ଵିସିଷ୍ମିଯେ ତଦା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ପୁରମୁତ୍ତମମ୍ । ସଦନାଗ୍ରେ ଯଯୌ ତାଵଦ୍ଧରିଃ କମଲଲୋଚନଃ
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୀକୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ; କମଳନୟନ ହରି ଗୃହର ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇଲେ।
ଅତସୀକୁସୁମାଭାସଃ ପୀତଵାସାଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । ଦ୍ଵିଜରାଜାଧିରୂଢଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତଃ
ଅତସୀ ଫୁଲର ରଙ୍ଗରେ, ପୀତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚାରି ହାତ, ପକ୍ଷୀରାଜ ଉପରେ ବସିଥିବା, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ଵୀଜ୍ଯମାନସ୍ତଦା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା କାମିନ୍ଯା ଚାମରୈଃ ଶୁଭୈଃ । ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିସ୍ମିତାଃ ସର୍ଵେ ଵଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସନାତନମ୍
ସେ ସମୟରେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସୁନ୍ଦରୀ, ଶୁଭ ଚାମର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ବିଜ୍ୟା କରୁଥିଲେ; ସେ ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲୁ।
ପରସ୍ପରଂ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତଃ ସ୍ଥିତାସ୍ତସ୍ମିନ୍ ଵରାସନେ । ତତଶ୍ଚଚାଲ ତରସା ଵିମାନଂ ଵାତରଂହସା
ଆମେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ଦଢି ରହିଲୁ; ତାପରେ, ହଠାତ୍, ରଥ ପବନର ଗତିରେ ଦୂତିଆ ଚାଲିଗଲା।
ସୁଧାସମୁଦ୍ରଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ମିଷ୍ଟଵାରିମହୋର୍ମିମାନ୍ । ଯାଦୋଗଣସମାକୀର୍ଣଶ୍ଚଲଦ୍ଵୀଚିଵିରାଜିତଃ
ଆମେ ଅମୃତ ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲୁ, ମଧୁର ଜଳ ଓ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗରେ ଭରିଥିବା, ଜଳଜୀବମାନେ ଭିତରେ ଥିବା, ଚଳିତ ତରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ।
ମନ୍ଦାରପାରିଜାତାଦ୍ଯୈଃ ପାଦପୈରତିଶୋଭିତଃ । ନାନାସ୍ତରଣସଂଯୁକ୍ତୋ ନାନାଚିତ୍ରଵିଚିତ୍ରିତଃ
ମନ୍ଦାର, ପାରିଜାତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛରେ ଅତି ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଆସନ ଦ୍ୱାରା ସଜିତ, ନାନା ଚିତ୍ର ଓ ବିଚିତ୍ର ଶୋଭାରେ ଭରିଥିଲା।
ମୁକ୍ତାଦାମପରିକ୍ଲିଷ୍ଟୋ ନାନାଦାମଵିରାଜିତଃ । ଅଶୋକବକୁଲାଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵୃକ୍ଷୈଃ କୁରୁବକାଦିଭିଃ
ମୁକ୍ତାର ମାଳା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ଅଶୋକ, ବକୁଳ, କୁରୁବକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛରେ ଶୁଭା ପାଇଥିବା ସେ ସ୍ଥାନଟି,
