ଯଦା ପଶ୍ଯତି ଭୂତାତ୍ମା ତଦା ପଶ୍ଯତି ତାଂ ଶିଵାମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଭୂଯାତ୍ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣୀମ୍
ଯେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖେ, ସେତେବେଳେ ସେ ମଙ୍ଗଳମୟୀଙ୍କୁ ଦେଖେ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ସ୍ୱରୂପ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ ।
ତଦା ମାଯାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ଦଗ୍ଧଂ ଭଵତି ଭୂମିପ । ପ୍ରାରବ୍ଧଂ କର୍ମମାତ୍ରଂ ତୁ ଯାଵଦ୍ଦେହଂ ଚ ତିଷ୍ଠତି
ତାପରେ, ରାଜା, ମାୟା ଆଦି ସମସ୍ତ କିଛି ଦହିଯାଏ; ଶରୀର ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ପୂର୍ବ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କର୍ମ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ ।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଜାତୋ ମୃତୋ ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । କୃତକୃତ୍ଯୋ ଭଵେତ୍ତାତ ଯୋ ଭଜେଜ୍ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍
ତେବେ ସେ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମୋକ୍ଷ ପାଏ । ଯିଏ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ଭଜେ, ସେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଥାଏ, ବନ୍ଧୁ ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଧ୍ଯେଯା ଶ୍ରୀଭୁଵନେଶ୍ଵରୀ । ଶ୍ରୋତଵ୍ଯା ଚୈଵ ମନ୍ତଵ୍ଯା ଗୁରୁଵାକ୍ଯାନୁସାରତଃ
ସେହିପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଶ୍ରୀଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା, ଶୁଣିବା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ରାଜନ୍ନେଵଂ କୃତୋ ଯଜ୍ଞୋ ମୋକ୍ଷଦୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଅନ୍ଯେ ଯଜ୍ଞାଃ ସକାମାସ୍ତୁ ପ୍ରଭଵନ୍ତି କ୍ଷଯୋନ୍ମୁଖାଃ
ରାଜା, ଏଭଳି ଯଜ୍ଞ କଲେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞମାନେ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହୁଏ ।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମେନ ଵିଧିଵତ୍ସ୍ଵର୍ଗକାମୋ ଯଜେଦିତି । ଵେଦାନୁଶାସନଂ ଚୈତତ୍ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ
ଏହିପରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଆଶା କରି ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ବେଦ ଶିଖାଏ; ଏହି କଥା ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି ।
କ୍ଷୀଣେ ପୁଣ୍ଯେ ମୃତ୍ଯୁଲୋକଂ ଵିଶନ୍ତି ଚ ଯଥାମତି । ତସ୍ମାତ୍ତୁ ମାନସଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯଜ୍ଞୋଽପ୍ଯକ୍ଷଯ ଏଵ ସଃ
ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ, ଲୋକେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ମୃତ୍ୟୁଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି । ତେଣୁ ମାନସିକ ଯଜ୍ଞ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଅକ୍ଷୟ ।
ନ ରାଜ୍ଞା ସାଧିତୁଂ ଯୋଗ୍ଯୋ ମଖୋଽସୌ ଜଯମିଚ୍ଛତା । ତାମସସ୍ତୁ କୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ସର୍ପଯଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଯାଧୁନା
ଏହି ଯଜ୍ଞ ଜୟ ଆଶା କରୁଥିବା ରାଜା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ । ପୂର୍ବେ ତୁମେ ଯେ ସର୍ପଯଜ୍ଞ କରିଥିଲ, ସେ ତାମସିକ ଥିଲା ।
ଵୈରଂ ନିର୍ଵାହିତଂ ରାଜଂସ୍ତକ୍ଷକସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ଯତ୍କୃତେ ନିହତାଃ ସର୍ପାସ୍ତ୍ଵଯାଽଗ୍ନୌ କୋଟିଶଃ ପରେ
ରାଜା, ଦୁଷ୍ଟ ତକ୍ଷକଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛ । ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ତୁମେ ଅଗ୍ନିରେ ଅନେକ ସର୍ପକୁ ବଳି ଦେଇଥିଲ ।
ଦେଵୀଯଜ୍ଞଂ କୁରୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ଵିତତଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁନା ଯଃ କୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ସୃଷ୍ଟ୍ଯାଦୌ ନୃପସତ୍ତମ
ଏବେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭଲଭାବେ ବିସ୍ତୃତ ଦେବୀଯଜ୍ଞ କର, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ । ପୂର୍ବେ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ବିଷ୍ଣୁଁ ଯେପରି କରିଥିଲେ ।
