ବ୍ରହ୍ମୈଵାହଂ ନ ସଂସାରୀ ସଦା ମୁକ୍ତଃ ସନାତନଃ । ଦେହେନ ମମ ସମ୍ବନ୍ଧଃ କର୍ମଣା ପ୍ରତିପାଦିତଃ
ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମ, ସଂସାରରେ ବନ୍ଧା ନୁହେଁ, ସଦା ମୁକ୍ତ, ଶାଶ୍ୱତ; ମୋର ଦେହ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି।
ତାନି ସର୍ଵାଣି ମୁକ୍ତାନି ଶୁଭାନି ଚେତରାଣି ଚ । ମନୁଷ୍ଯଦେହଯୋଗେନ ସୁଖଦୁଃଖାନୁସାଧନାତ୍
ସେଇ ସମସ୍ତ କଥା, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ମଣିଷ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଏ, କାରଣ ଏହି ଦେହ ଦୁଃଖ ସୁଖ ଅନୁଭବର ଉପାୟ।
ଵିମୁକ୍ତୋଽତିଭଯାଦ୍ଘୋରାଦସ୍ମାତ୍ସଂସାରସଙ୍କଟାତ୍ । ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିନ୍ତ୍ଯମାନସ୍ତୁ ସ୍ନାନଦାନଵିଵର୍ଜିତଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଯଦି ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ ବିନା ମଧ୍ୟ—
ମରଣଂ ଚେଦଵାପ୍ନୋତି ସ ମୁଚ୍ଚ୍ଯେଜ୍ଜନ୍ମଦୁଃଖତଃ । ଏଷା କାଷ୍ଠା ପରା ପ୍ରୋକ୍ତା ଯୋଗିନାମପି ଦୁର୍ଲଭା
ଏଭଳି ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଲେ, ଜନ୍ମର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ପିତା ତେ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶାପଂ ଦ୍ଵିଜୋଦିତମ୍ । ଦେହେ ମମତ୍ଵଂ କୃତଵାନ୍ନ ନିର୍ଵେଦମଵାପ୍ତଵାନ୍
ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ବାପା ଋଷିଙ୍କ ଶାପ ଶୁଣି, ଦେହରେ ଆସକ୍ତି ରଖିଲେ, ନିର୍ବେଦ ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ନୀରୋଗୋ ମମ ଦେହୋଽଯଂ ରାଜ୍ଯଂ ନିହତକଣ୍ଟକମ୍ । କଥଂ ଜୀଵାମ୍ଯହଂ କାମଂ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନାନଯନ୍ତୁ ଵୈ
'ମୋ ଦେହ ସୁସ୍ଥ, ରାଜ୍ୟ ଶତ୍ରୁହୀନ; କେମିତି ଇଚ୍ଛାକୃତ ମୃତ୍ୟୁ ହେବି? ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିଥିବାମାନେ ଆଣନ୍ତୁ।'
ଔଷଧଂ ମଣିମନ୍ତ୍ରଂ ଚ ଯନ୍ତ୍ରଂ ପରମକଂ ତଥା । ଆରୋହଣଂ ତଥା ସୌଧେ କୃତଵାନ୍ନୃପତିସ୍ତଦା
ତାପରେ ରାଜା ଔଷଧ, ମଣି, ମନ୍ତ୍ର, ଉତ୍ତମ ଯନ୍ତ୍ର ଓ ରାଜମହଳକୁ ଉପରେ ଚଢ଼ିବା ସବୁ କରିଥିଲେ।
ନ ସ୍ନାନଂ ନ କୃତଂ ଦାନଂ ନ ଦେଵ୍ଯାଃ ସ୍ମରଣଂ କୃତମ୍ । ନ ଭୂମୌ ଶଯନଂ ଚୈଵ ଦୈଵଂ ମତ୍ଵା ପରଂ ତଥା
ସେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ନାହିଁ, ଦାନ ଦେଲେ ନାହିଁ, ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ନାହିଁ, ଭୂମିରେ ଶୋଇଲେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଭାଗ୍ୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବି।
ମଗ୍ନୋ ମୋହାର୍ଣଵେ ଘୋରେ ମୃତଃ ସୌଧେଽହିନା ହତଃ । କୃତ୍ଵା ପାପଂ କଲେର୍ଯୋଗାତ୍ତାପସସ୍ଯାଵମାନଜମ୍
ଭୟଙ୍କର ମୋହ ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବି, ସେ ରାଜମହଳରେ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ, କଳିଯୁଗର ପାପ ଓ ତାପସଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିବାରୁ।
ଅଵଶ୍ଯମେଵ ନରକଂ ଏତୈରାଚରଣୈର୍ଭଵେତ୍ । ତସ୍ମାତ୍ତଂ ପିତରଂ ପାପାତ୍ସମୁଦ୍ଧର ନୃପୋତ୍ତମ
ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ନରକକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ; ତେଣୁ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ବାପାଙ୍କୁ ସେଇ ପାପରୁ ଉଦ୍ଧାର କର।
ସୂତ ଉଵାଚ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଵ୍ଯାସସ୍ଯାମିତତେଜସଃ । ସାଶ୍ରୁକଣ୍ଠୋଽତିଦୁଃଖାର୍ତୋ ବଭୂଵ ଜନମେଜଯଃ
ସୂତ କହିଲେ— ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜନମେଯୟ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠ ହେଲେ।
ଧିଗିଦଂ ଜୀଵିତଂ ମେଽଦ୍ଯ ପିତା ମେ ନରକେ ସ୍ଥିତଃ । ତତ୍କରୋମି ଯଥୈଵାଦ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯାତ୍ଯୁତ୍ତରାସୁତଃ
