ଉତ୍ତରନ୍ସଲିଲେ ତତ୍ର ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍ । ଅନ୍ଵେଷମାଣୋ ଧରଣୀଂ ନାଵାପ ତାଂ ଯଦା ତଦା
ମୁଁ ଜଳରେ ଉପରକୁ ଉଠି, ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପୃଥିବୀ ଖୋଜିଲି, କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ମିଳିଲି ନାହିଁ।
ତପସ୍ତପେତି ଚାକାଶେ ଵାଗଭୂଦଶରୀରିଣୀ । ତତୋ ମଯା ତପସ୍ତପ୍ତଂ ପଦ୍ମେ ଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍
ତାପରେ ଆକାଶରେ ଦେହହୀନ ବାଣୀ ଶୁଣିଲି: 'ତପ, ତପ'। ତେଣୁ ମୁଁ ପଦ୍ମରେ ହଜାର ବର୍ଷ ତପ କଲି।
ସୃଜେତି ପୁନରୁଦ୍ଭୂତା ଵାଣୀ ତତ୍ର ଶ୍ରୁତା ମଯା । ଵିମୂଢୋଽହଂ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ କଂ ସୃଜାମି କରୋମି କିମ୍
ଏହିପରେ ପୁନି ଏକ ଶବ୍ଦ ଉପଜିଲା, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଶୁଣିଲି: 'ସୃଷ୍ଟି କର!' ମୁଁ ଭମ୍ରିତ ହେଇ ଶୁଣିଲି—କିଏକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବି, କଣ କରିବି?
ତଦା ଦୈତ୍ଯାଵପି ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦାରୁଣୌ ମଧୁକୈଟଭୌ । ତାଭ୍ଯାଂ ଵିଭୀଷିତଶ୍ଚାହଂ ଯୁଦ୍ଧାଯ ମକରାଲଯେ
ସେ ସମୟରେ ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ଦାନବ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଆସିଗଲେ; ତାଙ୍କ ଭୟରେ ମୁଁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପଳାଇଗଲି।
ତତୋଽହଂ ନାଲମାଲମ୍ବ୍ଯ ଵାରିମଧ୍ଯମଵାତରମ୍ । ତଦା ତତ୍ର ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ପୁରୁଷଃ ପରମାଦ୍ଭୁତଃ
ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇପାରିନଥିବାରୁ, ମୁଁ ଜଳର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲି; ସେଠାରେ ମୁଁ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜଣେ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲି।
ମେଘଶ୍ଯାମଶରୀରସ୍ତୁ ପୀତଵାସାଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । ଶେଷଶାଯୀ ଜଗନ୍ନାଥୋ ଵନମାଲାଵିଭୂଷିତଃ
ବର୍ଷାମେଘ ଭଳି ଶ୍ୟାମ ଦେହ, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚାରିଟି ହାତ; ଶେଷ ଉପରେ ଶୟାନ, ବନମାଳା ପରିଧାନ କରିଥିବା ଜଗତ୍ନାଥ।
ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମାଦ୍ଯାଯୁଧୈଃ ସୁଵିରାଜିତଃ । ତମଦ୍ରାକ୍ଷଂ ମହାଵିଷ୍ଣୁଂ ଶେଷପର୍ଯଙ୍କଶାଯିନମ୍
ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଚମକୁଥିବା; ମୁଁ ଏହି ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶେଷ ଶୟାନା ଦେଖିଲି।
ଯୋଗନିଦ୍ରାସମାକ୍ରାନ୍ତମଵିସ୍ପନ୍ଦିନମଚ୍ଯୁତମ୍ । ଶଯାନଂ ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଭୋଗିଭୋଗୋପରି ସ୍ଥିତମ୍
ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଆବୃତ, ଅଚଳ, ଅବିନାଶୀ ଶୟାନ ଥିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନାଗର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ଦେଖିଲି।
