ଯୋ ହରିଃ ସ ଶିଵଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଯଃ ଶିଵଃ ସ ସ୍ଵଯଂ ହରିଃ । ଏତଯୋର୍ଭେଦମାତିଷ୍ଠନ୍ନରକାଯ ଭଵେନ୍ନରଃ
ଯିଏ ହରି, ସେ ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି; ଏବଂ ଶିବ ନିଜେ ହରି ହେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ଭିନ୍ନତା ରଖେ, ସେ ନରକର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
ତଥୈଵ ଦ୍ରୁହିଣୋ ଜ୍ଞେଯୋ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ଅପରୋ ଗୁଣଭେଦୋଽସ୍ତି ଶୃଣୁ ଵିଷ୍ଣୋ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ବୁଝିବା ଉଚିତ୍; ଏଥିରେ କୌଣସି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଆଉ ଗୁଣର ଭିନ୍ନତା ଅଛି; ଶୁଣ, ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ କହୁଛି।
ମୁଖ୍ଯଃ ସତ୍ତ୍ଵଗୁଣସ୍ତେଽସ୍ତୁ ପରମାତ୍ମଵିଚିନ୍ତନେ । ଗୌଣତ୍ଵେଽପି ପରୌ ଖ୍ଯାତୌ ରଜୋଗୁଣତମୋଗୁଣୌ
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ଚିନ୍ତନ ପାଇଁ ତୁମର ମୁଖ୍ୟ ଗୁଣ ସତ୍ତ୍ୱ ହେଉ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ ଦୁଇଜଣ ରଜ ଓ ତମ ଗୁଣରେ ପରିଚିତ।
ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହ ଵିକାରେଷୁ ନାନାଭେଦେଷୁ ସର୍ଵଦା । ରଜୋଗୁଣଯୁତୋ ଭୂତ୍ଵା ଵିହରସ୍ଵାନଯା ସହ
ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭେଦରେ ସଦା ରହି, ରଜ ଗୁଣ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କର।
ଵାଗ୍ବୀଜଂ କାମରାଜଂ ଚ ମାଯାବୀଜଂ ତୃତୀଯକମ୍ । ମନ୍ତ୍ରୋଽଯଂ ତ୍ଵଂ ରମାକାନ୍ତ ମଦ୍ଦତ୍ତଃ ପରମାର୍ଥଦଃ
ବାଣୀର ବୀଜ, କାମର ରାଜା ଓ ତୃତୀୟ ମାୟାର ବୀଜ—ଏହି ମନ୍ତ୍ର, ରମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମୋର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ଜପ ତଂ ନିତ୍ଯଂ ଵିହରସ୍ଵ ଯଥାସୁଖମ୍ । ନ ତେ ମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ଵିଷ୍ଣୋ ନ କାଲପ୍ରଭଵଂ ଭଯମ୍
ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ପ୍ରତିଦିନ ଜପ କର ଓ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆନନ୍ଦ କର। ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ଭୟ କିମ୍ବା କାଳର ଭୟ ପାଇବେ ନାହିଁ।
ଯାଵଦେଷ ଵିହାରୋ ମେ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁନିଶ୍ଚଯଃ । ସଂହରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ସର୍ଵଂ ଯଦା ଵିଶ୍ଵଂ ଚରାଚରମ୍
ମୋର ଏହି ଲୀଳା ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସଂହାର କରିବି, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ବିଶ୍ୱକୁ ମୁଁ ନେଇଯିବି।
ଭଵନ୍ତୋଽପି ତଦା ନୂନଂ ମଯି ଲୀନା ଭଵିଷ୍ଯଥ । ସ୍ମର୍ତଵ୍ଯୋଽଯଂ ସଦା ମନ୍ତ୍ରଃ କାମଦୋ ମୋକ୍ଷଦସ୍ତଥା
ସେବେଳେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋରେ ଲୀନ ହେଉଛ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ସଦା ସ୍ମରଣ କରିବା ଦରକାର; ଏହା କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।
ଉଦ୍ଗୀଥେନ ଚ ସଂଯୁକ୍ତଃ କର୍ତଵ୍ଯଃ ଶୁଭମିଚ୍ଛତା । କାରଯିତ୍ଵାଥ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ
ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଭ ଇଚ୍ଛା ଥାଏ, ଉଦ୍ଗୀଥ ସହିତ ଏହାକୁ କରିବା ଉଚିତ୍। ପରେ ବୈକୁଣ୍ଠ ସ୍ଥାପନ କରି, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ସେଠାରେ ବାସ କର।
ଵିହରସ୍ଵ ଯଥାକାମଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ମାଂ ସନାତନୀମ୍ । ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵାସୁଦେଵଂ ସା ତ୍ରିଗୁଣା ପ୍ରକୃତିଃ ପରା
ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆନନ୍ଦ କର, ମୋତେ, ନିତ୍ୟ ଚିନ୍ତନ କର। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏଭଳି କହି, ତିନି ଗୁଣର ସ୍ୱାମିନୀ ପରା ପ୍ରକୃତି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ,
