ନ ରକ୍ଷିତା ତଦା ବାଲା କେନାପି ଦ୍ରୁପଦାତ୍ମଜା । ପ୍ରାପ୍ତକେଶଗ୍ରହା କାଲେ ସାଧ୍ଵୀ ଚ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ସେ ସମୟରେ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ କନ୍ୟା, ଯେଉଁଠି ଏକ ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ମାଲିକା ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ କେହି ରକ୍ଷା କରିଲେ ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର କେଶ ଧରାଯାଇଥିଲା।
କିମତ୍ର ଚିନ୍ତନୀଯଂ ଵୈ ଧର୍ମଵୈଗୁଣ୍ଯକାରଣମ୍ । କେଶଵେ ସତି ଦେଵେଶେ ଧର୍ମପୁତ୍ରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ
ଏଠାରେ ଧର୍ମର ଅଭାବର କାରଣ ବିଷୟରେ କଣ ଚିନ୍ତା କରିବା? ଯେଉଁଠି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କେଶବ ଓ ଧର୍ମର ପୁଅ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଭଵିତଵ୍ଯମିତି ପ୍ରୋକ୍ତେ ନିଷ୍ଫଲଃ ସ୍ଯାତ୍ତଦାଗମଃ । ଵେଦମନ୍ତ୍ରାସ୍ତଥାନ୍ଯେ ଚ ଵିତଥାଃ ସ୍ଯୁରସଂଶଯମ୍
ଯଦି କୁହାଯାଏ—'ଭାଗ୍ୟରେ ଯାହା ଲିଖାଯାଇଛି, ସେହି ହେବାକୁ ହିଁ', ତେବେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନିୟମ ଅର୍ଥହୀନ ହେଇଯିବ, ଏବଂ ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରମାନେ ମିଥ୍ୟା ହେବେ।
ସାଧନଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ସର୍ଵମୁପାଯଶ୍ଚ ନିରର୍ଥକଃ । ଭଵିତଵ୍ଯଂ ଭଵତ୍ଯେଵ ଵଚନେ ପ୍ରତିପାଦକେ
ଯଦି କେବଳ ଭାଗ୍ୟକୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟକାରୀ ବୋଲି ମନାଯାଏ, ତେବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ଓ ଉପାୟ ଅର୍ଥହୀନ ହେଇଯିବ।
ଆଗମୋଽପ୍ଯର୍ଥଵାଦଃ ସ୍ଯାତ୍କ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵା ନିରର୍ଥକାଃ । ସ୍ଵର୍ଗାର୍ଥଞ୍ଚ ତପୋ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ଵର୍ଣଧର୍ମଶ୍ଚ ଵୈ ତଥା
ଏଭଳି ହେଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ମାନେ କେବଳ ପ୍ରଶଂସା ମାତ୍ର ହେବ, ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଅର୍ଥହୀନ ହେବ, ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଁ କରାଯାଉଥିବା ତପସ୍ୟା ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ, ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅର୍ଥହୀନ ହେଇଯିବ।
ସର୍ଵଂ ପ୍ରମାଣଂ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ସ୍ଯାଦ୍ଭଵିତଵ୍ଯେ କୃତେ ହୃଦି । ଉଭଯଞ୍ଚାପି ମନ୍ତଵ୍ଯଂ ଦୈଵଂ ଚୋପାଯ ଏଵ ଚ
ଯଦି ଭାଗ୍ୟକୁ ମନରେ ଏକମାତ୍ର ନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି ଧରାଯାଏ, ତେବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରମାଣ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ; କିନ୍ତୁ ଦେଖିବାକୁ ଦୁଇଟି ଜିନିଷ—ଭାଗ୍ୟ ଓ ଉପାୟ—ଦୁହିଁକୁ ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ।
କୃତେ କର୍ମଣି ଚେତ୍ସିଦ୍ଧିର୍ଵିପରିତା ଯଦା ଭଵେତ୍ । ଵୈଗୁଣ୍ଯଂ କଲ୍ପନୀଯଂ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞୈଃ ପଣ୍ଡିତମୌଲିଭିଃ
ଯଦି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପରେ ତାହାର ଫଳ ବିପରୀତ ଆସେ, ତେବେ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହାକୁ କୌଣସି ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ହେବା ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି।
