ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଞ୍ଚ ଵରଣଂ ତଥୈଵ ପ୍ରତିପାଦ୍ଯ ଚ । ବ୍ରହ୍ମାଧ୍ଵର୍ଯୁସ୍ତଥା ହୋତା ପ୍ରସ୍ତୋତା ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ମନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବାଛିବା, ବ୍ରହ୍ମା, ଅଧ୍ଵର୍ୟୁ, ହୋତା ଓ ପ୍ରସ୍ତୋତାଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ଉଦ୍ଗାତା ପ୍ରତିହର୍ତା ଚ ସଭ୍ଯାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଯଥାଵିଧି । ପୂଜନୀଯାଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ମନସୈଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଉଦ୍ଗାତା, ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟ ସଭ୍ୟମାନେ, ଯେପରି ରୀତି ଅନୁଯାୟୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଇବା ଉଚିତ—ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମନରେ।
ପ୍ରାଣୋଽପାନସ୍ତଥା ଵ୍ଯାନଃ ସମାନୋଦାନ ଏଵ ଚ । ପାଵକାଃ ପଞ୍ଚ ଏଵୈତେ ସ୍ଥାପ୍ଯା ଵେଦ୍ଯାଂ ଵିଧାନତଃ
ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ବ୍ୟାନ, ସମାନ ଓ ଉଦାନ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଅଗ୍ନିକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବେଦିରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
ଗାର୍ହପତ୍ଯସ୍ତଦା ପ୍ରାଣୋଽପାନଶ୍ଚାହଵନୀଯକଃ । ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନିସ୍ତଥା ଵ୍ଯାନଃ ସମାନଶ୍ଚାଵସଥ୍ଯକଃ
ସେ ସମୟରେ ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନି, ଅପାନ ହେଉଛି ଆହବନୀୟ, ବ୍ୟାନ ହେଉଛି ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି, ସମାନ ହେଉଛି ଆବସଥ୍ୟ ଅଗ୍ନି।
ସଭ୍ଯୋଦାନଃ ସ୍ମୃତା ହ୍ଯେତେ ପାଵକାଃ ପରମୋତ୍କଟାଃ । ଦ୍ରଵ୍ଯଞ୍ଚ ମନସା ଭାଵ୍ଯଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ପରମଂ ଶୁଚି
ଉଦାନକୁ ସଭାର ଅଗ୍ନି ବୋଲି ଗଣାଯାଏ; ଏହି ପାଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ନିବେଦନ ମଧ୍ୟ ମନରେ ନିର୍ଗୁଣ, ପରମ ଏବଂ ଶୁଧ୍ଧ ଭାବିବା ଉଚିତ।
ମନ ଏଵ ତଦା ହୋତା ଯଜମାନସ୍ତଥୈଵ ତତ୍ । ଯଜ୍ଞାଧିଦେଵତା ବ୍ରହ୍ମ ନିର୍ଗୁଣଂ ଚ ସନାତନମ୍
ସେ ସମୟରେ ମନ ନିଜେ ହୋତା ଏବଂ ଯଜମାନ ହୁଏ; ଯଜ୍ଞର ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମ, ନିର୍ଗୁଣ ଏବଂ ସନାତନ।
ଫଲଦା ନିର୍ଗୁଣା ଶକ୍ତିଃ ସଦା ନିର୍ଵେଦଦା ଶିଵା । ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଖିଲାଧାରା ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସର୍ଵତ୍ର ସଂସ୍ଥିତା
ଫଳଦାୟିନୀ, ଗୁଣହୀନ ଶକ୍ତି ସଦା ବିରାଗ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ । ସେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ମୂଳ ଆଧାର, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି ।
ତଦୁଦ୍ଦେଶେନ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ହୁନେତ୍ପ୍ରାଣାଗ୍ନିଷୁ ଦ୍ଵିଜଃ । ପଶ୍ଚାଚ୍ଚିତ୍ତଂ ନିରାଲମ୍ବଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରାଣାନପି ପ୍ରଭୋ
ସେଇ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ପ୍ରାଣାଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କରିବେ । ପରେ, ଚିତ୍ତକୁ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରୟରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରାଣମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବେ ।
କୁଣ୍ଡଲୀମୁଖମାର୍ଗେଣ ହୁନେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣି ଶାଶ୍ଵତେ । ସ୍ଵାନୁଭୂତ୍ଯା ସ୍ଵଯଂ ସାକ୍ଷାତ୍ସ୍ଵାତ୍ମଭୂତାଂ ମହେଶ୍ଵରୀମ୍
କୁଣ୍ଡଳିନୀର ମୁଖପଥ ଦ୍ୱାରା, ସେ ନିଜ ଅନୁଭବରେ ନିଜ ଆତ୍ମା ସ୍ୱରୂପ ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମରେ ଅର୍ପଣ କରିବେ ।
ସମାଧିନୈଵ ଯୋଗେନ ଧ୍ଯାଯେଚ୍ଚେତସ୍ଯନାକୁଲଃ । ସର୍ଵଭୂତସ୍ଥମାତ୍ମାନଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ଚାତ୍ମନି
ସମାଧି ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ଅଚଞ୍ଚଳ ମନରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଥିବା ଆତ୍ମାକୁ ଓ ଆତ୍ମାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ଯଦା ପଶ୍ଯତି ଭୂତାତ୍ମା ତଦା ପଶ୍ଯତି ତାଂ ଶିଵାମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଭୂଯାତ୍ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣୀମ୍
ଯେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖେ, ସେତେବେଳେ ସେ ମଙ୍ଗଳମୟୀଙ୍କୁ ଦେଖେ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ସ୍ୱରୂପ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ ।
ତଦା ମାଯାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ଦଗ୍ଧଂ ଭଵତି ଭୂମିପ । ପ୍ରାରବ୍ଧଂ କର୍ମମାତ୍ରଂ ତୁ ଯାଵଦ୍ଦେହଂ ଚ ତିଷ୍ଠତି
ତାପରେ, ରାଜା, ମାୟା ଆଦି ସମସ୍ତ କିଛି ଦହିଯାଏ; ଶରୀର ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ପୂର୍ବ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କର୍ମ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ ।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଜାତୋ ମୃତୋ ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । କୃତକୃତ୍ଯୋ ଭଵେତ୍ତାତ ଯୋ ଭଜେଜ୍ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍
ତେବେ ସେ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମୋକ୍ଷ ପାଏ । ଯିଏ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ଭଜେ, ସେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଥାଏ, ବନ୍ଧୁ ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଧ୍ଯେଯା ଶ୍ରୀଭୁଵନେଶ୍ଵରୀ । ଶ୍ରୋତଵ୍ଯା ଚୈଵ ମନ୍ତଵ୍ଯା ଗୁରୁଵାକ୍ଯାନୁସାରତଃ
ସେହିପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଶ୍ରୀଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା, ଶୁଣିବା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ରାଜନ୍ନେଵଂ କୃତୋ ଯଜ୍ଞୋ ମୋକ୍ଷଦୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଅନ୍ଯେ ଯଜ୍ଞାଃ ସକାମାସ୍ତୁ ପ୍ରଭଵନ୍ତି କ୍ଷଯୋନ୍ମୁଖାଃ
ରାଜା, ଏଭଳି ଯଜ୍ଞ କଲେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞମାନେ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହୁଏ ।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମେନ ଵିଧିଵତ୍ସ୍ଵର୍ଗକାମୋ ଯଜେଦିତି । ଵେଦାନୁଶାସନଂ ଚୈତତ୍ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ
ଏହିପରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଆଶା କରି ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ବେଦ ଶିଖାଏ; ଏହି କଥା ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି ।
କ୍ଷୀଣେ ପୁଣ୍ଯେ ମୃତ୍ଯୁଲୋକଂ ଵିଶନ୍ତି ଚ ଯଥାମତି । ତସ୍ମାତ୍ତୁ ମାନସଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯଜ୍ଞୋଽପ୍ଯକ୍ଷଯ ଏଵ ସଃ
ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ, ଲୋକେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ମୃତ୍ୟୁଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି । ତେଣୁ ମାନସିକ ଯଜ୍ଞ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଅକ୍ଷୟ ।
ନ ରାଜ୍ଞା ସାଧିତୁଂ ଯୋଗ୍ଯୋ ମଖୋଽସୌ ଜଯମିଚ୍ଛତା । ତାମସସ୍ତୁ କୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ସର୍ପଯଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଯାଧୁନା
ଏହି ଯଜ୍ଞ ଜୟ ଆଶା କରୁଥିବା ରାଜା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ । ପୂର୍ବେ ତୁମେ ଯେ ସର୍ପଯଜ୍ଞ କରିଥିଲ, ସେ ତାମସିକ ଥିଲା ।
ଵୈରଂ ନିର୍ଵାହିତଂ ରାଜଂସ୍ତକ୍ଷକସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ଯତ୍କୃତେ ନିହତାଃ ସର୍ପାସ୍ତ୍ଵଯାଽଗ୍ନୌ କୋଟିଶଃ ପରେ
ରାଜା, ଦୁଷ୍ଟ ତକ୍ଷକଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛ । ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ତୁମେ ଅଗ୍ନିରେ ଅନେକ ସର୍ପକୁ ବଳି ଦେଇଥିଲ ।
ଦେଵୀଯଜ୍ଞଂ କୁରୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ଵିତତଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁନା ଯଃ କୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ସୃଷ୍ଟ୍ଯାଦୌ ନୃପସତ୍ତମ
ଏବେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭଲଭାବେ ବିସ୍ତୃତ ଦେବୀଯଜ୍ଞ କର, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ । ପୂର୍ବେ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ବିଷ୍ଣୁଁ ଯେପରି କରିଥିଲେ ।