ତଥା ତ୍ଵଂ କୁରୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵିଧିଂ ତେ ପ୍ରବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସନ୍ତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵିଧିଜ୍ଞା ଵେଦଵିତ୍ତମାଃ
ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କର; ଏହାର ବିଧି ମୁଁ କହିବି । ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବିଧି ଓ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ।
ଦେଵୀବୀଜଵିଧାନଜ୍ଞା ମନ୍ତ୍ରମାର୍ଗଵିଚକ୍ଷଣାଃ । ଯାଜକାସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଯଜମାନସ୍ତ୍ଵମେଵ ହି
ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ବୀଜ ବିଧିରେ ଦକ୍ଷ ଓ ମନ୍ତ୍ରମାର୍ଗରେ ପାରଦର୍ଶୀ । ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ କରାଇବେ, ତୁମେ ହେବ ଯଜମାନ ।
କୃତ୍ଵା ଯଜ୍ଞଂ ଵିଧାନେନ ଦତ୍ତ୍ଵା ପୁଣ୍ୟଂ ମଖାର୍ଜିତମ୍ । ସମୁଦ୍ଧର ମହାରାଜ ପିତରଂ ଦୁର୍ଗତିଙ୍ଗତମ୍
ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ତାହାର ଉପାର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟ ଦାନ କରି, ମହାରାଜ, ଦୁର୍ଗତିରେ ପଡ଼ିଥିବା ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କର ।
ଵିପ୍ରାଵମାନଜଂ ପାପଂ ଦୁର୍ଘଟଂ ନରକପ୍ରଦମ୍ । ତଥୈଵ ଶାପଜୋ ଦୋଷଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପିତ୍ରା ତଵାନଘ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା, ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ ଓ ନରକକୁ ନେଇଯିବା ପାପ, ଏଭଳି ଶାପ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୋଷ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଲାଗିଛି, ନିର୍ମଳ ।
ତଥା ଦୁର୍ମରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସର୍ପଦଂଶେନ ଭୂଭୁଜା । ଅନ୍ତରାଲେ ତଥା ମୃତ୍ଯୂର୍ନ ଭୂମୌ କୁଶସଂସ୍ତରେ
ଏଭଳି, ରାଜା ସର୍ପଦଂଶରେ ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିଲେ, ତେବେ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଲା ଭୂମିରେ କିମ୍ବା କୁଶ ଛାଡ଼ି ଶୋଇଥିବା ବେଳେ ନୁହେଁ।
ନ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ନ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ସ୍ନାନଦାନାଦିଵର୍ଜିତମ୍ । ମରଣଂ ତେ ପିତୁସ୍ତତ୍ର ସୌଧେ ଜାତଂ କୁରୂଦ୍ଵହ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନ ମରିଲେ, ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ କରିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ସେଇ ରାଜମହଳରେ ହେଲା, ଏମିତି କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି।
କୃପଣାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ନରକସ୍ଯ ନୃପୋତ୍ତମ । ତତ୍ରୈକଂ କାରଣଂ ତସ୍ଯ ନ ଜାତଂ ଚାତିଦୁର୍ଲଭମ୍
ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନରକର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଏକଟି କାରଣ ଅଛି; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ କାରଣ ହେବା ହୋଇନଥିଲା।
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ସ୍ଥିତଃପ୍ରାଣୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କାଲଂ ସମାଗତମ୍ । ସାଧନାନାମଭାଵେଽପି ହ୍ଯଵଶଶ୍ଚାତିସଙ୍କଟେ
ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଣ ଅଛି, ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣିଲେ, ସାଧନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିମ୍ବା ଅତି କଷ୍ଟରେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ଅସହାୟ ହୋଇଯାଏ।
ଯଦା ନିର୍ଵେଦମାଯାତି ମନସା ନିର୍ମଲେନ ଵୈ । ପଞ୍ଚଭୂତାତ୍ମକୋ ଦେହୋ ମମ କିଞ୍ଚାତ୍ର ଦୁଃଖଦମ୍
ଯେବେ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ନିର୍ବେଦ ଆସେ, ଏହି ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ଦେହ ମୋ ପାଇଁ କଣ ଦୁଃଖଦାୟକ? ବୋଲି ଭାବିଥାଏ।
ପତତ୍ଵଦ୍ଯ ଯଥାକାମଂ ମୁକ୍ତୋଽହଂ ନିର୍ଗୁଣୋଽଵ୍ଯଯଃ । ନାଶାତ୍ମକାନି ତତ୍ତ୍ଵାନି ତତ୍ର କା ପରିଦେଵନା
ଆଜି ଯେପରି ଦେହ ପଡ଼ୁଛି, ମୁଁ ମୁକ୍ତ, ଗୁଣହୀନ, ଅବିନାଶୀ; ଯେପରି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ନଶ୍ୱର, ତେଁ ଏଠାରେ କଣ ଶୋକ କରିବି?