ଚିନ୍ତା ମମାଦ୍ଭୁତା ଜାତା କିଂ କରୋମୀତି ନାରଦ । ମଯା ସ୍ମୃତା ତଦା ଦେଵୀ ସ୍ତୁତା ନିଦ୍ରାସ୍ଵରୂପିଣୀ
ନାରଦ, ମୋ ମନରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଚିନ୍ତା ଆସିଗଲା—'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ତାପରେ ମୁଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ନିଦ୍ରାର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବରେ ସ୍ତୁତି କରିଲି।
ଦେହାନ୍ନିର୍ଗତ୍ଯ ସା ଦେଵୀ ଗଗନେ ସଂସ୍ଥିତା ଶିଵା । ଅଵିତର୍କ୍ଯଶରୀରା ସା ଦିଵ୍ଯାଭରଣମଣ୍ଡିତା
ସେ ଶୁଭ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ବାହାରି ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଦେହ ଅଗ୍ରହ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦେହଂ ଵିହାଯାଶୁ ଵିରରାଜ ନଭଃସ୍ଥିତା । ଉଦତିଷ୍ଠଦମେଯାତ୍ମା ତଯା ମୁକ୍ତୋ ଜନାର୍ଦନଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହ ଛାଡ଼ି, ଦେବୀ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଅଜୟ ଆତ୍ମା ଉତ୍ତିର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ପଂଚଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି କୃତଵାନ୍ ଯୁଦ୍ଧମୁତ୍ତମମ୍ । ତଦା ଵିଲୋକିତୌ ଦୈତ୍ଯୌ ହରିଣା ଵିନିପାତିତୌ
ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ତାପରେ ଦାନବଙ୍କୁ ଦେଖି, ହରି ତାଙ୍କୁ ନିପାତ କଲେ।
ଉତ୍ସଙ୍ଗଂ ଵିମଲଂ କୃତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵ ନିହତୌ ଚ ତୌ । ରୁଦ୍ରସ୍ତତ୍ରୈଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯତ୍ରାଵାଂ ସଂସ୍ଥିତାଵୁଭୌ
ସେଠାରେ ସ୍ଥଳକୁ ପବିତ୍ର କରି, ଦୁଇ ଦାନବ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ରୁଦ୍ର ତାଁଠାରେ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଥିଲୁ।
ତ୍ରିଭିଃ ସଂଵୀକ୍ଷିତାସ୍ମାମିଃ ସ୍ଵସ୍ଥା ଦେଵୀ ମନୋହରା । ସଂସ୍ତୁତା ପରମା ଶକ୍ତିରୁଵାଚାସ୍ମାନଵସ୍ଥିତାନ୍
ଆମେ ତିନିଜଣେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ, ତିନିଁ ଶାନ୍ତ ଓ ମନୋହର; ଆମେ ସ୍ତୁତି କରିଲୁ, ପରାଶକ୍ତି ଆମକୁ ସେଠାରେ କଥା କହିଲେ।
କୃପାଵଲୋକନୈଃ କୃତ୍ଵା ପାଵନୈର୍ମୁଦିତାନଥ । ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ କାଜେଶାଃ ସ୍ଵାନି କାର୍ଯାଣି କୁରୁଧ୍ଵଂ ସମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ
ଦେବୀ କୃପାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆମକୁ ଖୁସି ଓ ପବିତ୍ର କଲେ, ତାପରେ କହିଲେ— 'ସୃଷ୍ଟିର ନାଥମାନେ, ନିଜ ନିଜ କାମକୁ ଏକାଗ୍ରତାରେ କର।'
ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତିଵିଶିଷ୍ଟାନି ହତାଵେତୌ ମହାସୁରୌ । କୃତ୍ଵା ସ୍ଵାନି ନିକେତାନି ଵସଧ୍ଵଂ ଵିଗତଜ୍ଵରାଃ
'ମହାଦାନବ ଦୁଇଜଣ ନିପାତିତ; ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ନିଜ ନିକେତନ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଚିନ୍ତା ଶୂନ୍ୟ ଭାବରେ ରହ।'
