ବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଯଦାରାଧନତତ୍ପରାଃ । ଵର୍ତନ୍ତେ ସର୍ଵଦା ରାଜଂସ୍ତାଂ ନ ସେଵେତ କୋ ଜନଃ
ହେ ରାଜା, ବ୍ରହ୍ମାଓଁ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସଦା ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି; ଏମିତି ଥିଲେ, କିଏ ତାଙ୍କୁ ସେବନ କରିବ ନାହିଁ?
ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଭଗଵତ୍ଯା ସମାଖ୍ଯାତଂ ଵିଷ୍ଣଵେ ଯଦନୁତ୍ତମମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି କଥାକୁ ନିତ୍ୟ ଶୁଣେ, ଯାହା ଭଗବତୀ ଭଲଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବ।
ତେନ ଶ୍ରୁତେନ ତେ ରାଜଂଶ୍ଚିତ୍ତେ ଶାନ୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ପିତୄଣାଂ ଚାକ୍ଷଯଃ ସ୍ଵର୍ଗଃ ପୁରାଣଶ୍ରଵଣାଦ୍ଭଵେତ୍
ହେ ରାଜା, ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ତୁମ ମନରେ ଶାନ୍ତି ଆସିବ; ଏହି ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ତୁମ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବେ।
ଭୁଵନେଶ୍ଵରୀଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ - ଭଗଵନ୍ ଭଵତା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯଜ୍ଞମମ୍ବାଭିଧଂ ମହତ୍ । ସା କା କଥଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନା କୁତ୍ର କସ୍ମାଚ୍ଚ କିଂଗୁଣା
ଜନମେଜୟ କହିଲେ — ଭଗବନ୍ତୁ, ଆପଣ ଯେଉଁ ମହା ଯଜ୍ଞର କଥା କହିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଅମ୍ବା ବୋଲାଯାଏ, ସେ କିଏ, କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, କେଉଁଠି ଓ କାହିଁକି ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଗୁଣ କଣ?
କୀଦୃଶଶ୍ଚ ମଖସ୍ତସ୍ଯାଃ ସ୍ଵରୂପଂ କୀଦୃଶଂ ତଥା । ଵିଧାନଂ ଵିଧିଵଦ୍ବ୍ରୂହି ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସି ଦଯାନିଧେ
ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞଟି କିପରି, ତାହାର ସ୍ୱରୂପ କଣ, ଏବଂ ଠିକ୍ ଭାବେ କେମିତି କରିବା ଉଚିତ? ଆପଣ ସବୁଜଣା, ଦୟାମୟ, ଦୟାକରି ଏହି କଥା କହନ୍ତୁ।
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡସ୍ଯ ତଥୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଵଦ ଵିସ୍ତରତସ୍ତଥା । ଯଥୋକ୍ତଂ ଯାଦୃଶଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନଖିଲଂ ଵେତ୍ସି ଭୂସୁର
ଏହା ସହିତ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଉତ୍ପତ୍ତି କିପରି ହେଲା, ଯେପରି ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ସବୁ ଏବଂ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ସେଠିକି ଏହି କଥାକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ତ୍ରଯୋ ଦେଵା ମଯା ଶ୍ରୁତାଃ । ସୃଷ୍ଟିପାଲନସଂହାରକାରକାଃ ସଗୁଣାସ୍ତ୍ଵମୀ
ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର — ଏହି ତିନି ଦେବତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛି, ଯେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି ଏବଂ ଗୁଣମୟ।
ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରାସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନଃ ପାରାଶର୍ଯ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ଆହୋସ୍ଵିତ୍ପରତନ୍ତ୍ରାସ୍ତେ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ହେ ପାରାଶର୍ୟ, ସେମାନେ ମହାତ୍ମାମାନେ ସ୍ୱାଧୀନ କି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାରି ଆଧୀନ? ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ଏବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ମୃତ୍ଯୁଧର୍ମାଶ୍ଚ ତେ ନୋ ଵା ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣଃ । ଅଧିଭୂତାଦିଭିର୍ଯୁକ୍ତା ନ ଵା ଦୁଃଖୈସ୍ତ୍ରିଧାତ୍ମକୈଃ
ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ନିୟତିର ଅଧୀନ କି, କିମ୍ବା ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ସ୍ୱରୂପ? ସେମାନେ ପଞ୍ଚଭୂତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଙ୍ଗେ ଜଡିତ କି, କିମ୍ବା ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖରେ ଅପ୍ରଭାବିତ?
