ଶଂସ ମେ କାରଣଂ ମାତଃ କରୋମି ଵିଗତଜ୍ଵରାମ୍ । ଵିନତୋଵାଚ ସପତ୍ନ୍ଯା ଦାସ୍ଯହଂ ପୁତ୍ର କିଂ ବ୍ରଵୀମି ଵୃଥା କ୍ଷତା
'ମା, କାହିଁକି ଏହି ଦୁଃଖ? କାରଣ କହ, ମୁଁ ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେବି।' ବିନତା କହିଲେ, 'ମୋ ସପତ୍ନୀଙ୍କର ଦାସୀ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ, ପୁଅ। ଆଉ କଣ କହିବି, ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ।'
ଵହ ମାଂ ସା ବ୍ରଵୀତ୍ଯଦ୍ଯ ତେନାସ୍ମି ଦୁଃଖିତା ସୁତ । ଗରୁଡ ଉଵାଚ ଵହିଷ୍ଯେଽହଂ ତତ୍ର କିଲ ଯତ୍ର ସା ଗନ୍ତୁମୁତ୍ସୁକା
'ଆଜି ସେ କହିଛି—'ମୋତେ ବୋହ', ଏହିଥିରୁ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ପୁଅ।' ଗରୁଡ଼ କହିଲେ, 'ଯେଉଁଠି ସେ ଯିବାକୁ ଚାହେ, ସେଠିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବୋହିଦେବି।'
ମା ଶୋକଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣି ନିଶ୍ଚିନ୍ତାଂ ତ୍ଵାଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ଗତା ପାର୍ଶ୍ଵଂ କଦ୍ରୋଶ୍ଚ ଵିନତା ତଦା
'ଦୁଃଖ କରନି, ହେ ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ କରିଦେବି।' ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ଏପରି କହିବା ପରେ ବିନତା କଦ୍ରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଦାସୀଭାଵମପାକର୍ତୁଂ ଗରୁଡୋଽପି ମହାବଲଃ । ଉଵାହ ତାଂ ସପୁତ୍ରାଂ ଵୈ ସିନ୍ଧୋଃ ପାରଂ ଜଗାମ ହ
ମାଆଙ୍କର ଦାସୀ ଭାବ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗରୁଡ଼ ତାଙ୍କ ମାଆ ଓ ଭାଇକୁ ବୋହି, ସିନ୍ଧୁର ପାରକୁ ଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ତାଂ ଗରୁଡଃ ପ୍ରାହ ବ୍ରୂହି ମାତର୍ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ । କଥଂ ମୁଚ୍ଯେତ ମେ ମାତା ଦାସୀଭାଵାଦସଂଶଯମ୍
ଗରୁଡ଼ ଯାଇ କହିଲେ, 'ମାଆ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ। ମୋର ମାଆ କିପରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦାସୀ ହେବାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ?'
କଦ୍ରୂରୁଵାଚ ଅମୃତଂ ଦେଵଲୋକାତ୍ତ୍ଵଂ ବଲାଦାନୀଯ ମେ ସୁତାନ୍ । ସମର୍ପଯ ସୁତାଦ୍ଯାଶୁ ମାତରଂ ମୋଚଯାବଲାମ୍
କଦ୍ରୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକରୁ ବଳେ ଅମୃତ ଆଣି ମୋ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ଦେଅ। ତାପରେ ତୁମ ଅଶକ୍ତ ମାଆକୁ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତ କର।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଯଯୌ ଶୀଘ୍ରମିନ୍ଦ୍ରଲୋକଂ ମହାବଲଃ । କୃତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧଂ ଜହାରାଶୁ ସୁଧାକୁମ୍ଭଂ ଖଗୋତ୍ତମଃ
ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ, 'ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଖଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୀଘ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଗଲେ। ଯୁଦ୍ଧ କରି ଅତି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ସୁଧାର କୁମ୍ଭ ନେଇ ଆସିଲେ।'
ସମାନୀଯାମୃତଂ ମାତ୍ରେ ଵୈନତେଯଃ ସମର୍ପଯତ୍ । ମୋଚିତା ଵିନତା ତେନ ଦାସୀଭାଵାଦସଂଶଯମ୍
ଅମୃତ ଆଣି, ବେନତାନନ୍ଦନ ତାହା ତାଙ୍କର ମାଆଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ବିନତା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦାସୀ ହେବାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।
ଅମୃତଂ ସଞ୍ଜହାରେନ୍ଦ୍ରଃ ସ୍ନାତୁଂ ସର୍ପା ଯଦା ଗତାଃ । ଦାସୀଭାଵାଦ୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଵିନତା ଵିପତେର୍ବଲାତ୍
ସର୍ପମାନେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯିବାବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ଅମୃତ ନେଇଗଲେ। ବିନତା ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଦାସୀ ଭାବରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।
ତତ୍ରାସ୍ତୀର୍ଣାଃ କୁଶାସ୍ତୈସ୍ତୁ ଲୀଢାଃ ପନ୍ନଗନାମକୈଃ । ଦ୍ଵିଜିହ୍ଵାସ୍ତେ ସୁସମ୍ପନ୍ନାଃ କୁଶାଗ୍ରସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରତଃ
ସେଠାରେ କୁଶ ଘାସ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ସର୍ପମାନେ ଚାଟିଥିଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇଟି ଜିଭା ଥିବା ହେଲେ କେବଳ କୁଶ ଘାସର ଆଗ ଛୁଇଁଥିବାରୁ।