ତତ୍କର୍ମ ବହୁଧା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଃ କର୍ମକାରିଭିଃ । କର୍ତୃଭେଦାନ୍ମନ୍ତ୍ରଭେଦାଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଭେଦାତ୍ତଥା ପୁନଃ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାମାନେ ବହୁଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି, କାରଣ କର୍ତ୍ତା, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଦ୍ରବ୍ୟର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭେଦ ହୁଏ।
ଯଥା ମଘଵତା ପୂର୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵରୂପୋ ଵୃତୋ ଗୁରୁଃ । ଵିପରୀତଂ କୃତଂ ତେନ କର୍ମ ମାତୃହିତାଯ ଵୈ
ଯେପରି, ପୁରୁଣା ଦିନରେ ମଘବାନ୍ (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିଜ ଗୁରୁ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ବିପରୀତ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ।
ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଦାନଵେଭ୍ଯସ୍ତୁ ସ୍ଵସ୍ତୀତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ । ଅସୁରା ମାତୃପକ୍ଷୀଯାଃ କୃତଂ ତେଷାଞ୍ଚ ରକ୍ଷଣମ୍
ସେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପାଇଁ ପୁନିପୁନି 'ମଙ୍ଗଳ' କୁହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅସୁରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
ଦୈତ୍ଯାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତିସମ୍ପୁଷ୍ଟାଂଶ୍ଚୁକୋପ ମଘଵା ତଦା । ଶିରାଂସି ତସ୍ଯ ଵଜ୍ରେଣ ଚିଚ୍ଛେଦ ତରସା ହରିଃ
ଦାଇତ୍ୟମାନେ ବହୁତ ଉନ୍ନତି କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ମଘବାନ୍ (ଇନ୍ଦ୍ର) କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କ ମୁଣ୍ଡମାନେ କାଟିଦେଲେ।
କ୍ରିଯାଵୈଗୁଣ୍ଯମତ୍ରୈଵ କର୍ତୃଭେଦାଦସଂଶଯମ୍ । ନୋଚେତ୍ପଞ୍ଚାଲରାଜେନ ରୋଷେଣାପି କୃତା କ୍ରିଯା
ଏଠାରେ କ୍ରିୟାର ଦୋଷ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କର୍ତ୍ତାର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିଲା; ନହେଲେ, ପଞ୍ଚାଳରାଜ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ କ୍ରିୟା କରିଥିଲେ ଫଳ ମିଳିଥାନ୍ତା।
ଭାରଦ୍ଵାଜଵିନାଶାଯ ପୁତ୍ରସ୍ଯୋତ୍ପାଦନାଯ ଚ । ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଵେଦିମଧ୍ଯାଚ୍ଚ ଦ୍ରୌପଦୀ
ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ନାଶ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀ ମଧ୍ୟ ବେଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ପୁରା ଦଶରଥେନାପି ପୁତ୍ରେଷ୍ଟିସ୍ତୁ କୃତା ଯଦା । ଅପୁତ୍ରସ୍ଯ ସୁତାସ୍ତସ୍ଯ ଚତ୍ଵାରଃ ସମ୍ପ୍ରଜଜ୍ଞିରେ
ପୂର୍ବେ ଦଶରଥ ଯେତେବେଳେ ପୁଅ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ସେ ସମୟରେ ସେ ନିଜେ ନିରସନ୍ତାନ ଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କୁ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଅତଃ କ୍ରିଯା କୃତା ଯୁକ୍ତ୍ଯା ସିଦ୍ଧିଦା ସର୍ଵଥା ଭଵେତ୍ । ଅଯୁକ୍ତ୍ଯା ଵିପରିତା ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଥା ନୃପସତ୍ତମ
