ସୂତ ଉଵାଚ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଵ୍ଯାସସ୍ଯାମିତତେଜସଃ । ସାଶ୍ରୁକଣ୍ଠୋଽତିଦୁଃଖାର୍ତୋ ବଭୂଵ ଜନମେଜଯଃ
ସୂତ କହିଲେ— ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜନମେଯୟ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠ ହେଲେ।
ଧିଗିଦଂ ଜୀଵିତଂ ମେଽଦ୍ଯ ପିତା ମେ ନରକେ ସ୍ଥିତଃ । ତତ୍କରୋମି ଯଥୈଵାଦ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯାତ୍ଯୁତ୍ତରାସୁତଃ
'ଆଜି ମୋ ଜୀବନ ଅପମାନ, କାରଣ ମୋ ବାପା ନରକରେ ଅଛନ୍ତି; ମୁଁ ଏମିତି କରିବି, ଯେପରି ଉତ୍ତରାଙ୍କ ପୁଅ ପରି ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।'
ଵିଷ୍ଣୁନାନୁଷ୍ଠାନଵର୍ଣନମ୍ ରାଜୋଵାଚ ହରିଣା ତୁ କଥଂ ଯଜ୍ଞଃ କୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ପିତାମହ । ଜଗତ୍କାରଣରୂପେଣ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା
ରାଜା ପଚାରିଲେ, ହେ ପିତାମହ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମାଳିକ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ କିପରି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ?
କେ ସହାଯାସ୍ତୁ ତତ୍ରାସନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କେ ମହାମତେ । ଋତ୍ଵିଜୋ ଵେଦତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାସ୍ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ପରନ୍ତପ
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେଠାରେ କିଏ ତାଙ୍କ ସହାୟ ଥିଲେ? କିଏ କିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଋତ୍ବିଜ୍ ଥିଲେ? ଏହି ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।
ପଶ୍ଚାତ୍କରୋମ୍ଯହଂ ଯଜ୍ଞଂ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁକୃତଂ ଯାଗମମ୍ବିକାଯାଃ ସମାହିତଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମ୍ବିକାଙ୍କ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ଶୁଣି ସେହି ପ୍ରକାରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବିଧିମତ ଭାବେ ଯଜ୍ଞ କରିବି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ରାଜଞ୍ଛୃଣୁ ମହାଭାଗ ଵିସ୍ତରଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଯଥା ଭଗଵତା ଯଜ୍ଞଃ କୃତଶ୍ଚ ଵିଧିପୂର୍ଵକଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ, ହେ ରାଜା, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏବେ ତୁମେ ଶୁଣ, କିପରି ଭଗବାନ ବିଧିମତ ଭାବେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ତାହାର ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ କଥା।
ଵିସର୍ଜିତା ଯଦା ଦେଵ୍ଯା ଦତ୍ତ୍ଵା ଶକ୍ତୀଶ୍ଚ ତାସ୍ତ୍ରଯଃ । କାଜେଶାଃ ପୁରୁଷା ଜାତା ଵିମାନଵରମାସ୍ଥିତାଃ
ଯେତେବେଳେ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ି ତିନିଟି ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ କାର୍ଯ୍ୟର ଶ୍ୱାମୀମାନେ ମଣିଷ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିମାନରେ ବସିଥିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତା ମହାର୍ଣଵଂ ଘୋରଂ ତ୍ରଯସ୍ତେ ଵିବୁଧୋତ୍ତମାଃ । ଚକ୍ରୁଃ ସ୍ଥାନାନି ଵାସାର୍ଥଂ ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଧରାଂ ସ୍ଥିତାଃ
ସେଇ ତିନିଜଣ ଦେବତା ଭୟଙ୍କର ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି, ପୃଥିବୀ ସୃଷ୍ଟି କରି, ନିଜ ନିଜ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ତିଆରି କରି ରହିଲେ।
ଆଧାରଶକ୍ତିରଚଲା ମୁକ୍ତା ଦେଵ୍ଯା ସ୍ଵଯଂ ତତଃ । ତଦାଧାରା ସ୍ଥିତା ଜାତା ଧରା ମେଦଃସମନ୍ଵିତା
ତାପରେ ଦେବୀ ନିଜେ ଅଚଳ ଆଧାର ଶକ୍ତିକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ସେଇ ଆଧାର ମେଦ ଭରିତ ହୋଇ ପୃଥିବୀ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।
ମଧୁକୈଟଭଯୋର୍ମେଦଃ ସଂଯୋଗାନ୍ମେଦିନୀ ସ୍ମୃତା । ଧାରଣାଚ୍ଚ ଧରା ପ୍ରୋକ୍ତା ପୃଥ୍ଵୀ ଵିସ୍ତାରଯୋଗତଃ
ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ମେଦ ମିଶି ଯାଉଥିବାରୁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ 'ମେଦିନୀ' ବୋଲାଯାଏ; ଧାରଣ କରୁଥିବାରୁ 'ଧରା' ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ହେବାରୁ 'ପୃଥ୍ବୀ' କୁହାଯାଏ।
ମହୀ ଚାପି ମହୀଯସ୍ତ୍ଵାଦ୍ଧୃତା ସା ଶେଷମସ୍ତକେ । ଗିରଯଶ୍ଚ କୃତାଃ ସର୍ଵେ ଧାରଣାର୍ଥ ପ୍ରଵିସ୍ତରାଃ
ଏହି ପୃଥିବୀ, ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଥିବାରୁ, ଶେଷ ନାଗଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରାଯାଇଛି; ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ଧାରଣ ପାଇଁ ବଡ଼ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ଲୋହକୀଲଂ ଯଥା କାଷ୍ଠେ ତଥା ତେ ଗିରଯଃ କୃତାଃ । ମହୀଧରୋ ମହାରାଜ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଵିବୁଧୈର୍ଜନୈଃ
ଯେପରି ଲୋହାର କିଳି କାଠରେ ଲଗାଯାଏ, ସେପରି ସେହି ପାହାଡ଼ମାନେ ତିଆରି ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଲୋକମାନେ 'ମହୀଧର' ବୋଲି କୁହନ୍ତି।
ଜାତରୂପମଯୋ ମେରୁର୍ବହୁଯୋଜନଵିସ୍ତରଃ । କୃତୋ ମଣିମଯୈଃ ଶୃଙ୍ଗୈଃ ଶୋଭିତଃ ପରମାଦ୍ଭୁତଃ
ମେରୁ ପାହାଡ଼ ସୁନାରେ ତିଆରି, ବହୁ ଯୋଜନ ଆୟତନ ଥିବା, ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ।
ମରୀଚିର୍ନାରଦୋଽତ୍ରିଶ୍ଚ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହଃ କ୍ରତୁଃ । ଦକ୍ଷୋ ଵସିଷ୍ଠ ଇତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରଥିତାଃ ସୁତାଃ
ମରୀଚି, ନାରଦ, ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଦକ୍ଷ ଏବଂ ବଶିଷ୍ଠ—ଏହିମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ।
ମରୀଚେଃ କଶ୍ଯପୋ ଜାତୋ ଦକ୍ଷକନ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯୋଦଶ । ତାଭ୍ଯୋ ଦେଵାଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ହ୍ଯନେକଶଃ
ମରୀଚିଙ୍କୁ କଶ୍ୟପ ଜନ୍ମିଲେ; ଦକ୍ଷଙ୍କ ତେର ଝିଅଠାରୁ ବହୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବ ଜନ୍ମିଲେ।
ତତସ୍ତୁ କାଶ୍ଯପୀ ସୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଚାତିଵିସ୍ତରା । ମନୁଷ୍ଯପଶୁସର୍ପାଦିଜାତିଭେଦୈରନେକଧା
ତାପରେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଠାରୁ ବହୁ ପ୍ରକାରର ଜନ୍ତୁ, ମଣିଷ, ପଶୁ, ସାପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାର ବିଶାଳ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚାର୍ଧଦେହାତ୍ତୁ ମନୁଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵୋଽଭଵତ୍ । ଶତରୂପା ତଥା ନାରୀ ସଞ୍ଜାତା ଵାମଭାଗତଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅର୍ଧଦେହରୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଏକ ନାରୀ ଶତରୂପା ଜନ୍ମିଲେ।
ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦୌ ସୁତୌ ତସ୍ଯା ବଭୂଵତୁଃ । ତିସ୍ତ୍ରଃ କନ୍ଯା ଵରାରୋହା ହ୍ଯଭଵନ୍ନତିସୁନ୍ଦରୀଃ
ତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ ନାମକ ଦୁଇ ପୁଅ ଓ ତିନି ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ।
ଏଵଂ ସୃଷ୍ଟିଂ ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଭଗଵାନ୍କମଲୋଦ୍ଭଵଃ । ଚକାର ବ୍ରହ୍ମଲୋକଞ୍ଚ ମେରୁଶୃଙ୍ଗେ ମନୋହରମ୍
ଏଭଳି ସୃଷ୍ଟି କରି, କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଭଗବାନ ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଶୃଙ୍ଗରେ ଆକର୍ଷକ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ତିଆରି କଲେ।
ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୂ ରମାରମଣମୁତ୍ତମମ୍ । କ୍ରୀଡାସ୍ଥାନଂ ସୁରମ୍ଯଞ୍ଚ ସର୍ଵଲୋକୋପରିସ୍ଥିତମ୍
ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ନିବାସ ଭାବେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଭୂମିକୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପରେ ଥିବା ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଶିଵୋଽପି ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ କୈଲାସାଖ୍ଯଂ ଚକାର ହ । ସମାସାଦ୍ଯ ଭୂତଗଣଂ ଵିଜହାର ଯଥାରୁଚି