'ଆଜି ମୋ ଜୀବନ ଅପମାନ, କାରଣ ମୋ ବାପା ନରକରେ ଅଛନ୍ତି; ମୁଁ ଏମିତି କରିବି, ଯେପରି ଉତ୍ତରାଙ୍କ ପୁଅ ପରି ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।'
ଵିଷ୍ଣୁନାନୁଷ୍ଠାନଵର୍ଣନମ୍ ରାଜୋଵାଚ ହରିଣା ତୁ କଥଂ ଯଜ୍ଞଃ କୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ପିତାମହ । ଜଗତ୍କାରଣରୂପେଣ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା
ରାଜା ପଚାରିଲେ, ହେ ପିତାମହ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମାଳିକ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ କିପରି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ?
କେ ସହାଯାସ୍ତୁ ତତ୍ରାସନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କେ ମହାମତେ । ଋତ୍ଵିଜୋ ଵେଦତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାସ୍ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ପରନ୍ତପ
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେଠାରେ କିଏ ତାଙ୍କ ସହାୟ ଥିଲେ? କିଏ କିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଋତ୍ବିଜ୍ ଥିଲେ? ଏହି ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।
ପଶ୍ଚାତ୍କରୋମ୍ଯହଂ ଯଜ୍ଞଂ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁକୃତଂ ଯାଗମମ୍ବିକାଯାଃ ସମାହିତଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମ୍ବିକାଙ୍କ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ଶୁଣି ସେହି ପ୍ରକାରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବିଧିମତ ଭାବେ ଯଜ୍ଞ କରିବି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ରାଜଞ୍ଛୃଣୁ ମହାଭାଗ ଵିସ୍ତରଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଯଥା ଭଗଵତା ଯଜ୍ଞଃ କୃତଶ୍ଚ ଵିଧିପୂର୍ଵକଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ, ହେ ରାଜା, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏବେ ତୁମେ ଶୁଣ, କିପରି ଭଗବାନ ବିଧିମତ ଭାବେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ତାହାର ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ କଥା।
ଵିସର୍ଜିତା ଯଦା ଦେଵ୍ଯା ଦତ୍ତ୍ଵା ଶକ୍ତୀଶ୍ଚ ତାସ୍ତ୍ରଯଃ । କାଜେଶାଃ ପୁରୁଷା ଜାତା ଵିମାନଵରମାସ୍ଥିତାଃ
ଯେତେବେଳେ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ି ତିନିଟି ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ କାର୍ଯ୍ୟର ଶ୍ୱାମୀମାନେ ମଣିଷ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିମାନରେ ବସିଥିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତା ମହାର୍ଣଵଂ ଘୋରଂ ତ୍ରଯସ୍ତେ ଵିବୁଧୋତ୍ତମାଃ । ଚକ୍ରୁଃ ସ୍ଥାନାନି ଵାସାର୍ଥଂ ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଧରାଂ ସ୍ଥିତାଃ
ସେଇ ତିନିଜଣ ଦେବତା ଭୟଙ୍କର ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି, ପୃଥିବୀ ସୃଷ୍ଟି କରି, ନିଜ ନିଜ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ତିଆରି କରି ରହିଲେ।
ଆଧାରଶକ୍ତିରଚଲା ମୁକ୍ତା ଦେଵ୍ଯା ସ୍ଵଯଂ ତତଃ । ତଦାଧାରା ସ୍ଥିତା ଜାତା ଧରା ମେଦଃସମନ୍ଵିତା
ତାପରେ ଦେବୀ ନିଜେ ଅଚଳ ଆଧାର ଶକ୍ତିକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ସେଇ ଆଧାର ମେଦ ଭରିତ ହୋଇ ପୃଥିବୀ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।
ମଧୁକୈଟଭଯୋର୍ମେଦଃ ସଂଯୋଗାନ୍ମେଦିନୀ ସ୍ମୃତା । ଧାରଣାଚ୍ଚ ଧରା ପ୍ରୋକ୍ତା ପୃଥ୍ଵୀ ଵିସ୍ତାରଯୋଗତଃ
ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ମେଦ ମିଶି ଯାଉଥିବାରୁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ 'ମେଦିନୀ' ବୋଲାଯାଏ; ଧାରଣ କରୁଥିବାରୁ 'ଧରା' ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ହେବାରୁ 'ପୃଥ୍ବୀ' କୁହାଯାଏ।