କାଲସ୍ଯ ଵଶଗା ନୋ ଵା ତେ ସୁରେଂଦ୍ରା ମହାବଲାଃ । କଥଂ ତେ ଵୈ ସମୁତ୍ପନ୍ନା କସ୍ମାଦିତି ଚ ସଂଶଯଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାମାନେ କାଳର ଅଧୀନ କି, କିମ୍ବା ନୁହଁନ୍ତି? ସେମାନେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, କାହିଁକି ଏମିତି ହେଲା? ଏହି ମୋର ସନ୍ଦେହ।
ହର୍ଷଶୋକଯୁତାସ୍ତେ ଵୈ ନିଦ୍ରାଲସ୍ଯସମନ୍ଵିତାଃ । ସପ୍ତଧାତୁମଯାସ୍ତେଷାଂ ଦେହାଃ କିଂ ଵାନ୍ଯଥା ମୁନେ
ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି କି, ନିଦ୍ରା ଓ ଆଳସ୍ୟ ସହିତ ଯୁକ୍ତ? ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ସପ୍ତଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ କି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି?
କୈର୍ଦ୍ରଵ୍ଯୈର୍ନିର୍ମିତାସ୍ତେ ଵୈ କୈର୍ଗୁଣୈରିନ୍ଦ୍ରିଯୈସ୍ତଥା । ଭୋଗଶ୍ଚ କୀଦୃଶସ୍ତେଷାଂ ପ୍ରମାଣମାଯୁଷସ୍ତଥା
ସେମାନେ କେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, କେଉଁ ଗୁଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଯୁକ୍ତ? ସେମାନଙ୍କର ଭୋଗ କଣ, ଏବଂ ଆୟୁଷ୍ୟର ମାପ କେତେ?
ନିଵାସସ୍ଥାନମପ୍ଯେଷାଂ ଵିଭୂତିଂ ଚ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵିସ୍ତରେଣ କଥାମିମାମ୍
ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ କେଉଁଠି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି କଣ? ମୁଁ ଏହି କଥାକୁ ବିସ୍ତାରରେ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଦୁର୍ଗମଃ ପ୍ରଶ୍ନଭାରୋଽଯଂ କୃତୋ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵଯାଽଧୁନା । ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ସମୁତ୍ପତ୍ତିଃ କସ୍ମାଦିତି ମହାମତେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଏବେ ବହୁତ କଠିନ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କାହିଁକି ହେଲା, ଏହି ବିଷୟରେ, ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ।
ଏତଦେଵ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ପୃଷ୍ଟୋଽସୌ ନାରଦୋ ମୁନିଃ । ଵିସ୍ମିତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦମୁତ୍ଥିତଃ ଶୃଣୁ ଭୂପତେ
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ନାରଦ ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲି; ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ଉଠି ବସି, ଏହି କଥା ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ — ଶୁଣ, ହେ ରାଜା।
କସ୍ମିଂଶ୍ଚ ସମଯେ ଚାହଂ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ସ୍ଥିତଂ ମୁନିମ୍ । ଅପଶ୍ଯଂ ନାରଦଂ ଶାନ୍ତଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ଵେଦଵିତ୍ତମମ୍
ଏକ ସମୟରେ, ମୁଁ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଶାନ୍ତ, ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିଥିବା, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ନାରଦ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାହଂ ମୁଦିତୋ ଭୂତ୍ଵା ପାଦଯୋରପତଂ ମୁନେଃ । ତେଜାଜ୍ଞପ୍ତଃ ସମୀପେଽସ୍ଯ ସଂଵିଷ୍ଟଶ୍ଚ ଵରାସନେ
ସେଉଁଠି ଦେଖି, ମୁଁ ଖୁସି ହୋଇ, ମୁନିଙ୍କ ପାଦରେ ପଡିଲି; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମ୍ନିପାତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ବସିଲି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁଶଲଵାର୍ତାଂ ଵୈ ତମପୃଚ୍ଛଂ ଵିଧେଃ ସୁତମ୍ । ନିର୍ଵିଷ୍ଟଂ ଜାହ୍ନଵୀତୀରେ ନିର୍ଜନେ ସୂକ୍ଷ୍ମଵାଲୁକେ
ସେଠି ତାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତାର କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ବିଧିଙ୍କ ପୁଅ ନାରଦଙ୍କୁ ପଚାରିଲି, ଯିଏ ଜାହ୍ନବୀ ତଟରେ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ବାଳିରେ ଲୀନ ଥିଲେ।
ମୁନେଽତିଵିତତସ୍ଯାସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡସ୍ଯ ମହାମତେ । କଃ କର୍ତା ପରମଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ଵିଧାନତଃ
ମୁନି, ଏହି ବିଶାଳ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ କିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ଘୋଷିତ? ଦୟାକରି ଏହାକୁ ଏକାଏକି ଭଲଭାବେ ବୁଝାଇଦିଅ।