ପ୍ରଜାଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧାଃ ସର୍ଵାଃ ସୃଜଧ୍ଵଂ ସ୍ଵଵିଭୂତିଭିଃ । ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯାଃ ପେଶଲଂ ସୁଖଦଂ ମୃଦୁ
'ଚାରିପ୍ରକାର ଜନସମୂହ ସୃଷ୍ଟି କର, ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା।' ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଦେବୀଙ୍କ ମୃଦୁ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ସୁନ୍ଦର କଥା ଶୁଣି—
ଅବ୍ରୂମ ତାମଶକ୍ତିଃ ସ୍ମଃ କଥଂ କୁର୍ମସ୍ତ୍ଵିମାଃ ପ୍ରଜାଃ । ନ ମହୀ ଵିତତା ମାତଃ ସର୍ଵତ୍ର ଵିତତଂ ଜଲମ୍
ଆମେ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲୁ: 'ମା, ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ କିପରି ସୃଷ୍ଟି କରିବି? ପୃଥିବୀ ବିସ୍ତୃତ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତେ ଜଳରେ ଆଛନ୍ତି।'
ନ ଭୂତାନି ଗୁଣାଶ୍ଚାପି ତନ୍ମାତ୍ରାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ । ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚୋଽସ୍ମାକଂ ଶିଵା ଜାତା ସ୍ମିତାନନା
'କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ, ଗୁଣ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନାହିଁ।' ଆମର କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ ହସିଲେ, ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।
ଝଟିତ୍ଯେଵାଗତଂ ତତ୍ର ଵିମାନଂ ଗଗନାଚ୍ଛୁଭମ୍ । ସୋଵାଚାସ୍ମିନ୍ସୁରାଃ କାମଂ ଵିଶଧ୍ଵଂ ଗତସାଧ୍ଵସାଃ
ହଠାତ୍ ଆକାଶରୁ ଏକ ଶୁଭ ବିମାନ ଆସିଗଲା; ଦେବୀ କହିଲେ, 'ଦେବମାନେ, ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ୍ ବିମାନକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ଭୟ ଛାଡ଼ି।'
ଵିମାନେ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵୀଶା ଦର୍ଶଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଚାଦ୍ଭୁତମ୍ । ତନ୍ନିଶମ୍ଯ ଵଚସ୍ତସ୍ଯା ଓମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନର୍ଵଯମ୍
ଆଜି ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖେଇବି; ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଆମେ 'ଓଁ' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲୁ, ତାପରେ—
ସମାରୁହ୍ଯୋପଵିଷ୍ଟାଃ ସ୍ମୋ ଵିମାନେ ରତ୍ନମଣ୍ଡିତେ । ମୁକ୍ତାଦାମସୁସଂଵୀତେ କିଙ୍କିଣୀଜାଲଶବ୍ଦିତେ
ଆମେ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା, ମୁକୁତ ମାଳାରେ ତାଙ୍କିଥିବା, ଛୋଟ ଘଣ୍ଟିର ଶବ୍ଦରେ ମୁହିଁଥିବା ଦିବ୍ୟ ରଥକୁ ଚଢ଼ି ବସିଗଲୁ।
ସୁରସଦ୍ମନିଭେ ରମ୍ଯେ ତ୍ରଯସ୍ତତ୍ରାଵିଶଙ୍କିତାଃ । ସୋପଵିଷ୍ଟାଂସ୍ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵ୍ଯସ୍ମାନ୍ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାନ୍
ସୁରମ୍ୟ ଦେବମାନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ, ଆମେ ତିନିଜଣ ଭୟ ନାହିଁ ଭାବରେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲୁ; ଆମେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ଦେବୀ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଜୟ ପାଇଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆମକୁ ଚାହିଲେ।
ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ତଦ୍ଵିମାନଂ ଵୈ ନୋଦଯାମାସ ଚାମ୍ବରେ
ଦେବୀ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥକୁ ଆକାଶରେ ଉଠାଇଲେ।
ଵିମାନସ୍ଥୈର୍ହରାଦିଭିର୍ଦେଵୀଦର୍ଶନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଵିମାନଂ ତନ୍ମନୋଵେଗଂ ଯତ୍ର ସ୍ଥାନାନ୍ତରେ ଗତମ୍ । ନ ଜଲଂ ତତ୍ର ପଶ୍ଯାମୋ ଵିସ୍ମିତାଃ ସ୍ମୋ ଵଯଂ ତଦା
ହରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହ ଆମେ ଦିବ୍ୟ ରଥରୁ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ— ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ସେ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଆମ ମନର ଗତିରେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲା; ଏଠାରେ ଆମେ କୌଣସି ପାଣି ଦେଖିଲୁ ନାହିଁ, ଏହା ଦେଖି ଆମେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲୁ।
ଵୃକ୍ଷାଃ ସର୍ଵଫଲା ରମ୍ଯାଃ କୋକିଲାରାଵମଣ୍ଡିତାଃ । ମହୀ ମହୀଧରାଃ କାମଂ ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଫଳ ଭରିଥିବା ସୁନ୍ଦର ଗଛ, କୋକିଳ ର ଗୀତରେ ମୁହିଁଥିବା; ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉପବନ ମଧୁର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ନାର୍ଯଶ୍ଚ ପୁରୁଷାଶ୍ଚୈଵ ପଶଵଶ୍ଚ ସରିଦ୍ଵରାଃ । ଵାପ୍ଯଃ କୂପାସ୍ତଡାଗାଶ୍ଚ ପଲ୍ଵଲାନି ଚ ନିର୍ଝରାଃ
ସେଠାରେ ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷ, ପଶୁ, ପବିତ୍ର ନଦୀ, ପୋକରି, ଉଆ, ତଳା, ଜଳାଶୟ, ଦଳା ଓ ଝରଣା ଦେଖିଲୁ।
ପୁରତୋ ନଗରଂ ରମ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯପ୍ରାକାରମଣ୍ଡିତମ୍ । ଯଜ୍ଞଶାଲାସମାଯୁକ୍ତଂ ନାନାହର୍ମ୍ଯଵିରାଜିତମ୍
ଆମ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷରେ ଏକ ଶୋଭାମୟ ନଗର ଦେଖାଗଲା, ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାକାରରେ ଶୋଭିତ, ଯଜ୍ଞଶାଳା ରହିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ମହଳରେ ରଙ୍ଗିଥିବା।
ପ୍ରତ୍ଯଭିଜ୍ଞା ତଦା ଜାତାପ୍ଯସ୍ମାକଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତତ୍ପୁରମ୍ । ସ୍ଵର୍ଗୋଽଯମିତି କେନାସୌ ନିର୍ମିତୋସ୍ତି ତଦାଦ୍ଭୁତମ୍
ସେ ନଗର ଦେଖି ଆମେ ଚିହ୍ନି ପାରିଲୁ; କେଉଁଜଣ କହିଲେ, 'ଏହା କି ସ୍ୱର୍ଗ? କିଏ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ଥାନ ତିଆରି କଲା?'
ରାଜାନଂ ଦେଵସଙ୍କାଶଂ ଵ୍ରଜନ୍ତଂ ମୃଗଯାଂ ଵନେ । ଅସ୍ମାଭିଃ ସଂସ୍ଥିତା ଦୃଷ୍ଟା ଵିମାନୋପରି ଚାମ୍ବିକା
ଏଠାରେ ଆମେ ଦେବତା ସମାନ ଚମକୁଥିବା ଏକ ରାଜାକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିକାରକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖିଲୁ, ଆମ୍ବିକା ଦିବ୍ୟ ରଥ ଉପରେ ଦଢ଼ି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।