କୂଷ୍ମାଂଡନଲିକାଶାକଂ ନ ଭୁଂଜୀତ କଥାଵ୍ରତୀ । କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ମଦଂ ଲୋଭଂ ଦଂଭଂ ମାନଂ ଚ ଵର୍ଜଯେତ୍
ଯିଏ କଥା ବ୍ରତ ରଖେ, ସେ କୁମ୍ହଡ଼, ଶାଗ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହା ସହିତ, କାମ, କ୍ରୋଧ, ଅହଂକାର, ଲୋଭ, ଢୋଙ୍ଗ ଓ ମାନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିପ୍ରଧ୍ରୁକ୍ପତିତଵ୍ରାତ୍ଯଶ୍ଵପାକଯଵନାଂତ୍ଯଜୈଃ । ଉଦକ୍ଯଯା ଵେଦବାହ୍ଯୈର୍ନ ଵଦେଦ୍ଯଃ କଥାଵ୍ରତୀ
ଯିଏ କଥା ବ୍ରତ ରଖେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱେଷୀ, ପତିତ, ଅନ୍ୟ ଜାତି, କୁକୁର ଖାଇଥିବା, ଯବନ, ଚଣ୍ଡାଳ, ରଜସ୍ୱଳା ମହିଳା ଓ ବେଦ ବାହାର ଲୋକଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵେଦଗୋଗୁରୁଵିପ୍ରାଣାଂ ସ୍ତ୍ରୀରାଜ୍ଞାଂ ମହତାଂ ତଥା । ଦେଵାନାଂ ଦେଵଭକ୍ତାନାଂ ନ ନିଂଦାଂ ଶୃଣୁଯାଦପି
ବେଦ, ଗାଈ, ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସ୍ତ୍ରୀ, ରାଜା, ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି, ଦେବତା ଓ ଦେବଭକ୍ତଙ୍କ ନିନ୍ଦା ଶୁଣିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵିନଯଂ ଚାର୍ଜଵଂ ଶୌଚଂ ଦଯାଂ ଚ ମିତଭାଷଣମ୍ । ଉଦାରଂ ମାନସଂ ଚୈଵ କୁର୍ଯାଦ୍ଯସ୍ତୁ କଥାଵ୍ରତୀ
ଯିଏ କଥା ବ୍ରତ ରଖେ, ସେ ବିନୟ, ସରଳତା, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା, ସଂଯମିତ କଥା ଓ ଉଦାର ମନ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଵଂଧ୍ଯା ଵା କାକଵଂଧ୍ଯା ଵା ଦୁର୍ଭଗା ଵା ମୃତାର୍ଭକା । ଦରିଦ୍ରଶ୍ଚାନପତ୍ଯଶ୍ଚ ଭକ୍ତ୍ଯେମାଂ ଶୃଣୁଯାତ୍କଥାମ୍
ଯେଉଁଠି ବଞ୍ଜା, କିମ୍ବା ଏକମାତ୍ର ସନ୍ତାନ ଥିବା, କିମ୍ବା ଅଭାଗିନୀ, କିମ୍ବା ଯାହାର ସନ୍ତାନ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର ଓ ସନ୍ତାନହୀନ ନାରୀ — ଏମାନେ ଯଦି ଭକ୍ତିଭାବରେ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତି,
ଵଂଧ୍ଯା ଵା କାକଵଂଧ୍ଯା ଵା ଦୁର୍ଭଗା ଵା ମୃତାର୍ଭକା । ପତଦ୍ଗର୍ଭାଂଗନା ଯା ଚ ତାଭିଃ ଶ୍ରାଵ୍ଯା ତଥା କଥା
ଯେଉଁଠି ବଞ୍ଜା, କିମ୍ବା ଏକମାତ୍ର ସନ୍ତାନ ଥିବା, କିମ୍ବା ଅଭାଗିନୀ, କିମ୍ବା ଯାହାର ସନ୍ତାନ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, କିମ୍ବା ଯାହାର ଗର୍ଭ ମଧ୍ୟରେ ହାରାଇଯାଇଛି — ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଯୋ ଵାଂଛତି ଵିନା ଶ୍ରମମ୍ । ଭଗଵତ୍ଯା ଭାଗଵତଂ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ତେନ ଯତ୍ନତଃ
ଯେଉଁଠି କେହି ଧର୍ମ, ଧନ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ପାଇବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ମା ଭଗବତୀଙ୍କ ଭାଗବତ କଥାକୁ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
କଥାଦିନାନି ଚୈତାନି ନଯଯଜ୍ଞୈଃ ସମାନି ହି । ତେଷୁ ଦତ୍ତଂ ହୁତଂ ଜପ୍ତମନନ୍ତଫଲଦଂ ଭଵେତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣିବାରେ ଯେତେ ଦିନ ଲାଗେ, ସେ ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଯଜ୍ଞ କରିବା ସମାନ। ଏହା ଶୁଣିବା ସମୟରେ ଯେଉଁ ଦାନ, ହୋମ କିମ୍ବା ଜପ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅନେକ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଏଵଂ ଵ୍ରତଂ ନଵାହଂ ତୁ କୃତ୍ଵୋଦ୍ଯାପନମାଚରେତ୍ । ମହାଷ୍ଟମୀଵ୍ରତଂ ଯଦ୍ଵତ୍ତଥା କାର୍ଯଂ ଫଲେପ୍ସୁଭିଃ