ବ୍ରହ୍ମୈଵାହଂ ନ ସଂସାରୀ ସଦା ମୁକ୍ତଃ ସନାତନଃ । ଦେହେନ ମମ ସମ୍ବନ୍ଧଃ କର୍ମଣା ପ୍ରତିପାଦିତଃ
ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମ, ସଂସାରରେ ବନ୍ଧା ନୁହେଁ, ସଦା ମୁକ୍ତ, ଶାଶ୍ୱତ; ମୋର ଦେହ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି।
ତାନି ସର୍ଵାଣି ମୁକ୍ତାନି ଶୁଭାନି ଚେତରାଣି ଚ । ମନୁଷ୍ଯଦେହଯୋଗେନ ସୁଖଦୁଃଖାନୁସାଧନାତ୍
ସେଇ ସମସ୍ତ କଥା, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ମଣିଷ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଏ, କାରଣ ଏହି ଦେହ ଦୁଃଖ ସୁଖ ଅନୁଭବର ଉପାୟ।
ଵିମୁକ୍ତୋଽତିଭଯାଦ୍ଘୋରାଦସ୍ମାତ୍ସଂସାରସଙ୍କଟାତ୍ । ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିନ୍ତ୍ଯମାନସ୍ତୁ ସ୍ନାନଦାନଵିଵର୍ଜିତଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଯଦି ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ ବିନା ମଧ୍ୟ—
ମରଣଂ ଚେଦଵାପ୍ନୋତି ସ ମୁଚ୍ଚ୍ଯେଜ୍ଜନ୍ମଦୁଃଖତଃ । ଏଷା କାଷ୍ଠା ପରା ପ୍ରୋକ୍ତା ଯୋଗିନାମପି ଦୁର୍ଲଭା
ଏଭଳି ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଲେ, ଜନ୍ମର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ପିତା ତେ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶାପଂ ଦ୍ଵିଜୋଦିତମ୍ । ଦେହେ ମମତ୍ଵଂ କୃତଵାନ୍ନ ନିର୍ଵେଦମଵାପ୍ତଵାନ୍
ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ବାପା ଋଷିଙ୍କ ଶାପ ଶୁଣି, ଦେହରେ ଆସକ୍ତି ରଖିଲେ, ନିର୍ବେଦ ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ନୀରୋଗୋ ମମ ଦେହୋଽଯଂ ରାଜ୍ଯଂ ନିହତକଣ୍ଟକମ୍ । କଥଂ ଜୀଵାମ୍ଯହଂ କାମଂ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନାନଯନ୍ତୁ ଵୈ
'ମୋ ଦେହ ସୁସ୍ଥ, ରାଜ୍ୟ ଶତ୍ରୁହୀନ; କେମିତି ଇଚ୍ଛାକୃତ ମୃତ୍ୟୁ ହେବି? ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିଥିବାମାନେ ଆଣନ୍ତୁ।'
ଔଷଧଂ ମଣିମନ୍ତ୍ରଂ ଚ ଯନ୍ତ୍ରଂ ପରମକଂ ତଥା । ଆରୋହଣଂ ତଥା ସୌଧେ କୃତଵାନ୍ନୃପତିସ୍ତଦା
ତାପରେ ରାଜା ଔଷଧ, ମଣି, ମନ୍ତ୍ର, ଉତ୍ତମ ଯନ୍ତ୍ର ଓ ରାଜମହଳକୁ ଉପରେ ଚଢ଼ିବା ସବୁ କରିଥିଲେ।
ନ ସ୍ନାନଂ ନ କୃତଂ ଦାନଂ ନ ଦେଵ୍ଯାଃ ସ୍ମରଣଂ କୃତମ୍ । ନ ଭୂମୌ ଶଯନଂ ଚୈଵ ଦୈଵଂ ମତ୍ଵା ପରଂ ତଥା
ସେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ନାହିଁ, ଦାନ ଦେଲେ ନାହିଁ, ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ନାହିଁ, ଭୂମିରେ ଶୋଇଲେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଭାଗ୍ୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବି।
ମଗ୍ନୋ ମୋହାର୍ଣଵେ ଘୋରେ ମୃତଃ ସୌଧେଽହିନା ହତଃ । କୃତ୍ଵା ପାପଂ କଲେର୍ଯୋଗାତ୍ତାପସସ୍ଯାଵମାନଜମ୍
ଭୟଙ୍କର ମୋହ ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବି, ସେ ରାଜମହଳରେ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ, କଳିଯୁଗର ପାପ ଓ ତାପସଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିବାରୁ।
ଅଵଶ୍ଯମେଵ ନରକଂ ଏତୈରାଚରଣୈର୍ଭଵେତ୍ । ତସ୍ମାତ୍ତଂ ପିତରଂ ପାପାତ୍ସମୁଦ୍ଧର ନୃପୋତ୍ତମ
ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ନରକକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ; ତେଣୁ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ବାପାଙ୍କୁ ସେଇ ପାପରୁ ଉଦ୍ଧାର କର।