ସଂଵୃତଃ ସର୍ଵତଃ ସୌମ୍ଯୈଃ କେତକୀଚମ୍ପକୈର୍ଵୃତଃ । କୋକିଲାରାଵସଙ୍ଘୁଷ୍ଟୋ ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧସମନ୍ଵିତଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମୃଦୁ କେତକୀ ଓ ଚମ୍ପକ ଗଛରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା, କୋକିଳର ମଧୁର ଡାକରେ ମୁଖରିତ ଓ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା,
ଦ୍ଵିରେଫାତିରଣତ୍କାରୈରଞ୍ଜିତଃ ପରମାଦ୍ଭୁତଃ । ତସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵୀପେ ଶିଵାକାରଃ ପର୍ଯଙ୍କଃ ସୁମନୋହରଃ
ମଧୁମକୁଣ୍ଡଳୀର ଗୁଞ୍ଜନରେ ଆନନ୍ଦିତ, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଏହି ଦ୍ୱୀପରେ ଏକ ଶିବଙ୍କ ଆକୃତିର ସୁନ୍ଦର ପାଳଙ୍କ ଦେଖାଯାଉଥିଲା,
ରତ୍ନାଲିଖଚିତୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ନାନାରତ୍ନଵିରାଜିତଃ । ଦୃଷ୍ଟୋଽସ୍ମାଭିର୍ଵିମାନସ୍ଥୈର୍ଦୂରତଃ ପରିମଣ୍ଡିତଃ
ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ ଏହି ପାଳଙ୍କଟି, ଆମେ ଦୂରରୁ ଦେଖିଲୁ, ଦେବମାନ୍ୟ ମହଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଗୁଥିଲା,
ନାନାସ୍ତରଣସଂଛନ୍ନ ଇନ୍ଦ୍ରଚାପସମନ୍ଵିତଃ । ପର୍ଯଙ୍କପ୍ରଵରେ ତସ୍ମିନ୍ନୁପଵିଷ୍ଟା ଵରାଙ୍ଗନା
ନାନା ପ୍ରକାର ମୃଦୁ ଚାଦର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ ସେହି ଉତ୍ତମ ପାଳଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ନାରୀ ବସିଥିଲେ,
ରକ୍ତମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରା ରକ୍ତଗନ୍ଧାନୁଲେପନା । ସୁରକ୍ତନଯନା କାନ୍ତା ଵିଦ୍ଯୁତ୍କୋଟିସମପ୍ରଭା
ଲାଲ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଲାଲ ଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିବା, ଗଭୀର ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବତୀ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ,
ସୁଚାରୁଵଦନା ରକ୍ତଦନ୍ତଚ୍ଛଦଵିରାଜିତା । ରମାକୋଟ୍ଯଧିକା କାନ୍ତ୍ଯା ସୂର୍ଯବିମ୍ବନିଭାଖିଲା
ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ଲାଲ ଓଠ ଓ ଦାନ୍ତରେ ଶୋଭିତ, ରମାଙ୍କୁ କୋଟିଗୁଣି ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ତେଜରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ,
ଵରପାଶାଙ୍କୁଶାଭୀଷ୍ଟଧରା ଶ୍ରୀଭୁଵନେଶ୍ଵରୀ । ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵା ଦୃଷ୍ଟା ସା ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ମିତଭୂଷଣା
ବର, ପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧରିଥିବା, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ, ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନଥିବା, ମୃଦୁ ହାସରେ ଶୋଭିତ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଧାମ,
ହ୍ରୀଙ୍କାରଜପନିଷ୍ଠୈସ୍ତୁ ପକ୍ଷିଵୃନ୍ଦୈର୍ନିଷେଵିତା । ଅରୁଣା କରୁଣାମୂର୍ତିଃ କୁମାରୀ ନଵଯୌଵନା
ହ୍ରୀଂ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ଅରୁଣ ରଙ୍ଗର, କରୁଣାର ମୂର୍ତ୍ତି, ତରୁଣୀ ଓ ନବଯୌବନରେ ଅତି ରୂପବତୀ,