ତଥା ତ୍ଵଂ କୁରୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵିଧିଂ ତେ ପ୍ରବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସନ୍ତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵିଧିଜ୍ଞା ଵେଦଵିତ୍ତମାଃ
ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କର; ଏହାର ବିଧି ମୁଁ କହିବି । ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବିଧି ଓ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ।
ଦେଵୀବୀଜଵିଧାନଜ୍ଞା ମନ୍ତ୍ରମାର୍ଗଵିଚକ୍ଷଣାଃ । ଯାଜକାସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଯଜମାନସ୍ତ୍ଵମେଵ ହି
ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ବୀଜ ବିଧିରେ ଦକ୍ଷ ଓ ମନ୍ତ୍ରମାର୍ଗରେ ପାରଦର୍ଶୀ । ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ କରାଇବେ, ତୁମେ ହେବ ଯଜମାନ ।
କୃତ୍ଵା ଯଜ୍ଞଂ ଵିଧାନେନ ଦତ୍ତ୍ଵା ପୁଣ୍ୟଂ ମଖାର୍ଜିତମ୍ । ସମୁଦ୍ଧର ମହାରାଜ ପିତରଂ ଦୁର୍ଗତିଙ୍ଗତମ୍
ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ତାହାର ଉପାର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟ ଦାନ କରି, ମହାରାଜ, ଦୁର୍ଗତିରେ ପଡ଼ିଥିବା ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କର ।
ଵିପ୍ରାଵମାନଜଂ ପାପଂ ଦୁର୍ଘଟଂ ନରକପ୍ରଦମ୍ । ତଥୈଵ ଶାପଜୋ ଦୋଷଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପିତ୍ରା ତଵାନଘ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା, ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ ଓ ନରକକୁ ନେଇଯିବା ପାପ, ଏଭଳି ଶାପ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୋଷ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଲାଗିଛି, ନିର୍ମଳ ।
ତଥା ଦୁର୍ମରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସର୍ପଦଂଶେନ ଭୂଭୁଜା । ଅନ୍ତରାଲେ ତଥା ମୃତ୍ଯୂର୍ନ ଭୂମୌ କୁଶସଂସ୍ତରେ
ଏଭଳି, ରାଜା ସର୍ପଦଂଶରେ ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିଲେ, ତେବେ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଲା ଭୂମିରେ କିମ୍ବା କୁଶ ଛାଡ଼ି ଶୋଇଥିବା ବେଳେ ନୁହେଁ।
ନ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ନ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ସ୍ନାନଦାନାଦିଵର୍ଜିତମ୍ । ମରଣଂ ତେ ପିତୁସ୍ତତ୍ର ସୌଧେ ଜାତଂ କୁରୂଦ୍ଵହ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନ ମରିଲେ, ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ କରିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ସେଇ ରାଜମହଳରେ ହେଲା, ଏମିତି କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି।
କୃପଣାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ନରକସ୍ଯ ନୃପୋତ୍ତମ । ତତ୍ରୈକଂ କାରଣଂ ତସ୍ଯ ନ ଜାତଂ ଚାତିଦୁର୍ଲଭମ୍
ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନରକର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଏକଟି କାରଣ ଅଛି; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ କାରଣ ହେବା ହୋଇନଥିଲା।
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ସ୍ଥିତଃପ୍ରାଣୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କାଲଂ ସମାଗତମ୍ । ସାଧନାନାମଭାଵେଽପି ହ୍ଯଵଶଶ୍ଚାତିସଙ୍କଟେ
ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଣ ଅଛି, ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣିଲେ, ସାଧନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିମ୍ବା ଅତି କଷ୍ଟରେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ଅସହାୟ ହୋଇଯାଏ।
ଯଦା ନିର୍ଵେଦମାଯାତି ମନସା ନିର୍ମଲେନ ଵୈ । ପଞ୍ଚଭୂତାତ୍ମକୋ ଦେହୋ ମମ କିଞ୍ଚାତ୍ର ଦୁଃଖଦମ୍
ଯେବେ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ନିର୍ବେଦ ଆସେ, ଏହି ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ଦେହ ମୋ ପାଇଁ କଣ ଦୁଃଖଦାୟକ? ବୋଲି ଭାବିଥାଏ।
ପତତ୍ଵଦ୍ଯ ଯଥାକାମଂ ମୁକ୍ତୋଽହଂ ନିର୍ଗୁଣୋଽଵ୍ଯଯଃ । ନାଶାତ୍ମକାନି ତତ୍ତ୍ଵାନି ତତ୍ର କା ପରିଦେଵନା
ଆଜି ଯେପରି ଦେହ ପଡ଼ୁଛି, ମୁଁ ମୁକ୍ତ, ଗୁଣହୀନ, ଅବିନାଶୀ; ଯେପରି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ନଶ୍ୱର, ତେଁ ଏଠାରେ କଣ ଶୋକ କରିବି?