କସ୍ମାଦେତତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ମୁନିସତ୍ତମ । ଅନିତ୍ଯଂ ଵା ତଥା ନିତ୍ଯଂ ତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ କେଉଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି? ଏହା ଅସ୍ଥାୟୀ କି ନିତ୍ୟ? ଦୟାକରି ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କର।
ଏକକର୍ତୃକମେତଦ୍ଵା ବହୁକର୍ତୃକମନ୍ଯଥା । ଅକର୍ତୃକଂ ନ କାର୍ଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵିରୋଧୋଽଯଂ ଵିଭାତି ମେ
ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଏକ କର୍ତ୍ତାଙ୍କର କାମ କି ଅନେକ କର୍ତ୍ତାଙ୍କର କାମ? କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି? କର୍ତ୍ତା ନଥିଲେ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏହି ବିରୋଧ ମୋତେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଇତି ସନ୍ଦେହସନ୍ଦୋହେ ମଗ୍ନଂ ମାଂ ତାରଯାଧୁନା । ଵିକଲ୍ପକୋଟୀଃ କୃର୍ଵାଣଂ ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଵିସ୍ତରେ
ଏଭଳି ଅନେକ ସନ୍ଦେହରେ ଡୁବିଥିବା ମୋତେ, ଏହି ବିଶାଳ ସଂସାରରେ ଅନେକ ବିକଳ୍ପରେ ଆଟକିଥିବା ମୋତେ, ଏବେ ଉଦ୍ଧାର କର।
ବ୍ରୁଵନ୍ତି ଶଂକରଂ କେଚିନ୍ମତ୍ଵା କାରଣକାରଣମ୍ । ସଦାଶିଵଂ ମହାଦେଵଂ ପ୍ରଲଯୋତ୍ପତ୍ତିଵର୍ଜିତମ୍
କିଛି ଲୋକ ଶିବଙ୍କୁ କାରଣର କାରଣ, ସଦାଶିବ, ମହାଦେବ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟରୁ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି।
ଆତ୍ମାରାମଂ ସୁରେଶଂ ଚ ତ୍ରିଗୁଣଂ ନିର୍ମଲଂ ହରମ୍ । ସଂସାରତାରକଂ ନିତ୍ଯଂ ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତକାରଣମ୍
ତିନି ଗୁଣରେ ନିର୍ମଳ, ଆତ୍ମରାମ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ହର, ସଂସାରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା, ନିତ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ସଂହାରର କାରଣ।
ଅନ୍ଯେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସ୍ତୁଵନ୍ତ୍ଯେନଂ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରଭୁମୀଶ୍ଵରମ୍ । ପରମାତ୍ମାନମଵ୍ଯକ୍ତଂ ସର୍ଵଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତମ୍
ଅନ୍ୟମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ସର୍ବଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅପ୍ରକାଶ, ପରମାତ୍ମା ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
ଭୁକ୍ତିଦଂ ମୁକ୍ତିଦଂ ଶାନ୍ତଂ ସର୍ଵାଦିଂ ସର୍ଵତୋମୁଖମ୍ । ଵ୍ଯାପକଂ ଵିଶ୍ଵଶରଣମନାଦିନିଧନଂ ହରିମ୍
ସେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା, ଶାନ୍ତ, ସମସ୍ତର ଆରମ୍ଭ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହଁ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ବିଶ୍ୱର ଆଶ୍ରୟ, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନଥିବା ହରି।
ଧାତାରଂ ଚ ତଥା ଚାନ୍ଯେ ବ୍ରୁଵନ୍ତି ସୃଷ୍ଟିକାରଣମ୍ । ତମେଵ ସର୍ଵଵେତ୍ତାରଂ ସର୍ଵଭୂତପ୍ରଵର୍ତକମ୍
ଅନ୍ୟମାନେ ସୃଷ୍ଟିକାରଣ ଭାବରେ ଧାତାଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଣା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଚଳାଇଥିବା।
ଚତୁର୍ମୁଖଂ ସୁରେଶାନଂ ନାଭିପଦ୍ମଭଵଂ ଵିଭୁମ୍ । ସ୍ରଷ୍ଟାରଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ସତ୍ଯଲୋକନିଵାସିନମ୍
ଚତୁର୍ମୁଖ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସତ୍ୟଲୋକରେ ବସିଥିବା ବିଭୁ।
ଦିନେଶଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ସର୍ଵେଶଂ ଵେଦଵାଦିନଃ । ସ୍ତୁଵନ୍ତି ଚୈଵ ଗାଯନ୍ତି ସାଯଂ ପ୍ରାତରତନ୍ଦ୍ରିତାଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, ବେଦ ଶିକ୍ଷକମାନେ ଏହାକୁ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ସାଂଜ ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଅକ୍ଷୟ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା ଓ ଗାନ କରନ୍ତି।
ଯଜନ୍ତି ଚ ତଥା ଯଜ୍ଞେ ଵାସଵଂ ଚ ଶତକ୍ରତୁମ୍ । ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଦେଵଦେଵଂ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରଭୁମୁଲ୍ବଣମ୍
ଯଜ୍ଞରେ ଅନ୍ୟମାନେ ବାସବ, ଶତକ୍ରତୁ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।