ଧର୍ମଲୋପଭଯାଦ୍ଭୀତା ଜରତ୍କାରୁରଚିନ୍ତଯତ୍ । ନୋଚେତ୍ପ୍ରବୋଥଯାମ୍ଯେନଂ ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲୋ ଵୃଥା ଵ୍ରଜେତ୍
ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେବାର ଭୟରେ ଜରତ୍କାରୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜଗାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ ଅକାରଣରେ ଚାଲିଯିବ।'
ଧର୍ମନାଶାଦ୍ଵରଂ ତ୍ଯାଗସ୍ତଥାପି ମରଣଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଧର୍ମହାନିର୍ନରାଣାଂ ହି ନରକାଯ ଭଵେତ୍ପୁନଃ
ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେବାଠାରୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଯିବା ଭଲ; ଏହିପରି ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ। କାରଣ ମଣିଷମାନେ ଯଦି ଧର୍ମ ହାରାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣି ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ସା ବାଲା ତଂ ମୁନିଂ ପ୍ରତ୍ଯବୋଧଯତ୍ । ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲୋଽପି ସଞ୍ଜାତ ଉତ୍ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠସୁଵ୍ରତ
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ଝିଅଟି ମୁନିଙ୍କୁ ଜଗାଇ କହିଲା, "ସଂଧ୍ୟା ବେଳ ଆସିଗଲା, ଉଠନ୍ତୁ, ଉଠନ୍ତୁ, ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ!"
ଉତ୍ଥିତୋଽସୌ ମୁନିଃ କୋପାତ୍ତାମୁଵାଚ ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍ । ତ୍ଵଂ ତୁ ଭ୍ରାତୃଗୃହଂ ଯାହି ନିଦ୍ରାଵିଚ୍ଛେଦକାରିଣୀ
ମୁନି ରାଗରେ ଉଠି କହିଲେ, "ମୁଁ ଚାଲିଯିବି; ତୁମେ ମୋର ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ କଲ, ଏବେ ତୁମେ ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ।"
ଵେପମାନାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯମିତ୍ଯୁକ୍ତା ମୁନିନା ତଦା । ଭ୍ରାତ୍ରା ଦତ୍ତା ଯଦର୍ଥଂ ତତ୍କଥଂ ସ୍ଯାଦମିତପ୍ରଭ
ଭୟରେ କାପି କାପି ସେ କହିଲା, "ହେ ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ, ମୋ ଭାଇ ଯେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ, ସେ କିପରି ପୂରଣ ହେବ?"
ମୁନିଃ ପ୍ରାହ ଜରତ୍କାରୁଂ ତଦସ୍ତୀତି ନିରାକୁଲଃ । ଗତା ସା ମୁନିନା ତ୍ଯକ୍ତା ଵାସୁକେଃ ସଦନଂ ତଦା
ମୁନି ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ।" ତାପରେ, ମୁନି ଛାଡିଦେବା ପରେ, ସେ ବାସୁକିଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲା।
ପୃଷ୍ଟା ଭ୍ରାତ୍ରାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ପତିନା ତଦା । ଅସ୍ତୀତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ହିତ୍ଵା ମାଂ ଗତୋଽସୌ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ଭାଇ ପଚାରିବା ପରେ, ସେ ପତି କହିଥିବା ଭଳି କହିଲା, "ସେ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ', ତାପରେ ମୋତେ ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି।"
ଵାସୁକିସ୍ତୁ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ସତ୍ଯାଵାଙ୍ମୁନିରିତ୍ଯୁତ । ଵିଶ୍ଵାସଂ ଚ ପରଂ କୃତ୍ଵା ଭଗିନୀଂ ତାଂ ସମାଶ୍ରଯତ୍
ଏହା ଶୁଣି, ବାସୁକି ଭାବିଲେ, "ମୁନି ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟବାଦୀ।" ତିନି ଭାଇବୋନ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରି, ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଲେ।
ତତଃ କାଲେନ କିଯତା ଜାତୋଽସୌ ମୁନିବାଲକଃ । ଆସ୍ତୀକ ଇତି ନାମାସୌ ଵିଖ୍ଯାତଃ କୁରୁସତ୍ତମ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁନି ଓ ଝିଅଟିଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ହେଲା, ଯିଏ ଆସ୍ତୀକ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ତେନାଯଂ ରକ୍ଷିତୋ ଯଜ୍ଞସ୍ତଵ ପାର୍ଥିଵସତ୍ତମ । ମାତୃପକ୍ଷସ୍ଯ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ମୁନିନା ଭାଵିତାତ୍ମନା
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଯଜ୍ଞ ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲା; ମା'ଙ୍କ ପକ୍ଷକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ଶୁଦ୍ଧ ମନର ମୁନି ଏହା କଲେ।
ଭଵ୍ଯଂ କୃତଂ ମହାରାଜ ମାନିତୋଽଯଂ ତ୍ଵଯା ମୁନିଃ । ଯାଯାଵରକୁଲୋତ୍ପନୋ ଵାସୁକେର୍ଭଗିନୀସୁତଃ