ଏଭଳି ନବହ ଦିନ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରି, ପରେ ଉଦ୍ୟାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେପରି ମହାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତରେ କରାଯାଏ, ସେପରି ଫଳ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ କରିବା ଉଚିତ।
ନିଷ୍କାମାଃ ଶ୍ରଵଣେନୈଵ ପୂତା ମୁକ୍ତିଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି ହି । ଭୋଗମୋକ୍ଷପ୍ରଦା ନୄଣାଂ ଯତୋ ଭଗଵତୀ ପରା
ଯେଉଁମାନେ କିଛି ଆଶା ନଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଶ୍ରବଣ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି। କାରଣ, ମା ଭଗବତୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ପୁସ୍ତକସ୍ଯ ଚ ଵକ୍ତୁଶ୍ଚ ପୂଜା କାର୍ଯା ତୁ ନିତ୍ଯଶଃ । ଵକ୍ତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ପ୍ରସାଦଂ ତୁ ଗୃହ୍ଣାଦ୍ଭକ୍ତିପୂର୍ଵକମ୍
ପୁସ୍ତକ ଓ କଥାବ୍ୟାଖ୍ୟାନକାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ୟାଖ୍ୟାନକାରୀ ଯେଉଁ ପ୍ରସାଦ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଭକ୍ତିଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
କୁମାରୀ: ପୂଜଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଭୋଜଯେତ୍ପ୍ରାର୍ଥଯେଚ୍ଚ ଯଃ । ସୁଵାସିନୀଶ୍ଚ ଵିପ୍ରାଂଶ୍ଚ ତସ୍ଯ ସିଦ୍ଧିର୍ନ ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁଠି କେହି ପ୍ରତିଦିନ କୁମାରୀ, ସୁବାସିନୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଭୋଜନ ଦେଇ ଏବଂ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି।
ଗାଯତ୍ର୍ଯା ନାମସାହସ୍ରଂ ସମାପ୍ତାଵଥ ଵା ପଠେତ୍ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମସହସ୍ରଂ ଚ ସର୍ଵଦୋଷୋପଶାନ୍ତଯେ
ଅନ୍ତିମରେ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ହଜାର ନାମ କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହଜାର ନାମ ପଢ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ।
ଯସ୍ଯ ସ୍ମୃତ୍ଯା ଚ ନାମୋକ୍ତ୍ଯା ତପୋଯଜ୍ଞକ୍ରିଯାଦିଷୁ । ନ୍ଯୂନଂ ସଂପୂର୍ଣତାଂ ଯାତି ତସ୍ମାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଚ କୀର୍ତଯେତ୍
ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, ତାହାରେ ତପ, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା କୌଣସି କ୍ରିୟାର ଅଭାବ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ସେହିପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତି କରିବା ଉଚିତ।
ଦେଵ୍ଯାଃ ସପ୍ତଶତୀମଂତ୍ରୈଃ ସମାପ୍ତୌ ହୋମମାଚରେତ୍ । ଦେଵୀମାହାତ୍ମ୍ଯମୂଲେନ ନଵାର୍ଣମନୁନାଽଥଵା