ମହୀ ଚାପି ମହୀଯସ୍ତ୍ଵାଦ୍ଧୃତା ସା ଶେଷମସ୍ତକେ । ଗିରଯଶ୍ଚ କୃତାଃ ସର୍ଵେ ଧାରଣାର୍ଥ ପ୍ରଵିସ୍ତରାଃ
ଏହି ପୃଥିବୀ, ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଥିବାରୁ, ଶେଷ ନାଗଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରାଯାଇଛି; ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ଧାରଣ ପାଇଁ ବଡ଼ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ଲୋହକୀଲଂ ଯଥା କାଷ୍ଠେ ତଥା ତେ ଗିରଯଃ କୃତାଃ । ମହୀଧରୋ ମହାରାଜ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଵିବୁଧୈର୍ଜନୈଃ
ଯେପରି ଲୋହାର କିଳି କାଠରେ ଲଗାଯାଏ, ସେପରି ସେହି ପାହାଡ଼ମାନେ ତିଆରି ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଲୋକମାନେ 'ମହୀଧର' ବୋଲି କୁହନ୍ତି।
ଜାତରୂପମଯୋ ମେରୁର୍ବହୁଯୋଜନଵିସ୍ତରଃ । କୃତୋ ମଣିମଯୈଃ ଶୃଙ୍ଗୈଃ ଶୋଭିତଃ ପରମାଦ୍ଭୁତଃ
ମେରୁ ପାହାଡ଼ ସୁନାରେ ତିଆରି, ବହୁ ଯୋଜନ ଆୟତନ ଥିବା, ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ।
ମରୀଚିର୍ନାରଦୋଽତ୍ରିଶ୍ଚ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହଃ କ୍ରତୁଃ । ଦକ୍ଷୋ ଵସିଷ୍ଠ ଇତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରଥିତାଃ ସୁତାଃ
ମରୀଚି, ନାରଦ, ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଦକ୍ଷ ଏବଂ ବଶିଷ୍ଠ—ଏହିମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ।
ମରୀଚେଃ କଶ୍ଯପୋ ଜାତୋ ଦକ୍ଷକନ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯୋଦଶ । ତାଭ୍ଯୋ ଦେଵାଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ହ୍ଯନେକଶଃ
ମରୀଚିଙ୍କୁ କଶ୍ୟପ ଜନ୍ମିଲେ; ଦକ୍ଷଙ୍କ ତେର ଝିଅଠାରୁ ବହୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବ ଜନ୍ମିଲେ।
ତତସ୍ତୁ କାଶ୍ଯପୀ ସୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଚାତିଵିସ୍ତରା । ମନୁଷ୍ଯପଶୁସର୍ପାଦିଜାତିଭେଦୈରନେକଧା
ତାପରେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଠାରୁ ବହୁ ପ୍ରକାରର ଜନ୍ତୁ, ମଣିଷ, ପଶୁ, ସାପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାର ବିଶାଳ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚାର୍ଧଦେହାତ୍ତୁ ମନୁଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵୋଽଭଵତ୍ । ଶତରୂପା ତଥା ନାରୀ ସଞ୍ଜାତା ଵାମଭାଗତଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅର୍ଧଦେହରୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଏକ ନାରୀ ଶତରୂପା ଜନ୍ମିଲେ।
ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦୌ ସୁତୌ ତସ୍ଯା ବଭୂଵତୁଃ । ତିସ୍ତ୍ରଃ କନ୍ଯା ଵରାରୋହା ହ୍ଯଭଵନ୍ନତିସୁନ୍ଦରୀଃ
ତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ ନାମକ ଦୁଇ ପୁଅ ଓ ତିନି ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ।
ଏଵଂ ସୃଷ୍ଟିଂ ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଭଗଵାନ୍କମଲୋଦ୍ଭଵଃ । ଚକାର ବ୍ରହ୍ମଲୋକଞ୍ଚ ମେରୁଶୃଙ୍ଗେ ମନୋହରମ୍
ଏଭଳି ସୃଷ୍ଟି କରି, କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଭଗବାନ ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଶୃଙ୍ଗରେ ଆକର୍ଷକ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ତିଆରି କଲେ।
ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୂ ରମାରମଣମୁତ୍ତମମ୍ । କ୍ରୀଡାସ୍ଥାନଂ ସୁରମ୍ଯଞ୍ଚ ସର୍ଵଲୋକୋପରିସ୍ଥିତମ୍
ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ନିବାସ ଭାବେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଭୂମିକୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପରେ ଥିବା ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।