ସର୍ଵେ ଶକ୍ତିଯୁତାଃ ଶକ୍ତାଃ କର୍ତୁଂ କାର୍ଯାଣି ସ୍ଵାନି ଚ । ଅନ୍ଯଥା ତେଽପ୍ଯଶକ୍ତା ଵୈ ପ୍ରସ୍ପନ୍ଦିତୁମନୀଶ୍ଵରାଃ
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ନିଜ ନିଜ କାମ କରିପାରନ୍ତି; ନହେଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଶକ୍ତ ଏବଂ ଚଳିତ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ସା ଚୈଵ କାରଣଂ ରାଜନ୍ ଜଗତଃ ପରମେଶ୍ଵରୀ । ସମାରାଧଯ ତାଂ ଭୂପ କୁରୁ ଯଜ୍ଞଂ ଜନାଧିପ
ହେ ରାଜା, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରୀ ଏହି ଜଗତର କାରଣ; ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କର, ହେ ନରପତି, ଯଜ୍ଞ କର।
ପୂଜନଂ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ତସ୍ଯା ଏଵ ଵିଧାନତଃ । ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମହାକାଲୀ ତଥା ମହାସରସ୍ଵତୀ
ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କର ପୂଜା କର; ସେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ମହାକାଳୀ ଏବଂ ମହାସରସ୍ୱତୀ।
ଈଶ୍ଵରୀ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସର୍ଵକାରଣକାରଣମ୍ । ସର୍ଵକାମାର୍ଥଦା ଶାନ୍ତା ସୁଖସେଵ୍ଯା ଦଯାନ୍ଵିତା
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଇଶ୍ୱରୀ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ; ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ଦେଇଥିବା, ଶାନ୍ତ, ସହଜରେ ସେବାଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଦୟାମୟୀ।
ନାମୋଚ୍ଚାରଣମାତ୍ରେଣ ଵାଞ୍ଛିତାର୍ଥଫଲପ୍ରଦା । ଦେଵୈରାରାଧିତା ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରୈଃ
ତାଙ୍କର ନାମ କେବଳ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ମିଳେ; ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ଆଦି ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଥିଲେ।
ମୋକ୍ଷକାମୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈସ୍ତାପସୈର୍ଵିଜିତାତ୍ମଭିଃ । ଅସ୍ପଷ୍ଟମପି ଯନ୍ନାମ ପ୍ରସଙ୍ଗେନାପି ଭାଷିତମ୍
ମୋକ୍ଷ ଆକାଂକ୍ଷୀ ନିୟମିତ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନ ଥିବା ତପସ୍ବୀମାନେ ନାନା ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ନାମ ସ୍ପଷ୍ଟ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଉଁଠାରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।
ଦଦାତି ଵାଞ୍ଛିତାନର୍ଥାନ୍ଦୁର୍ଲଭାନପି ସର୍ଵଥା । ଐ ଐ ଇତି ଭଯାର୍ତେନ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯାଘ୍ରାଦିକଂ ଵନେ
ସେ ମାଆ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଆଶାକୁ ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଲୋକମାନେ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେଥିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦିଅନ୍ତି । ଜଙ୍ଗଲରେ ବାଘ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭୟଙ୍କର ପଶୁକୁ ଦେଖି, ଯେଉଁଠି ଭୟରେ 'ଏଇ ଏଇ' ବୋଲି କହିଥାଏ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ମାଆ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତି ।
ବିନ୍ଦୁହୀନମପୀତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଵାଞ୍ଛିତଂ ପ୍ରଦଦାତି ଵୈ । ତତ୍ର ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ଯୈଵ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତୋ ନୃପସତ୍ତମ
ଯଦି କେହି ଶବ୍ଦଟିକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତଥାପି ମାଆ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଦିଅନ୍ତି । ଏଥିରେ ସତ୍ୟବ୍ରତ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉଦାହରଣ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ ଏଵ ଚାସ୍ମାକଂ ମୁନୀନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସମାଜେଷୁ ତସ୍ଯୋଦାହରଣଂ ବୁଧୈଃ
ଏହି ଘଟଣା ଆମେ ମନୋନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ଋଷିମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସଭାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖିଛୁ । ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହି ଘଟଣାକୁ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ଦେଖାନ୍ତି ।