ଅନ୍ତିମରେ ଦେବୀଙ୍କ ସପ୍ତଶତୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ଦେବୀମାହାତ୍ମ୍ୟର ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ନବାର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା।
ଗାଯତ୍ର୍ଯା ତ୍ଵଥଵା ହୋମଃ ପାଯସେନ ସସର୍ପିଷା । ଯତୋ ଭାଗଵତଂ ତ୍ଵେତଦ୍ଗାଯତ୍ରୀମଯମୀରିତମ୍
ଅଥବା ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିବାଠାରେ ଖିର ଓ ଘିଅ ଦେଇ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ଭାଗବତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗାୟତ୍ରୀମୟ।
ଵାଚକଂ ତୋଷଯେତ୍ସମ୍ଯଗ୍ଵସ୍ତ୍ରଭୂଷାଧନାଦିଭିଃ । ପ୍ରସନ୍ନେ ଵାଚକେ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରସନ୍ନା ତସ୍ଯ ଦେଵତାଃ
ବ୍ୟାଖ୍ୟାନକାରୀଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବରେ ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ ଓ ଧନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ୟାଖ୍ୟାନକାରୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣାଭିଶ୍ଚ ତୋଷଯେତ୍ ! ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଦେଵରୂପାସ୍ତେ ତୁଷ୍ଟେଷ୍ଵେଷ୍ଵୀପ୍ସିତଂ ଫଲମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଭୋଜନ ଦେଇ, ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଦେବତାଙ୍କ ରୂପ, ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ।
ସୁଵାସିନୀ: କୁମାରୀଶ୍ଚ ଦେଵୀଭକ୍ତଯା ଚ ଭୋଜଯେତ୍ । ତାଭ୍ଯୋଽପି ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାର୍ଥଯେତ୍ସିଦ୍ଧିମାତ୍ମନଃ
ସୁବାସିନୀ ଓ କୁମାରୀମାନେଙ୍କୁ ମା ଦେବୀଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଭୋଜନ ଦେଇ, ପରେ ସେମାନେଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ନିଜ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ।
ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦାନାନି ଚାନ୍ଯାନି ସୁଵର୍ଣଂ ଗାଃ ପଯସ୍ଵିନୀଃ । ହଯାନିଭାନ୍ମେଦିନୀଂ ଚ ତସ୍ଯ ସ୍ଯାଦକ୍ଷଯଂ ଫଲମ୍
ଅନ୍ୟ ଦାନ — ସୁନା, ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ଜମି — ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଏପରି ଦାନ କଲେ ତାହାର ଫଳ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନି।
ଦେଵୀଭାଗଵତଂ ଚୈତଲ୍ଲିଖିତଂ ଶୋଭନାକ୍ଷରମ୍ । ହେମସିଂହାସନେ ସ୍ଥାପ୍ଯଂ ପଟ୍ଟଵସ୍ତ୍ରେଣ ଵେଷ୍ଟିତମ୍
ଏହି ଦେବୀଭାଗବତ ଶୁଭ୍ର ଅକ୍ଷରରେ ଲିଖିତ ଥିଲେ, ସୁନାର ସିଂହାସନରେ ରଖି, ପଟ ବସ୍ତ୍ରରେ ମୁଡ଼ି ରଖିବା ଉଚିତ।
ଅଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ଵା ନଵମ୍ଯାଂ ଚ ଵାଚକାଯାର୍ଚିତାଯ ଚ । ଦଦ୍ଯାତ୍ସ ଭୋଗାନ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵେହ ଦୁର୍ଲଭଂ ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଅଷ୍ଟମୀ କିମ୍ବା ନବମୀ ଦିନେ, ବ୍ୟାଖ୍ୟାନକାରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେମାନେଙ୍କୁ ଭୋଗ ଦେବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଭୋଗ କରି ପରେ ଦୁର୍ଲଭ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରିଥାଏ।