ସର୍ଵଶୃଙ୍ଗାରଵେଷାଢ୍ଯା ମନ୍ଦସ୍ମିତମୁଖାମ୍ବୁଜା । ଉଦ୍ଯତ୍ପୀନକୁଚଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵନିର୍ଜିତାମ୍ଭୋଜକୁଡ୍ମଲା
ସମସ୍ତ ଶୃଙ୍ଗାର ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ମୃଦୁ ହାସରେ ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମମୁଖୀ, ଉତ୍ତୋଳିତ ଏବଂ ପୀନ ସ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ପଦ୍ମକୁଡମଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ,
ନାନାମଣିଗଣାକୀର୍ଣଭୂଷଣୈରୁପଶୋଭିତା । କନକାଙ୍ଗଦକେଯୂରକିରୀଟପରିଶୋଭିତା
ନାନା ପ୍ରକାର ମଣିର ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସୁନାର ବାହୁବନ୍ଧ, କେୟୂର ଓ ମୁକୁଟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ,
କନକଚ୍ଛ୍ରୀଚକ୍ରତାଟଙ୍କଵିଟଙ୍କଵଦନାମ୍ବୁଜା । ହୃଲ୍ଲେଖା ଭୁଵନେଶୀତି ନାମଜାପପରାଯଣୈଃ
ସୁନାର ଶ୍ରୀଚକ୍ର ଆକୃତିର କଣ୍ଣଫୁଲରେ ମୁଖପଦ୍ମ ଶୋଭିତ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ହୃଲ୍ଲେଖା ଭୁବନେଶୀ, ନିଜ ନାମ ଜପରେ ନିଷ୍ଠାବାନ,
ସଖୀଵୃନ୍ଦୈଃ ସ୍ତୁତା ନିତ୍ଯଂ ଭୁଵନେଶୀ ମହେଶ୍ଵରୀ । ହୃଲ୍ଲେଖାଦ୍ଯାଭିରମରକନ୍ଯାଭିଃ ପରିଵେଷ୍ଟିତା
ସଖୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ପ୍ରଶଂସିତ, ଭୁବନେଶୀ ମହେଶ୍ୱରୀ, ହୃଲ୍ଲେଖା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବକନ୍ୟାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିଲେ,
ଅନଙ୍ଗକୁସୁମାଦ୍ଯାଭିର୍ଦେଵୀଭିଃ ପରିଵେଷ୍ଟିତା । ଦେଵୀ ଷଟ୍କୋଣମଧ୍ଯସ୍ଥା ଯନ୍ତ୍ରରାଜୋପରି ସ୍ଥିତା
ଅନଙ୍ଗକୁସୁମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିଲେ, ଦେବୀ ଷଟ୍କୋଣ ମଧ୍ୟରେ ଯନ୍ତ୍ରରାଜ ଉପରେ ବସିଥିଲେ,
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ଵିସ୍ମିତାଃ ସର୍ଵେ ଵଯଂ ତତ୍ର ସ୍ଥିତାଽଭଵନ୍ । କେଯଂ କାନ୍ତା ଚ କିଂ ନାମ ନ ଜାନୀମୋଽତ୍ର ସଂସ୍ଥିତାଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇ ଥିଲୁ, 'ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ କିଏ? ତାଙ୍କର ନାମ କଣ? ଆମେ ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଜାଣିନାହିଁ,' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲୁ,
ସହସ୍ରନଯନା ରାମା ସହସ୍ରକରସଂଯୁତା । ସହସ୍ରଵଦନା ରମ୍ଯା ଭାତି ଦୂରାଦସଂଶଯମ୍
ସେହି ରମ୍ୟା ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ହଜାର ହାତ ଓ ହଜାର ମୁହଁରେ ଶୋଭିତ, ଦୂରରୁ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ,
ନାପ୍ସରା ନାପି ଗନ୍ଧର୍ଵୀ ନେଯଂ ଦେଵାଙ୍ଗନା କିଲ । ଇତି ସଂଶଯମାପନ୍ନାସ୍ତତ୍ର ନାରଦ ସଂସ୍ଥିତାଃ
'ସେ ନ ଅପ୍ସରା, ନ ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ଏହି ନ ଦେବାଙ୍ଗନା,'—ଏମିତି ସନ୍ଦେହରେ ଓ ଚିନ୍ତାରେ, ହେ ନାରଦ, ଆମେ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲୁ,
ତଦାଽସୌ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ଚାରୁହାସିନୀମ୍ । ଉଵାଚାମ୍ବାଂ ସ୍ଵଵିଜ୍ଞାନାତ୍କୃତ୍ଵା ମନସି ନିଶ୍ଚଯମ୍
ସେତେବେଳେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ତାଙ୍କର ମୃଦୁ ହାସି ଦେଖି, ନିଜ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ମାଙ୍କୁ ନିଜ ବୁଝିବାରୁ କହିଲେ,
ଏଷା ଭଗଵତୀ ଦେଵୀ ସର୍ଵେଷାଂ କାରଣଂ ହି ନଃ । ମହାଵିଦ୍ଯା ମହାମାଯା ପୂର୍ଣା ପ୍ରକୃତିରଵ୍ଯଯା
ଏହି ଭଗବତୀ ଦେବୀ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ମୂଳ କାରଣ। ସେ ଅତି ବଡ଼ ଜ୍ଞାନ, ବଡ଼ ମାୟା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରକୃତି।
ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯାଽଲ୍ପଧିଯାଂ ଦେଵୀ ଯୋଗଗମ୍ଯା ଦୁରାଶଯା । ଇଚ୍ଛା ପରାତ୍ମନଃ କାମଂ ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯସ୍ଵରୂପିଣୀ
ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ବୁଝିବା କଠିନ, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ ହେବା ସମ୍ଭବ, ତଥାପି ଦୁର୍ଲଭ। ସେ ଉଚ୍ଚତମ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା, ନିତ୍ୟ ଓ ଅନିତ୍ୟ ଦୁଇ ରୂପରେ ବ୍ୟପ୍ତ।
ଦୁରାରାଧ୍ଯାଽଲ୍ପଭାଗ୍ଯୈଶ୍ଚ ଦେଵୀ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୀ ଶିଵା । ଵେଦଗର୍ଭା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ସର୍ଵେଷାମାଦିରୀଶ୍ଵରୀ
ଅଳ୍ପ ଭାଗ୍ୟ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଅତି କଠିନ। ସେ ବିଶ୍ୱର ଶ୍ୱାସ୍ତ୍ୟ, ବେଦ ରହିଛି ତାଙ୍କ ଭିତରେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ବଡ଼, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆରମ୍ଭର ଶାସକ।
ଏଷା ସଂହୃତ୍ଯ ସକଲଂ ଵିଶ୍ଵଂ କ୍ରୀଡତି ସଂକ୍ଷଯେ । ଲିଙ୍ଗାନି ସର୍ଵଜୀଵାନାଂ ସ୍ଵଶରୀରେ ନିଵେଶ୍ଯ ଚ
ସେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ନିଜେ ଉପସାରଣ କରି, ବିନାଶ ସମୟରେ ଖେଳ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଜୀବର ଚିହ୍ନ ନିଜ ଶରୀରରେ ରଖିଦିଅନ୍ତି।
ସର୍ଵବୀଜମଯୀ ହ୍ଯେଷା ରାଜତେ ସାମ୍ପ୍ରତଂ ସୁରୌ । ଵିଭୂତଯଃ ସ୍ଥିତାଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ପଶ୍ଯତାଂ କୋଟିଶଃ କ୍ରମାତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ବୀଜର ମିଶ୍ରଣ, ଏବେ ଦେବତାମାନେ, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ଅନେକ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅନୁକ୍ରମରେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷାଢ୍ଯା ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧାନୁଲେପନାଃ । ପରିଚର୍ଯାପରାଃ ସର୍ଵାଃ ପଶ୍ଯତାଂ ବ୍ରହ୍ମଶଙ୍କରୌ
ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇ ତାଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉଛନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ସେବାରେ ଲଗିଛନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବ ଦେଖୁଛନ୍ତି।