ସେହିପରି, ଯଦି କୌଣସି କ୍ରିୟା ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ କରାଯାଏ, ସେ ସବୁବେଳେ ସଫଳତା ଦେଇଥାଏ; ଯଦି ଭୁଲ୍ ଭାବରେ କରାଯାଏ, ତେବେ ତାହାର ଫଳ ବିପରୀତ ହୁଏ, ରାଜାମାନ୍ୟ।
ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଯଥା ଯଜ୍ଞେ କିଞ୍ଚିଦ୍ଵୈଗୁଣ୍ଯଯୋଗତଃ । ଵିପରୀତଂ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ନିର୍ଜିତାସ୍ତେ ଦୁରୋଦରେ
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ କିଛି ଦୋଷ ହୋଇଥିବାରୁ, ତାହାର ଫଳ ବିପରୀତ ହେଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ଦ୍ୟୂତକ୍ରୀଡ଼ାରେ ପରାଜିତ ହେଲେ।
ସତ୍ଯଵାଦୀ ତଥା ରାଜନ୍ ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଦ୍ରୌପଦୀ ଚ ତଥା ସାଧ୍ଵୀ ତଥାନ୍ଯେପ୍ଯନୁଜାଃ ଶୁଭାଃ
ଧର୍ମର ପୁଅ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସତ୍ୟବାଦୀ ଥିଲେ, ଦ୍ରୌପଦୀ ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର ଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଥିଲେ।
କୁଦ୍ରଵ୍ଯଯୋଗାଦ୍ଵୈଗୁଣ୍ଯଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ମଖେଽଥଵା । ସାଭିମାନୈଃ କୃତାଦ୍ଵାପି ଦୂଷଣଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଅଶୁଦ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞରେ କୌଣସି ଦୋଷ, କିମ୍ବା ଅଭିମାନ ସହ କରାଯାଇଥିବାରୁ ତାହାର ଦୁଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଖାଦେଲା।
ସାତ୍ତ୍ଵିକସ୍ତୁ ମହାରାଜ ଦୁର୍ଲଭୋ ଵୈ ମଖଃ ସ୍ମୃତଃ । ଵୈଖାନସମୁନୀନାଂ ହି ଵିହିତୋଽସୌ ମହାମଖଃ
ହେ ରାଜା, ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଯଜ୍ଞ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ; ଏହି ମହାଯଜ୍ଞକୁ ବୈଖାନସ ଋଷିମାନେ ନିୟମ କରିଛନ୍ତି।
ସାତ୍ତ୍ଵିକଂ ଭୋଜନଂ ଯେ ଵୈ ନିତ୍ଯଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ତାପସାଃ । ନ୍ଯାଯାର୍ଜିତଞ୍ଚ ଵନ୍ଯଞ୍ଚ ତଥା ଋଷ୍ଯଂ ସୁସଂସ୍କୃତମ୍
ଯେ ସନ୍ତମାନେ ସଦା ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତି—ନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ, ଜଙ୍ଗଲରୁ ଆଣା, ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କଠୁ ମିଳିଥିବା, ସୁସ୍ଥ ଭାବରେ ପକାଯାଇଥିବା—
ପୁରୋଡାଶପରା ନିତ୍ଯଂ ଵିଯୂପା ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଵକାଃ । ଶ୍ରଦ୍ଧାଧିକା ମଖା ରାଜନ୍ ସାତ୍ତ୍ଵିକାଃ ପରମାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେମାନେ ସଦା ପୁରୋଡାଶ ନିବେଦନରେ ଲିନ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ବିୟୂପ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଧାରଣ କରନ୍ତି—ଏମିତି ଯଜ୍ଞମାନେ, ହେ ରାଜା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଯଜ୍ଞ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି।
ରାଜସା ଦ୍ରଵ୍ଯବହୁଲାଃ ସଯୂପାଶ୍ଚ ସୁସଂସ୍କୃତାଃ । କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଵିଶାଞ୍ଚୈଵ ସାଭିମାନାଶ୍ଚ ଵୈ ମଖାଃ
ରାଜସିକ ଯଜ୍ଞମାନେ ବହୁତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଯୂପ ଖୁଟି ସହିତ ଏବଂ ଭଲ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଏହିଯଜ୍ଞ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଗୃହସ୍ଥମାନେ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏଥିରେ ଅଭିମାନ ଥାଏ।
