ଅଵିଜ୍ଞାଯ ପରଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ କୁତଃ ଶାନ୍ତିଃ ପରନ୍ତପ । ଵିକୀର୍ଣଂ ବହୁଧା ଚିତ୍ତଂ ନୈକତ୍ର ସ୍ଥିରତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ପରମ ସତ୍ୟ ଜାଣିନାହିଁ, ତେଣୁ କିପରି ଶାନ୍ତି ମିଳିବ? ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ମନ ଅନେକ ଦିଗରେ ବିକିର୍ଣ୍ଣ, ଏକଠି ଅସ୍ଥିର ରହେ।
କଂ ସ୍ମରାମି ଯଜେ କଂ ଵା କଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯର୍ଚଯାମି କମ୍ । ସ୍ତୌମି କଂ ନାଭିଜାନାମି ଦେଵ ସର୍ଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରମ୍
ମୁଁ କିଏକୁ ସ୍ମରଣ କରିବି, କିଏକୁ ପୂଜିବି, କିଏକୁ ନମସ୍କାର କରିବି, କିଏକୁ ଗାନ କରିବି? ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ, ଦେବ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଏ?
ତତୋ ମାଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ । ମଯା ସତ୍ଯଵତୀସୂନୋ କୃତେ ପ୍ରଶ୍ନେ ସୁଦୁସ୍ତରେ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ, ମୋତେ କହିଲେ: ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଏକ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଛ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ କିଂ ବ୍ରଵୀମି ସୁତାଦ୍ଯାହଂ ଦୁର୍ବୋଧଂ ପ୍ରଶ୍ନମୁତ୍ତମମ୍ । ତ୍ଵଯାଶକ୍ଯଂ ମହାଭାଗ ଵିଷ୍ଣୋରପି ସୁନିଶ୍ଚଯାତ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ମୁଁ କଣ କହିବି, ପୁତ୍ର? ତୁମେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ଅତି ଜଟିଳ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଛ। ମହାଭାଗ, ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ରାଗୀ କୋଽପି ନ ଜାନାତି ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ମହାମତେ । ଵିରକ୍ତଶ୍ଚ ଵିଜାନାତି ନିରୀହୋ ଯୋ ଵିମତ୍ସରଃ
ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁମାନେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ କିଛି ଜାଣିନାହିଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଅନାସକ୍ତ, ଇଛା ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ରହିତ, ସେମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି।
ଏକାର୍ଣଵେ ପୁରା ଜାତେ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ ଭୂତମାତ୍ରେ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ସଞ୍ଜଜ୍ଞେ କମଲାଦହମ୍
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏକ ମହାସାଗର ଉପଜିଥିଲା, ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ବିନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା, କେବଳ ଭୂତତ୍ତ୍ୱ ରହିଗଲା, ମୁଁ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଲି।
ନାପଶ୍ଯଂ ତରଣିଂ ସୋମଂ ନ ଵୃକ୍ଷାନ୍ନ ଚ ପର୍ଵତାନ୍ । କର୍ଣିକାଯାଂ ସମାଵିଷ୍ଟଶ୍ଚିନ୍ତାମକରଵଂ ତଦା
ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଗଛ, ପାହାଡ଼ କିଛି ଦେଖିଲି ନାହିଁ। ପଦ୍ମର କର୍ଣିକାରେ ବସି, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲି।
କସ୍ମାଦହଂ ସମୁଦ୍ଭୂତଃ ସଲିଲେଽସ୍ମିନ୍ମହାର୍ଣଵେ । କୋ ମେ ତ୍ରାତା ପ୍ରଭୁଃ କର୍ତା ସଂହର୍ତା ଵା ଯୁଗାତ୍ଯଯେ
ମୁଁ ଏହି ବିଶାଳ ସାଗରରେ କିପରି ଉପଜିଲି? ମୋର ରକ୍ଷା କିଏ କରିବେ, କିଏ ପ୍ରଭୁ, କିଏ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତା, କିଏ ଯୁଗ ଶେଷରେ ବିନାଶ କରିବେ?
ନ ଚ ଭୂର୍ଵିଦ୍ଯତେ ସ୍ପଷ୍ଟା ଯଦାଧାରଂ ଜଲଂ ତ୍ଵିଦମ୍ । ପଙ୍କଜଂ କଥମୁତ୍ପନ୍ନଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧଂ ରୂଢିଯୋଗଯୋଃ
ପୃଥିବୀ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ, କାରଣ ଜଳ ତାହାର ଆଧାର। ପଦ୍ମ କିପରି ଉପଜିଲା, ଯାହା କାଦୁ ଓ ବୃଦ୍ଧିର ଯୋଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ?