କଥ୍ଯମାନଂ ମଯା ରାଜଞ୍ଛ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ସଵିସ୍ତରମ୍ । ଅନକ୍ଷରୋ ମହାମୂର୍ଖୋ ନାମ୍ନା ସତ୍ଯଵ୍ରତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଏହି କଥାଟିକୁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ସେପରି ସବୁ ଖୁବ୍ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ତୁମକୁ କହିବି । ସତ୍ୟବ୍ରତ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେ ଅତି ଅନପଢ଼ ଏବଂ ମୂର୍ଖ ଥିଲେ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାଽକ୍ଷରଂ କୋଲମୁଖାତ୍ସମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ତତଃ । ବିନ୍ଦୁହୀନଂ ପ୍ରସଂଗେନ ଜାତୋଽସୌ ଵିବୁଧୋତ୍ତମଃ
ସେ ଏହି ଶବ୍ଦଟିକୁ କୋଳ ଜନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ନିଜେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ । ଏଠାରେ ଏକ ଅଙ୍କ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ, ତଥାପି ତାହାର ଫଳରେ ସେ ବିଶିଷ୍ଟ ପଣ୍ଡିତ ହେଇଯାଇଥିଲେ ।
ଐକାରୋଚ୍ଚାରଣାଦ୍ଦେଵୀ ତୁଷ୍ଟା ଭଗଵତୀ ତଦା । ଚକାର କଵିରାଜଂ ତଂ ଦଯାର୍ଦ୍ରା ପରମେଶ୍ଵରୀ
ସେ 'ଏଇ' ଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ, ଏହାରେ ମାଆ ଖୁସି ହେଇଥିଲେ । ସେ ଦୟାରେ ଭରିଥିବା ପରମେଶ୍ୱରୀ ତାଙ୍କୁ କବିରାଜ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରିଦେଇଥିଲେ ।
ସତ୍ଯଵ୍ରତାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ କୋଽସୌ ସତ୍ଯଵ୍ରତୋ ନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ । କସ୍ମିନ୍ଦେଶେ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ କୀଦୃଶଶ୍ଚ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସତ୍ୟବ୍ରତ ନାମକ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ କିଏ? ସେ କେଉଁ ଦେଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ସେ କିପରି ଥିଲେ? ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ ।
କଥଂ ତେନ ଶ୍ରୁତଃ ଶବ୍ଦଃ କଥମୁଚ୍ଚାରିତଃ ପୁନଃ । ସିଦ୍ଧିଶ୍ଚ କୀଦୃଶୀ ଜାତା ତସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ସେ କିପରି ଏହି ଶବ୍ଦଟିକୁ ଶୁଣିଥିଲେ ଏବଂ ପୁଣି କିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ? ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେଇ ସମୟରେ କିପରି ସିଦ୍ଧି ମିଳିଥିଲା?
କଥଂ ତୁଷ୍ଟା ଭଵାନୀ ସା ସର୍ଵଜ୍ଞା ସର୍ଵସଂସ୍ଥିତା । ଵିସ୍ତରେଣ ଵଦସ୍ଵାଦ୍ଯ କଥାମେତାଂ ମନୋରମାମ୍
ସେ ସର୍ବଜ୍ଞା, ସର୍ବବ୍ୟାପି ଭବାନୀ କିପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇଥିଲେ? ଏହି ମନୋହର କଥାଟିକୁ ଆଜି ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହନ୍ତୁ ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଇତି ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ରାଜ୍ଞା ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ଉଵାଚ ପରମୋଦାରଂ ଵଚନଂ ରସଵଚ୍ଛୁଚି
ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ରାଜାଙ୍କୁ ଅତି ଉତ୍ତମ, ରସଭରା ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ବାକ୍ୟ କହିଲେ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଥାଂ ପୌରାଣିକୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ଶ୍ରୁତା ମୁନିସମାଜେଷୁ ମଯା ପୂର୍ଵଂ କୁରୂଦ୍ଵହ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଏକ ପବିତ୍ର ପୁରାତନ କଥା କହିବି, ଯାହାକି ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଋଷିମାନଙ୍କ ସଭାରେ ଶୁଣିଥିଲି, ହେ କୁରୁବଂଶୀ ।
ଏକଦାଽହଂ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁର୍ଵଂସ୍ତୀର୍ଥାଟନଂ ଶୁଚି । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ନୈମିଷାରଣ୍ଯଂ ପାଵନଂ ମୁନିସେଵିତମ୍
ଏକଥର ମୁଁ, ହେ କୁରୁମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ପବିତ୍ର ଓ ଋଷିମାନେ ପୂଜିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲି ।
ପ୍ରଣମ୍ଯାହଂ ମୁନୀନ୍ସର୍ଵାନ୍ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ଵରାଶ୍ରମେ । ଵିଧିପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ଯତ୍ରାସଞ୍ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତା ମହାଵ୍ରତାଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲି । ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ମହାନ୍ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ରହୁଥିଲେ ।
