିଷ୍ଠନ୍ନିକୁଞ୍ଜାତ୍ତୁ ସିଂହଃ ପରମକୋପନଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦାରୁଣ ଜଙ୍ଗଲରେ ରାଜା ଖେଳୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ସିଂହ ଜାଡିଠୁ ବାହାରିଲା।
ରାଜ୍ଞା ଶିଲୀମୁଖେନାଦୌ ଵିଦ୍ଧଃ କ୍ରୋଧଵଶଂ ଗତଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଗ୍ରେ ନୃପତିଂ ସିଂହୋ ନନାଦ ମେଘନିଃସ୍ଵନଃ
ରାଜାଙ୍କ ତୀର ଲାଗି ସିଂହ ପ୍ରଥମେ ଆହତ ହେଲା ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ଆଗରେ ରାଜାକୁ ଦେଖି ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲା।
କୃତ୍ଵା ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ସ ଲାଙ୍ଗୂଲଂ ପ୍ରସାରିତବୃହତ୍ସଟଃ । ହନ୍ତୁଂ ନୃପତିମାକାଶାଦୁତ୍ପପାତାତିକୋପନଃ
ସିଂହ ତାର ଲଜ୍ଜା ଉଁଚ କରି, ମୋଟା ଖୋପ ଫିଲାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ରାଜାକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଆକାଶରୁ ଝାପିଲା।
ନୃପତିସ୍ତରସା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦଧାରାସିଂ କରେ ତଦା । ଵାମେ ଚର୍ମ ସମାଦାଯ ସ୍ଥିତଃ ସିଂହ ଇଵାପରଃ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାଜା ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ହାତରେ ତଳୱାର ଧରିଲେ, ବାମ ହାତରେ ଢାଲ ନେଇ, ଆଉ ଏକ ସିଂହ ଭଳି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ସେଵକାସ୍ତସ୍ଯ ଯେ ସର୍ଵେ ତେଽପି ବାଣାନ୍ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ଅମୁଞ୍ଚନ୍କୁପିତାଃ କାମଂ ସିଂହୋପରି ରୁଷାନ୍ଵିତାଃ
ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ ତୀର ଛାଡ଼ି ସିଂହ ଉପରେ ଆକ୍ରୋଶରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀତ୍ସମ୍ପ୍ରହାରଶ୍ଚ ଦାରୁଣଃ । ଉତ୍ପପାତ ତତଃ ସିଂହୋ ନୃପସ୍ଯୋପରି ଦାରୁଣଃ
ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ସିଂହ ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ଝାପିଲା।
ତଂ ପତନ୍ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଖଡ୍ଗେନାଭ୍ଯହନନ୍ନୃପଃ । ସୋଽପି କ୍ରୂରୈର୍ନଖାଗ୍ରୈଶ୍ଚ ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ଵିଦାରିତଃ
ସିଂହକୁ ଝାପି ପଡ଼ୁଥିବା ଦେଖି ରାଜା ତଳୱାର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସିଂହ ନିକଟକୁ ଆସି ତାଙ୍କୁ ନିଜ କ୍ରୂର ନଖରେ ଚିରିଦେଲା।
ସ ନଖୈରାହତୋ ରାଜା ପପାତ ଚ ମମାର ଵୈ । ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ସୈନିକାସ୍ତେ ତୁ ନିର୍ଜଘ୍ନୁର୍ଵିଶିଖୈସ୍ତଦା
ସିଂହର ନଖର ଆଘାତରେ ରାଜା ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ସେନାମାନେ ଚିତ୍କାର କରି, ପରେ ତୀର ମାରି ସିଂହକୁ ମାରିଦେଲେ।