ପଶ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯାସ୍ଯ ପଙ୍କଂ ତଂ ମୂଲଂ ଵୈ ପଙ୍କଜସ୍ଯ ଚ । ଭଵିଷ୍ଯତି ଧରା ତତ୍ର ମୂଲଂ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଆଜି ମୁଁ ପଦ୍ମର କାଦୁ ଓ ମୂଳକୁ ଦେଖୁଛି। ମୂଳରେ ପୃଥିବୀ ରହିବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଉତ୍ତରନ୍ସଲିଲେ ତତ୍ର ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍ । ଅନ୍ଵେଷମାଣୋ ଧରଣୀଂ ନାଵାପ ତାଂ ଯଦା ତଦା
ମୁଁ ଜଳରେ ଉପରକୁ ଉଠି, ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପୃଥିବୀ ଖୋଜିଲି, କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ମିଳିଲି ନାହିଁ।
ତପସ୍ତପେତି ଚାକାଶେ ଵାଗଭୂଦଶରୀରିଣୀ । ତତୋ ମଯା ତପସ୍ତପ୍ତଂ ପଦ୍ମେ ଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍
ତାପରେ ଆକାଶରେ ଦେହହୀନ ବାଣୀ ଶୁଣିଲି: 'ତପ, ତପ'। ତେଣୁ ମୁଁ ପଦ୍ମରେ ହଜାର ବର୍ଷ ତପ କଲି।
ସୃଜେତି ପୁନରୁଦ୍ଭୂତା ଵାଣୀ ତତ୍ର ଶ୍ରୁତା ମଯା । ଵିମୂଢୋଽହଂ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ କଂ ସୃଜାମି କରୋମି କିମ୍
ଏହିପରେ ପୁନି ଏକ ଶବ୍ଦ ଉପଜିଲା, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଶୁଣିଲି: 'ସୃଷ୍ଟି କର!' ମୁଁ ଭମ୍ରିତ ହେଇ ଶୁଣିଲି—କିଏକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବି, କଣ କରିବି?
ତଦା ଦୈତ୍ଯାଵପି ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦାରୁଣୌ ମଧୁକୈଟଭୌ । ତାଭ୍ଯାଂ ଵିଭୀଷିତଶ୍ଚାହଂ ଯୁଦ୍ଧାଯ ମକରାଲଯେ
ସେ ସମୟରେ ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ଦାନବ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଆସିଗଲେ; ତାଙ୍କ ଭୟରେ ମୁଁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପଳାଇଗଲି।
ତତୋଽହଂ ନାଲମାଲମ୍ବ୍ଯ ଵାରିମଧ୍ଯମଵାତରମ୍ । ତଦା ତତ୍ର ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ପୁରୁଷଃ ପରମାଦ୍ଭୁତଃ
ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇପାରିନଥିବାରୁ, ମୁଁ ଜଳର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲି; ସେଠାରେ ମୁଁ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜଣେ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲି।
ମେଘଶ୍ଯାମଶରୀରସ୍ତୁ ପୀତଵାସାଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । ଶେଷଶାଯୀ ଜଗନ୍ନାଥୋ ଵନମାଲାଵିଭୂଷିତଃ
ବର୍ଷାମେଘ ଭଳି ଶ୍ୟାମ ଦେହ, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚାରିଟି ହାତ; ଶେଷ ଉପରେ ଶୟାନ, ବନମାଳା ପରିଧାନ କରିଥିବା ଜଗତ୍ନାଥ।
ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମାଦ୍ଯାଯୁଧୈଃ ସୁଵିରାଜିତଃ । ତମଦ୍ରାକ୍ଷଂ ମହାଵିଷ୍ଣୁଂ ଶେଷପର୍ଯଙ୍କଶାଯିନମ୍
ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଚମକୁଥିବା; ମୁଁ ଏହି ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶେଷ ଶୟାନା ଦେଖିଲି।
ଯୋଗନିଦ୍ରାସମାକ୍ରାନ୍ତମଵିସ୍ପନ୍ଦିନମଚ୍ଯୁତମ୍ । ଶଯାନଂ ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଭୋଗିଭୋଗୋପରି ସ୍ଥିତମ୍
ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଆବୃତ, ଅଚଳ, ଅବିନାଶୀ ଶୟାନ ଥିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନାଗର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ଦେଖିଲି।
ଚିନ୍ତା ମମାଦ୍ଭୁତା ଜାତା କିଂ କରୋମୀତି ନାରଦ । ମଯା ସ୍ମୃତା ତଦା ଦେଵୀ ସ୍ତୁତା ନିଦ୍ରାସ୍ଵରୂପିଣୀ
ନାରଦ, ମୋ ମନରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଚିନ୍ତା ଆସିଗଲା—'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ତାପରେ ମୁଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ନିଦ୍ରାର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବରେ ସ୍ତୁତି କରିଲି।
ଦେହାନ୍ନିର୍ଗତ୍ଯ ସା ଦେଵୀ ଗଗନେ ସଂସ୍ଥିତା ଶିଵା । ଅଵିତର୍କ୍ଯଶରୀରା ସା ଦିଵ୍ଯାଭରଣମଣ୍ଡିତା