ଏହି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା, ହେ ମହାରାଜ; ତୁମେ ଏହି ମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଯିଏ ଯାତ୍ରୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ବାସୁକିଙ୍କ ଭଉଣୀର ପୁଅ।
ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ମହାବାହୋ ଭାରତଂ ସକଲଂ ଶ୍ରୁତମ୍ । ଦାନାନି ବହୁ ଦତ୍ତାନି ପୂଜିତା ମୁନଯସ୍ତଥା
ତୁମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ହେ ବଳଶାଳୀ; ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାରତ କଥା ଶୁଣିଛ, ବହୁ ଦାନ ଦେଇଛ, ଏବଂ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିଛ।
କୃତେନ ସୁକୃତେନାପି ନ ପିତା ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ଗତଃ । ପାଵିତଂ ନ କୁଲଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ତ୍ଵଯା ଭୂପତିସତ୍ତମ
ଅନେକ ଶୁଭ କାମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପିତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁଳ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହେଲା ନାହିଁ, ହେ ଭୂପତିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚାଯତନଂ ଭୂପ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ କୁରୁ ଭକ୍ତିତଃ । ଯେନ ଵୈ ସକଲା ସିଦ୍ଧିସ୍ତଵ ସ୍ଯାଜ୍ଜନମେଜଯ
ହେ ରାଜା, ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବୀଙ୍କ ଏକ ବିଶାଳ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କର; ଏହା ଦ୍ୱାରା, ହେ ଜନମେଜୟ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମ ହେବ।
ପୂଜିତା ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଶିଵା ସକଲଦା ସଦା । କୁଲଵୃଦ୍ଧିଂ କରୋତ୍ଯେଵ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ସୁସ୍ଥିରଂ ସଦା
ଯେତେବେଳେ ଶିବାଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେ ସଦା ସମସ୍ତ ସଫଳତା ଦେଇଥାନ୍ତି, କୁଳର ବୃଦ୍ଧି ଓ ରାଜ୍ୟର ସ୍ଥିରତା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଦେଵୀମଖଂ ଵିଧାନେନ କୃତ୍ଵା ପାର୍ଥିଵସତ୍ତମ । ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତଂ ନାମ ପୁରାଣଂ ପରମଂ ଶୃଣୁ
ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦେବୀଙ୍କ ଯଜ୍ଞ କରି, ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ନାମକ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁରାଣ ଶୁଣ।
ତ୍ଵାମହଂ ଶ୍ରାଵଯିଷ୍ଯାମି କଥାଂ ପରମପାଵନୀମ୍ । ସଂସାରତାରିଣୀଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ନାନାରସସମାହୃତାମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଇ ସର୍ବପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣାଇବି, ଯାହା ସଂସାର ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ଦିବ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ନ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ପରଂ ଚାସ୍ମାତ୍ପୁରାଣାଦ୍ଵିଦ୍ଯତେ ଭୁଵି । ନାରାଧ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ରାଜନ୍ଦେଵୀପାଦାମ୍ବୁଜାଦୃତେ
ଏହି ପୁରାଣ ଛାଡି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରାଣ ଏପୃଥିବୀରେ ଶ୍ରବଣ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ହେ ରାଜା; ଦେବୀଙ୍କ ଚରଣକମଳ ଛାଡି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୂଜା ନାହିଁ।
ତେ ସଭାଗ୍ଯାଃ କୃତପ୍ରଜ୍ଞା ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ନୃପସତ୍ତମ । ଯେଷାଂ ଚିତ୍ତେ ସଦା ଦେଵୀ ଵସତି ପ୍ରେମସଂକୁଲେ
ଯେଉଁମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସଦା ପ୍ରେମରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଦେବୀ ବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସୁଦୁଃଖିତାସ୍ତେ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଭୁଵି ଭାରତ ଭାରତେ । ନାରାଧିତା ମହାମାଯା ଯୈର୍ଜନୈଶ୍ଚ ସଦାମ୍ବିକା
ଏହି ପୃଥିବୀରେ, ହେ ଭାରତ, ସେମାନେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ମହାମାୟା ଓ ମାଁ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଯଦାରାଧନତତ୍ପରାଃ । ଵର୍ତନ୍ତେ ସର୍ଵଦା ରାଜଂସ୍ତାଂ ନ ସେଵେତ କୋ ଜନଃ
ହେ ରାଜା, ବ୍ରହ୍ମାଓଁ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସଦା ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି; ଏମିତି ଥିଲେ, କିଏ ତାଙ୍କୁ ସେବନ କରିବ ନାହିଁ?
ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଭଗଵତ୍ଯା ସମାଖ୍ଯାତଂ ଵିଷ୍ଣଵେ ଯଦନୁତ୍ତମମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି କଥାକୁ ନିତ୍ୟ ଶୁଣେ, ଯାହା ଭଗବତୀ ଭଲଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବ।
ତେନ ଶ୍ରୁତେନ ତେ ରାଜଂଶ୍ଚିତ୍ତେ ଶାନ୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ପିତୄଣାଂ ଚାକ୍ଷଯଃ ସ୍ଵର୍ଗଃ ପୁରାଣଶ୍ରଵଣାଦ୍ଭଵେତ୍
ହେ ରାଜା, ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ତୁମ ମନରେ ଶାନ୍ତି ଆସିବ; ଏହି ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ତୁମ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବେ।
ଭୁଵନେଶ୍ଵରୀଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ - ଭଗଵନ୍ ଭଵତା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯଜ୍ଞମମ୍ବାଭିଧଂ ମହତ୍ । ସା କା କଥଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନା କୁତ୍ର କସ୍ମାଚ୍ଚ କିଂଗୁଣା
ଜନମେଜୟ କହିଲେ — ଭଗବନ୍ତୁ, ଆପଣ ଯେଉଁ ମହା ଯଜ୍ଞର କଥା କହିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଅମ୍ବା ବୋଲାଯାଏ, ସେ କିଏ, କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, କେଉଁଠି ଓ କାହିଁକି ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଗୁଣ କଣ?
କୀଦୃଶଶ୍ଚ ମଖସ୍ତସ୍ଯାଃ ସ୍ଵରୂପଂ କୀଦୃଶଂ ତଥା । ଵିଧାନଂ ଵିଧିଵଦ୍ବ୍ରୂହି ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସି ଦଯାନିଧେ
ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞଟି କିପରି, ତାହାର ସ୍ୱରୂପ କଣ, ଏବଂ ଠିକ୍ ଭାବେ କେମିତି କରିବା ଉଚିତ? ଆପଣ ସବୁଜଣା, ଦୟାମୟ, ଦୟାକରି ଏହି କଥା କହନ୍ତୁ।
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡସ୍ଯ ତଥୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଵଦ ଵିସ୍ତରତସ୍ତଥା । ଯଥୋକ୍ତଂ ଯାଦୃଶଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନଖିଲଂ ଵେତ୍ସି ଭୂସୁର
ଏହା ସହିତ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଉତ୍ପତ୍ତି କିପରି ହେଲା, ଯେପରି ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ସବୁ ଏବଂ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ସେଠିକି ଏହି କଥାକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ତ୍ରଯୋ ଦେଵା ମଯା ଶ୍ରୁତାଃ । ସୃଷ୍ଟିପାଲନସଂହାରକାରକାଃ ସଗୁଣାସ୍ତ୍ଵମୀ
ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର — ଏହି ତିନି ଦେବତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛି, ଯେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି ଏବଂ ଗୁଣମୟ।
ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରାସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନଃ ପାରାଶର୍ଯ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ଆହୋସ୍ଵିତ୍ପରତନ୍ତ୍ରାସ୍ତେ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ହେ ପାରାଶର୍ୟ, ସେମାନେ ମହାତ୍ମାମାନେ ସ୍ୱାଧୀନ କି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାରି ଆଧୀନ? ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ଏବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ମୃତ୍ଯୁଧର୍ମାଶ୍ଚ ତେ ନୋ ଵା ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣଃ । ଅଧିଭୂତାଦିଭିର୍ଯୁକ୍ତା ନ ଵା ଦୁଃଖୈସ୍ତ୍ରିଧାତ୍ମକୈଃ
ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ନିୟତିର ଅଧୀନ କି, କିମ୍ବା ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ସ୍ୱରୂପ? ସେମାନେ ପଞ୍ଚଭୂତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଙ୍ଗେ ଜଡିତ କି, କିମ୍ବା ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖରେ ଅପ୍ରଭାବିତ?
କାଲସ୍ଯ ଵଶଗା ନୋ ଵା ତେ ସୁରେଂଦ୍ରା ମହାବଲାଃ । କଥଂ ତେ ଵୈ ସମୁତ୍ପନ୍ନା କସ୍ମାଦିତି ଚ ସଂଶଯଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାମାନେ କାଳର ଅଧୀନ କି, କିମ୍ବା ନୁହଁନ୍ତି? ସେମାନେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, କାହିଁକି ଏମିତି ହେଲା? ଏହି ମୋର ସନ୍ଦେହ।