ଦରିଦ୍ରୋ ଦୁର୍ବଲୋ ବାଲସ୍ତରୁଣୋ ଜରଠୋଽପି ଵା । ପୁରାଣଵେତ୍ତା ଵୈଦ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍ପୂଜ୍ଯୋ ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵଦା
ଦରିଦ୍ର, ଦୁର୍ବଳ, ଶିଶୁ, ଯୁବକ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧ ଯେହେଉଁନାହାନ୍ତୁ, ଯେ ପୁରାଣ ଜାଣନ୍ତି କିମ୍ବା ଚିକିତ୍ସକ, ସେମାନେ ସଦା ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ।
ସନ୍ତି ଲୋକସ୍ଯ ବହଵୋ ଗୁରଵୋ ଗୁଣଜନ୍ମତଃ । ସର୍ଵେଷାମପି ତେଷାଂ ଚ ପୁରାଣଜ୍ଞଃ ପରୋ ଗୁରୁଃ
ଏହି ଜଗତରେ ଗୁଣୀ ଲୋକମାନେ ଅନେକ ଶିକ୍ଷକ ହୋଇଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ।
ପୌରାଣିକୋ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତୁ ଵ୍ଯାସାସନସମାଶ୍ରିତଃ । ଅସମାପ୍ତେ ପ୍ରସଂଗେ ତୁ ନମସ୍କୁର୍ଯାନ୍ନ କସ୍ଯଚିତ୍
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରାଣ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ୟାସ ଆସନରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେ କଥା ଶେଷ ହେଉଅବଧି କାହାକୁ ବନ୍ଦନା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପୌରାଣିକୀଂ କଥାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଯେଽପି ଶୃଣ୍ଵଂତ୍ଯଭକ୍ତିତଃ । ତେଷାଂ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ନାସ୍ତି ଦୁଃଖଦାରିଦ୍ର୍ଯଭାଗିନାମ୍
ଯେମାନେ ଭକ୍ତି ବିନା ଦେବୀଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ପୁରାଣ କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ଦୁଃଖ ଦରିଦ୍ରତାରେ ରହନ୍ତି।
ଅସଂପୂଜ୍ଯ ପୁରାଣଂ ତୁ ତାମ୍ବୂଲକୁସୁମାଦିଭିଃ । ଯେ ଶୃଣ୍ଵଂତି କଥାଂ ଦେଵ୍ଯାସ୍ତେ ଦରିଦ୍ରା ଭଵଂତି ହି
ଯେମାନେ ପୁରାଣକୁ ପ୍ରଥମେ ତାମ୍ବୁଳ, ଫୁଲ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିନଥିବା ବେଳେ ଦେବୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦରିଦ୍ର ହୁଅନ୍ତି।
କୀର୍ତ୍ଯମାନାଂ କଥାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯେ ଵ୍ରଜଂତ୍ଯନ୍ଯତୋ ନରାଃ । ଭୋଗାନ୍ତରେ ପ୍ରଣଶ୍ଯଂତି ତେଷାଂ ଦାରାଶ୍ଚ ସମ୍ପଦଃ
ଯେମାନେ କଥା ଚାଲିଥିବା ବେଳେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଭୋଗବିଲାସ, ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଓ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଯେ ଚ ତୁଂଗାସନାରୂଢାଃ କଥାଂ ଶୃଣ୍ଵଂତି ଦାଂଭିକାଃ । ତେ ଵାଯସା ଭଵଂତ୍ଯତ୍ର ଭୁକ୍ତ୍ଵା ନିରଯଯାତନାମ୍
ଯେମାନେ ଅହଂକାରରେ ଉଚ୍ଚ ଆସନରେ ବସି କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି ଏଠାରେ କାଉଁ ହୁଅନ୍ତି।
` ଯେ ଚାଢ୍ଯାସନସଂସ୍ଥାଶ୍ଚ ଯେ ଵୀରାସନସଂସ୍ଥିତାଃ । ଶୃଣ୍ଵଂତି ଚ କଥାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ତେ ସ୍ଯୁରର୍ଜୁନଶାଖିନଃ
ଯେମାନେ ନିମ୍ନ କିମ୍ବା ବୀର ଆସନରେ ବସି ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଅର୍ଜୁନ ଗଛରେ ବସୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ହୁଅନ୍ତି।