ନିର୍ଗୁଣା ଶଙ୍କରଂ ଦେଵମଵୋଚଦମୃତଂ ଵଚଃ । ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ଗୃହାଣ ହରଗୌରୀଂ ତ୍ଵଂ ମହାକାଲୀଂ ମନୋହରାମ୍
ନିର୍ଗୁଣ ହୋଇ, ଦେବୀ ଶିବଙ୍କୁ ଅମୃତ ଉପଦେଶ କହିଲେ। ଦେବୀ କହିଲେ: ହରଗୌରୀ, ମନୋହରୀ ମହାକାଳୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର।
କୈଲାସଂ କାରଯିତ୍ଵା ଚ ଵିହରସ୍ଵ ଯଥାସୁଖମ୍ । ମୁଖ୍ଯସ୍ତମୋଗୁଣସ୍ତେଽସ୍ତୁ ଗୌଣୌ ସତ୍ତ୍ଵରଜୋଗୁଣୌ
କୈଳାସ ସ୍ଥାପନ କରି, ଇଚ୍ଛାମତେ ଆନନ୍ଦ କର। ତୁମର ମୁଖ୍ୟ ଗୁଣ ତମସ୍ ହେଉ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ୍ ରହୁ।
ଵିହରାସୁରନାଶାର୍ଥଂ ରଜୋଗୁଣତମୋଗୁଣୌ । ତପସ୍ତପ୍ତଂ ତଥା କର୍ତୁଂ ସ୍ମରଣଂ ପରମାତ୍ମନଃ
ଅସୁର ନାଶ ପାଇଁ ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଗୁଣ ଧାରଣ କରି ଆନନ୍ଦ କର। ଏହାସହ ତପସ୍ୟା କରିବା ଓ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵଗୁଣଃ ଶାନ୍ତୋ ଗୃହୀତଵ୍ଯଃ ସଦାନଘ । ସର୍ଵଥା ତ୍ରିଗୁଣା ଯୂଯଂ ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତକାରକାଃ
ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ, ସଦା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ଓ ଅପରାଧହୀନ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ତୁମେମାନେ ତିନିଜଣ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ସଂହାରର କାରଣ।
ଏଭିର୍ଵିହୀନଂ ସଂସାରେ ଵସ୍ତୁ ନୈଵାତ୍ର କୁତ୍ରଚିତ୍ । ଵସ୍ତୁମାତ୍ରଂ ତୁ ଯଦ୍ଦୃଶ୍ଯଂ ସଂସାରେ ତ୍ରିଗୁଣଂ ହି ତତ୍
ଏହି ସଂସାରରେ ଏହି ତିନି ଗୁଣ ବିନା କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଅଛିନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ବସ୍ତୁ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ସବୁ ତିନି ଗୁଣ ମିଶିଛି।
ଦୃଶ୍ଯଂ ଚ ନିର୍ଗୁଣଂ ଲୋକେ ନ ଭୂତଂ ନୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ନିର୍ଗୁଣଃ ପରମାତ୍ମାସୌ ନ ତୁ ଦୃଶ୍ଯଃ କଦାଚନ
ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁ ବସ୍ତୁ ଗୁଣ ଶୂନ୍ୟ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି କେବେ ଥିଲା ନାହିଁ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ; ପରମାତ୍ମା ନିର୍ଗୁଣ, କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ଦେଖାଯିବା ଜିନିଷ ନୁହେଁ।
ସଗୁଣା ନିର୍ଗୁଣା ଚାହଂ ସମଯେ ଶଙ୍କରୋତ୍ତମା । ସଦାହଂ କାରଣଂ ଶମ୍ଭୋ ନ ଚ କାର୍ଯଂ କଦାଚନ
ହେ ଶିବଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସଗୁଣ ଓ ନିର୍ଗୁଣ ଦୁହିଁ ହୁଏ; ହେ ଶମ୍ଭୁ, ମୁଁ ସଦା କାରଣ, କିନ୍ତୁ କେବେ କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସଗୁଣା କାରଣତ୍ଵାଦ୍ଵୈ ନିର୍ଗୁଣା ପୁରୁଷାନ୍ତିକେ । ମହତ୍ତତ୍ତ୍ଵମହଙ୍କାରୋ ଗୁଣାଃ ଶବ୍ଦାଦଯସ୍ତଥା
ସଗୁଣ ହେବାରୁ ମୁଁ କାରଣ ହୁଏ, ନିର୍ଗୁଣ ହେଲେ ପୁରୁଷଙ୍କ ନିକଟରେ ରହେ; ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ଅହଂକାର, ଗୁଣ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯାହା ଅଛି—
କାର୍ଯକାରଣରୂପେଣ ସଂସରନ୍ତେ ତ୍ଵହର୍ନିଶମ୍
ଏମାନେ ଦିନ ରାତି କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କାରଣ ରୂପେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଅହଙ୍କାରଶ୍ଚ ମେ କାର୍ଯଂ ତ୍ରିଗୁଣୋଽସୌ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ । ଅହଙ୍କାରାନ୍ମହତ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ସା ପରିକୀର୍ତିତା
ଅହଂକାର ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ, ଏହା ତିନି ଗୁଣରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଅହଂକାରରୁ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ବୁଦ୍ଧି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମହତ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ହି କାର୍ଯଂ ସ୍ଯାଦହଙ୍କାରୋ ହି କାରଣମ୍ । ତନ୍ମାତ୍ରାଣି ତ୍ଵହଙ୍କାରାଦୁତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ସଦୈଵ ହି
ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ନିଶ୍ଚୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅହଂକାର କାରଣ; ଅହଂକାରରୁ ସବୁବେଳେ ତନ୍ମାତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
କାରଣଂ ପଞ୍ଚଭୂତାନାଂ ତାନି ସର୍ଵସମୁଦ୍ଭଵେ । କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପଂଚୈଵ ପଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ
ଏହା ପଞ୍ଚ ଭୂତର କାରଣ, ଯାହାରୁ ସବୁ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହିପରି, ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ।
ମହାଭୂତାନି ପଞ୍ଚୈଵ ମନଃ ଷୋଡଶମେଵ ଚ । କାର୍ଯଞ୍ଚ କାରଣଞ୍ଚୈଵ ଗଣୋଽଯଂ ଷୋଡଶାତ୍ମକଃ
ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ଓ ଛଅଟିଏ ମନ; ଏହି ଷୋଳ ଦଳ ଦଳି ଦୁଇଟି ଭାବରେ— କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କାରଣ।
ପରମାତ୍ମା ପୁମାନାଦ୍ଯୋ ନ କାର୍ଯଂ ନ ଚ କାରଣମ୍ । ଏଵଂ ସମୁଦ୍ଭଵଃ ଶମ୍ଭୋ ସର୍ଵେଷାମାଦିସମ୍ଭଵେ
ପରମାତ୍ମା, ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ, କେବେ କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ହେ ଶମ୍ଭୁ।
ସଂକ୍ଷେପେଣ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତଵ ତତ୍ର ସମୁଦ୍ଭଵଃ । ଵ୍ରଜନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ଵିମାନେନ କାର୍ଯାର୍ଥଂ ମମ ସତ୍ତମାଃ
ସଂକ୍ଷେପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଠାର ଉତ୍ପତ୍ତି ବୁଝାଇଲି; ଏବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୋର କାମ ପାଇଁ ତୁମେ ବିମାନରେ ଯାଅ।
ସ୍ମରଣାଦ୍ଦର୍ଶନଂ ତୁଭ୍ଯଂ ଦାସ୍ଯେଽହଂ ଵିଷମେ ସ୍ଥିତେ । ସ୍ମର୍ତଵ୍ଯାହଂ ସଦା ଦେଵାଃ ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ
ସ୍ମରଣ କଲେ, ତୁମେ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଲେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦର୍ଶନ ଦେବି; ଦେବମାନେ, ସଦା ମୋତେ ସନାତନ ପରମାତ୍ମା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କର।
ଉଭଯୋଃ ସ୍ମରଣାଦେଵ କାର୍ଯସିଦ୍ଧିରସଂଶଯମ୍ । ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିସସର୍ଜାସ୍ମାନ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ଶକ୍ତୀଃ ସୁସଂସ୍କୃତାଃ
ଉଭୟଙ୍କର ସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା କାମର ସିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚିତ; ବ୍ରହ୍ମା କହୁଛନ୍ତି— ଏଭଳି କହି, ସେ ଆମକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଶକ୍ତି ଦେଇ ବିଦାୟ କଲେ।
ଵିଷ୍ଣଵେଽଥ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ମହାକାଲୀଂ ଶିଵାଯ ଚ । ମହାସରସ୍ଵତୀଂ ମହ୍ଯଂ ସ୍ଥାନାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵିସର୍ଜିତାଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶିବଙ୍କୁ ମହାକାଳୀ, ଆଉ ମୋତେ ମହାସରସ୍ୱତୀ; ଏଭଳି, ସେ ତାଙ୍କ ନିଜ ଥାନୁ ଏମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।
ସ୍ଥଲାନ୍ତରଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତେ ଜାତାଃ ପୁରୁଷା ଵଯମ୍ । ଚିନ୍ତଯନ୍ତଃ ସ୍ଵରୂପଂ ତତ୍ପ୍ରଭାଵଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଆମେ ପୁରୁଷ ହେଲୁ; ସେ ରୂପ ଓ ତାହାର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲୁ।
ଵିମାନଂ ତତ୍ସମାସାଦ୍ଯ ସଂରୂଢାସ୍ତତ୍ର ଵୈ ତ୍ରଯଃ । ନ ଦ୍ଵୀପୋଽସୌ ନ ସା ଦେଵୀ ସୁଧାସିନ୍ଧୁସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସେ ବିମାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଆମେ ତିନିଜଣେ ସେଠାରେ ବସିଲୁ; ସେଠା କୌଣସି ଦ୍ୱୀପ ନଥିଲା, ସେ ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ, ନ ମଧୁର ନଦୀ।