ତାମସା ଦାନଵାନାଂ ଵୈ ସକ୍ରୋଧା ମଦଵର୍ଧକାଃ । ସାମର୍ଷାଃ ସଂସ୍କୃତାଃ କ୍ରୂରା ମଖାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ମହାତ୍ମଭିଃ
ତାମସିକ ଯଜ୍ଞ ଦାନବମାନଙ୍କର, ରୋଷ ସହିତ କରାଯାଏ, ମଦ ଆସକ୍ତି ବଢ଼ାଏ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ କ୍ରୂର ସ୍ୱଭାବର—ଏହିପରି ମହାତ୍ମାମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ମୁନୀନାଂ ମୋକ୍ଷକାମାନାଂ ଵିରକ୍ତାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ମାନସସ୍ତୁ ସ୍ମୃତୋ ଯାଗଃ ସର୍ଵସାଧନସଂଯୁତଃ
ଯେ ମୁନିମାନେ ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରନ୍ତି, ବିରକ୍ତ ଏବଂ ମହାତ୍ମା, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାନସିକ ଯଜ୍ଞ ସମସ୍ତ ସାଧନା ସହିତ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ଅନ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ କିଞ୍ଚିନ୍ନ୍ଯୂନଂ ଭଵେଦପି । ଦ୍ରଵ୍ଯେଣ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଵାଽପି କ୍ରିଯଯା ବ୍ରାହ୍ମଣୈସ୍ତଥା
ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ କିଛି ଅଭାବ ଥାଇପାରେ—ଦ୍ରବ୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧା କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟରେ—ଯଦିଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କରନ୍ତି।
ଦେଶକାଲପୃଥଗ୍ଦ୍ରଵ୍ଯସାଧନୈଃ ସକଲୈସ୍ତଥା । ନାନ୍ଯୋ ଭଵତି ପୂର୍ଣେ ଵୈ ତଥା ଭଵତି ମାନସଃ
ଦେଶ, କାଳ, ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସାଧନାର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କେବେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏନାହିଁ; କେବଳ ମାନସିକ ଯଜ୍ଞ ଏହିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ପ୍ରଥମଂ ତୁ ମନଃ ଶୋଧ୍ଯଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଗୁଣଵର୍ଜିତମ୍ । ଶୁଦ୍ଧେ ମନସି ଦେହୋ ଵୈ ଶୁଦ୍ଧ ଏଵ ନ ସଂଶଯଃ
ପ୍ରଥମେ ମନକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଦରକାର, ଗୁଣ ରହିତ କରିବା ଉଚିତ; ଶୁଧ୍ଧ ମନ ହେଲେ ଦେହ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶୁଧ୍ଧ ହୁଏ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ଯଦା ଜାତଂ ମନଃ ଶୁଚି । ତଦା ତସ୍ଯ ମଖସ୍ଯାସୌ ପ୍ରଭଵେଦଧିକାରଵାନ୍
ଯେତେବେଳେ ମନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଶୁଧ୍ଧ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
ତଦାଽସୌ ମଣ୍ଡପଂ କୃତ୍ଵା ବହୁଯୋଜନଵିସ୍ତୃତମ୍ । ସ୍ତମ୍ଭୈଶ୍ଚ ଵିପୁଲୈଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଯଜ୍ଞିଯଦ୍ରୁମସମ୍ଭଵୈଃ
ତାପରେ, ମନରେ ଅନେକ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏକ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଯଜ୍ଞ ଗଛର ମଜବୁତ ଏବଂ ମସ୍ତ ଖୁଟି ଦ୍ୱାରା।
ଵେଦୀଂ ଚ ଵିଶଦାଂ ତତ୍ର ମନସା ପରିକଲ୍ପଯେତ୍ । ଅଗ୍ନଯୋଽପି ତଥା ସ୍ଥାପ୍ଯା ଵିଧିଵନ୍ମନସା କିଲ
ସେଠାରେ ମନରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ବେଦି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନିମାନେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ସ୍ଥାପିତ କରିବା ଦରକାର।