ସେ ଶୁଭ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ବାହାରି ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଦେହ ଅଗ୍ରହ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦେହଂ ଵିହାଯାଶୁ ଵିରରାଜ ନଭଃସ୍ଥିତା । ଉଦତିଷ୍ଠଦମେଯାତ୍ମା ତଯା ମୁକ୍ତୋ ଜନାର୍ଦନଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହ ଛାଡ଼ି, ଦେବୀ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଅଜୟ ଆତ୍ମା ଉତ୍ତିର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ପଂଚଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି କୃତଵାନ୍ ଯୁଦ୍ଧମୁତ୍ତମମ୍ । ତଦା ଵିଲୋକିତୌ ଦୈତ୍ଯୌ ହରିଣା ଵିନିପାତିତୌ
ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ତାପରେ ଦାନବଙ୍କୁ ଦେଖି, ହରି ତାଙ୍କୁ ନିପାତ କଲେ।
ଉତ୍ସଙ୍ଗଂ ଵିମଲଂ କୃତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵ ନିହତୌ ଚ ତୌ । ରୁଦ୍ରସ୍ତତ୍ରୈଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯତ୍ରାଵାଂ ସଂସ୍ଥିତାଵୁଭୌ
ସେଠାରେ ସ୍ଥଳକୁ ପବିତ୍ର କରି, ଦୁଇ ଦାନବ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ରୁଦ୍ର ତାଁଠାରେ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଥିଲୁ।
ତ୍ରିଭିଃ ସଂଵୀକ୍ଷିତାସ୍ମାମିଃ ସ୍ଵସ୍ଥା ଦେଵୀ ମନୋହରା । ସଂସ୍ତୁତା ପରମା ଶକ୍ତିରୁଵାଚାସ୍ମାନଵସ୍ଥିତାନ୍
ଆମେ ତିନିଜଣେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ, ତିନିଁ ଶାନ୍ତ ଓ ମନୋହର; ଆମେ ସ୍ତୁତି କରିଲୁ, ପରାଶକ୍ତି ଆମକୁ ସେଠାରେ କଥା କହିଲେ।
କୃପାଵଲୋକନୈଃ କୃତ୍ଵା ପାଵନୈର୍ମୁଦିତାନଥ । ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ କାଜେଶାଃ ସ୍ଵାନି କାର୍ଯାଣି କୁରୁଧ୍ଵଂ ସମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ
ଦେବୀ କୃପାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆମକୁ ଖୁସି ଓ ପବିତ୍ର କଲେ, ତାପରେ କହିଲେ— 'ସୃଷ୍ଟିର ନାଥମାନେ, ନିଜ ନିଜ କାମକୁ ଏକାଗ୍ରତାରେ କର।'
ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତିଵିଶିଷ୍ଟାନି ହତାଵେତୌ ମହାସୁରୌ । କୃତ୍ଵା ସ୍ଵାନି ନିକେତାନି ଵସଧ୍ଵଂ ଵିଗତଜ୍ଵରାଃ
'ମହାଦାନବ ଦୁଇଜଣ ନିପାତିତ; ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ନିଜ ନିକେତନ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଚିନ୍ତା ଶୂନ୍ୟ ଭାବରେ ରହ।'
ପ୍ରଜାଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧାଃ ସର୍ଵାଃ ସୃଜଧ୍ଵଂ ସ୍ଵଵିଭୂତିଭିଃ । ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯାଃ ପେଶଲଂ ସୁଖଦଂ ମୃଦୁ
'ଚାରିପ୍ରକାର ଜନସମୂହ ସୃଷ୍ଟି କର, ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା।' ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଦେବୀଙ୍କ ମୃଦୁ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ସୁନ୍ଦର କଥା ଶୁଣି—
ଅବ୍ରୂମ ତାମଶକ୍ତିଃ ସ୍ମଃ କଥଂ କୁର୍ମସ୍ତ୍ଵିମାଃ ପ୍ରଜାଃ । ନ ମହୀ ଵିତତା ମାତଃ ସର୍ଵତ୍ର ଵିତତଂ ଜଲମ୍
ଆମେ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲୁ: 'ମା, ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ କିପରି ସୃଷ୍ଟି କରିବି? ପୃଥିବୀ ବିସ୍ତୃତ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତେ ଜଳରେ ଆଛନ୍ତି।'
ନ ଭୂତାନି ଗୁଣାଶ୍ଚାପି ତନ୍ମାତ୍ରାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ । ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚୋଽସ୍ମାକଂ ଶିଵା ଜାତା ସ୍ମିତାନନା
'କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ, ଗୁଣ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନାହିଁ।' ଆମର କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ ହସିଲେ, ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।
ଝଟିତ୍ଯେଵାଗତଂ ତତ୍ର ଵିମାନଂ ଗଗନାଚ୍ଛୁଭମ୍ । ସୋଵାଚାସ୍ମିନ୍ସୁରାଃ କାମଂ ଵିଶଧ୍ଵଂ ଗତସାଧ୍ଵସାଃ
ହଠାତ୍ ଆକାଶରୁ ଏକ ଶୁଭ ବିମାନ ଆସିଗଲା; ଦେବୀ କହିଲେ, 'ଦେବମାନେ, ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ୍ ବିମାନକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ଭୟ ଛାଡ଼ି।'