କଥାପ୍ରସଂଗ ଏଵାସୀତ୍ତତ୍ର ଵିପ୍ରସମାଗମେ । ଜମଦଗ୍ନିସ୍ତୁ ପପ୍ରଚ୍ଛ ମୁନୀନେଵଂ ସମାସ୍ଥିତଃ
ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ତାହାପରେ ଜମଦଗ୍ନି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ବସିବା ପରେ ପଚାରିଲେ ।
ଜମଦଗ୍ନିରୁଵାଚ ସନ୍ଦେହୋଽସ୍ତି ମହାଭାଗା ମମ ଚେତସି ତାପସାଃ । ସମାଜେଷୁ ମୁନୀନାଂ ଵୈ ନିଃସନ୍ଦେହୋ ଭଵାମ୍ଯହମ୍
ଜମଦଗ୍ନି କହିଲେ: ହେ ଧନ୍ୟ ତାପସମାନେ, ମୋର ମନରେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ଅଛି । ମୁନିମାନଙ୍କ ସଭାରେ ମୋ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି ।
ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥା ରୁଦ୍ରୋ ମଘଵା ଵରୁଣୋଽନଲଃ । କୁବେରଃ ପଵନସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ସେନାନୀଶ୍ଚ ଗଣାଧିପଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ମଘବାନ, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, କୁବେର, ବାୟୁ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ସେନାପତି ଏବଂ ଗଣପତି,
ସୂର୍ଯୋଽଶ୍ଵିନୌ ଭଗଃ ପୂଷା ନିଶାନାଥୋ ଗ୍ରହାସ୍ତଥା । ଆରାଧନୀଯତମଃ କୋଽତ୍ର ଵାଞ୍ଛିତାର୍ଥଫଲପ୍ରଦଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଭଗ, ପୂଷା, ରାତିର ନାଥ ଏବଂ ଗ୍ରହମାନେ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ସବୁଠାରୁ ଆରାଧ୍ୟ ଏବଂ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ?
ସୁଖସେଵ୍ଯଶ୍ଚ ସତତଂ ଚାଶୁତୋଷଶ୍ଚ ମାନଦାଃ । ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ମୁନଯଃ ଶୀଘ୍ରଂ ସର୍ଵଜ୍ଞାଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ
କିଏ ସଦା ସହଜରେ ସେବନୀୟ, ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ମାନ୍ୟତା ଦେଇଥାନ୍ତି? ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀ ମୁନିମାନେ ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ ।
ଏଵଂ ପ୍ରଶ୍ନେ କୃତେ ତତ୍ର ଲୋମଶୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଜମଦଗ୍ନେ ଶୃଣୁଷ୍ଵୈତଦ୍ଯତ୍ପୃଷ୍ଟଂ ଵୈ ତ୍ଵଯାଽଧୁନା
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ହେବା ପରେ, ଲୋମଶ କହିଲେ, 'ହେ ଜମଦଗ୍ନି, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ଏହି କଥା ଏବେ ଶୁଣ।'
ସେଵନୀଯତମା ଶକ୍ତିଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଶୁଭମିଚ୍ଛତାମ୍ । ପରା ପ୍ରକୃତିରାଦ୍ଯା ଚ ସର୍ଵଗା ସର୍ଵଦା ଶିଵା
ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସର୍ବାଧିକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ମହାଶକ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଆଦି ଓ ସଦା ଶୁଭା।
ଦେଵାନାଂ ଜନନୀ ସୈଵ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଆଦିପ୍ରକୃତିମୂଲଂ ସା ସଂସାରପାଦପସ୍ଯ ଵୈ
ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଭଳି ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କର ମାଆ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସଂସାର ଗଛର ମୂଳ ଓ ଆଦି ପ୍ରକୃତି।
ସ୍ମୃତା ଚୋଚ୍ଚାରିତା ଦେଵୀ ଦଦାତି କିଲ ଵାଞ୍ଛିତମ୍ । ସର୍ଵଦୈଵାର୍ଦ୍ରଚିତ୍ତା ସା ଵରଦାନାଯ ସେଵିତା
ଦେବୀଙ୍କୁ ମନେ କଲେ କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରନ୍ତି; ସେ ସଦା କରୁଣାମୟୀ ଓ ପୂଜା କଲେ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଇତିହାସଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ମୁନଯଃ ଶୁଭମ୍ । ଅକ୍ଷରୋଚ୍ଚାରଣାଦେଵ ଯଥା ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜେନ ଵୈ
ମୁଁ ଏବେ ଏକ ଗଳ୍ପ କହିବି; ମୁନିମାନେ ଏହି ଶୁଭ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯେପରି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅକ୍ଷର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଏହା ପାଇଥିଲେ।
କୋସଲେଷୁ ଦ୍ଵିଜଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଦେଵଦତ୍ତେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ । ଅନପତ୍ଯଶ୍ଚକାରେଷ୍ଟିଂ ପୁତ୍ରାଯ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
କୋଶଳ ଦେଶରେ ଦେବଦତ୍ତ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ ଏବଂ ପୁଅ ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।