ଶିବ ମଧ୍ୟ କୈଳାସ ନାମକ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ନିବାସ ସ୍ଥାପନ କଲେ ଏବଂ ଭୂତଗଣଙ୍କ ସହିତ ଇଚ୍ଛାମତେ ସେଠାରେ ବିହାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗସ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପୋ ମେରୁଶିଖରୋପରି କଲ୍ପିତଃ । ତଚ୍ଚ ସ୍ଥାନଂ ସୁରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ନାନାରତ୍ନଵିରାଜିତମ୍
ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ଉପରେ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ ନାମକ ସ୍ୱର୍ଗ ତିଆରି ହେଲା; ଏହି ସ୍ଥାନ ଅନେକ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କର ଆସନ ହେଲା।
ସମୁଦ୍ରମଥନାତ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ପାରିଜାତସ୍ତରୁତ୍ତମଃ । ଚତୁର୍ଦନ୍ତସ୍ତଥା ନାଗଃ କାମଧେନୁଶ୍ଚ କାମଦା
ସମୁଦ୍ର ମଥନରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷ, ଚାରିଦାନ୍ତି ହାତୀ, ନାଗ ଏବଂ କାମଧେନୁ ନାମକ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣା ଗାଈ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵାସ୍ତଥାଶ୍ଵୋ ଵୈ ରମ୍ଭାଦ୍ଯପ୍ସରସସ୍ତଥା । ଇନ୍ଦ୍ରେଣୋପାତ୍ତମଖିଲଂ ଜାତଂ ଵୈ ସ୍ଵର୍ଗଭୂଷଣମ୍
ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ନାମକ ଦିବ୍ୟ ଘୋଡ଼ା, ରମ୍ଭା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହି ସବୁକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଲେ।
ଧନ୍ଵନ୍ତରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମାଶ୍ଚ ସାଗରାଚ୍ଚ ସମୁଦ୍ବଭୌ । ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥିତୌ ଵିରାଜେତେ ଦେଵୌ ବହୁଗଣୈର୍ଵୃତୌ
ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ଏହି ଦୁଇ ଦେବତା ଅନେକ ସାଥୀ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇ ରହନ୍ତି।
ଏଵଂ ସୃଷ୍ଟିଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ତ୍ରିଵିଧା ନୃପସତ୍ତମ । ଦେଵତିର୍ଯଙ୍ମନୁଷ୍ଯାଦିଭେଦୈର୍ଵିଵିଧକଲ୍ପିତା
ଏଭଳି ଭାବରେ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତିନିପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା, ପଶୁପକ୍ଷୀ, ମଣିଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ତିଆରି ହେଲେ।
ଅଣ୍ଡଜାଃ ସ୍ଵେଦଜାଶ୍ଚୈଵ ଚୋଦ୍ଭିଜ୍ଜାଶ୍ଚ ଜରାଯୁଜାଃ । ଚତୁର୍ଭେଦୈଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଜୀଵାଃ କର୍ମଯୁତାଃ କିଲ
ଅଣ୍ଡଜ, ସ୍ୱେଦଜ, ଉଦ୍ଭିଜ ଓ ଜରାୟୁଜ — ଏହି ଚାରିପ୍ରକାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ କର୍ମଯୁକ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଏଵଂ ସୃଷ୍ଟିଂ ସମାସାଦ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ । ଵିହାରଂ ସ୍ଵେଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵେ ଯଥେପ୍ସିତମ୍
ଏଭଳି ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ନିବାସରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ବିହାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵର୍ତିତେ ସର୍ଗେ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁରଚ୍ଯୁତଃ । ମହାଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସମଂ ତତ୍ର ଚିକ୍ରୀଡ ଭୁଵନେ ସ୍ଵକେ
ଏଭଳି ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେଲାବେଳେ, ଭଗବାନ ଅଚ୍ୟୁତ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ଲୋକରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ।
ଏକସ୍ମିନ୍ସମଯେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵୈକୁଣ୍ଠେ ସଂସ୍ଥିତଃ ପୁରା । ସୁଧାସିନ୍ଧୁସ୍ଥିତଂ ଦ୍ଵୀପଂ ସସ୍ମାର ମଣିମଣ୍ଡିତମ୍
ଏକ ସମୟରେ, ପୁରୁଣା କାଳରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଭଗବାନ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବସିଥିବାବେଳେ ଅମୃତ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଶୋଭିତ ଦ୍ୱୀପକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।