ମାତ୍ରା ଶପ୍ତାଶ୍ଚ ଯେ ନାଗା ଵାସୁକିପ୍ରମୁଖାଃ ଶୁଚା । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଗତ୍ଵା ତେ ହୋଚୁଃ ଶାପଜଂ ଭଯମ୍
ମାଆଙ୍କର ଶାପରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ ବାସୁକି ଆଦି ସର୍ପମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ ଓ ଶାପର ଭୟ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ତାନାହ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ଜରତ୍କାରୁର୍ମହାମୁନିଃ । ଵାସୁକେର୍ଭଗିନୀଂ ତସ୍ମୈ ଅର୍ପଯଧ୍ଵଂ ସନାମିକାମ୍
ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନେଠାରେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ତୁମ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ନାମ ସହିତ ମହାମୁନି ଜରତ୍କାରୁଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଅ।'
ତସ୍ଯାଂ ଯୋ ଜାଯତେ ପୁତ୍ରଃ ସ ଵସ୍ତ୍ରାତା ଭଵିଷ୍ଯତି । ଆସ୍ତୀକ ଇତି ନାମାସୌ ଭଵିତା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ତାଙ୍କଠାରୁ ଯେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବେ, ସେ ତୁମ ଜାତିକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ। ତାଙ୍କ ନାମ ଆସ୍ତିକ ହେବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଵାସୁକିସ୍ତୁ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚନଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଶିଵମ୍ । ଵନଂ ଗତ୍ଵା ସୁତାଂ ତସ୍ମୈ ଦଦୌ ଵିନଯପୂର୍ଵକମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ବାସୁକି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ ନମ୍ରତା ସହିତ ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ସନାମାଂ ତାଂ ମୁନିର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜରତ୍କାରୁରୁଵାଚ ତମ୍ । ଅପ୍ରିଯଂ ମେ ଯଦା କୁର୍ଯାତ୍ତଦା ତାଂ ସନ୍ତ୍ଯଜାମ୍ଯହମ୍
ନାମ ଥିବାକୁ ଜାଣି, ମୁନି ଜରତ୍କାରୁ ବାସୁକିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯେତେବେଳେ ସେ ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ କିଛି କରିବେ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ତାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି।'
ଵାଗ୍ବନ୍ଧଂ ତାଦୃଶଂ କୃତ୍ଵା ମୁନିର୍ଜଗ୍ରାହ ତାଂ ସ୍ଵଯମ୍ । ଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ଵାସୁକିଃ କାମଂ ଭଵନଂ ସ୍ଵଂ ଜଗାମ ହ
ଏପରି ଚୁକ୍ତି କରି, ମୁନି ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ବାସୁକି ମନର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
କୃତ୍ଵା ପର୍ଣକୁଟୀଂ ଶୁଭ୍ରାଂ ଜରତ୍କାରୁର୍ମହାଵନେ । ତଯା ସହ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ ରମମାଣଃ ପରନ୍ତପ
ମହାବନରେ ଏକ ଶୁଭ ପତ୍ର କୁଟି ତିଆରି କରି, ଜରତ୍କାରୁ ତାଙ୍କ ସହ ଖୁସିରେ ବାସ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଏକଦା ଭୋଜନଂ କୃତ୍ଵା ସୁପ୍ତୋଽସୌ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ଭଗିନୀ ଵାସୁକେସ୍ତତ୍ର ସଂସ୍ଥିତା ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଏକଦିନ ଭୋଜନ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ଶୋଇପଡ଼ିଲେ। ସେଠାରେ ବାସୁକିଙ୍କ ଭଉଣୀ, ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ, ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ନ ସମ୍ବୋଧଯିତଵ୍ଯୋଽହଂ ତ୍ଵଯା କାନ୍ତେ କଥଞ୍ଚନ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଗତୋ ନିଦ୍ରାଂ ମୁନିସ୍ତାଂ ସୁଦତୀଂ ତଦା
'ପ୍ରିୟେ, କେବେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ମୋତେ ଜଗାଇବା ନାହିଁ,' ଏହିପରି କହି ମୁନି ସେ ସୁନ୍ଦର ଦନ୍ତିନୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଶୋଇପଡ଼ିଲେ।
ରଵିରସ୍ତଗିରିଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲ ଉପସ୍ଥିତେ । କିଂ କରୋମି ନ ମେ ଶାନ୍ତିସ୍ତ୍ଯଜେନ୍ମାଂ ବୋଧିତଃ ପୁନଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ ଆସିଲା। ସେ ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୋର ମନ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ; ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜଗାଏ, ସେ ପୁଣି ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେବେ।'
ଧର୍ମଲୋପଭଯାଦ୍ଭୀତା ଜରତ୍କାରୁରଚିନ୍ତଯତ୍ । ନୋଚେତ୍ପ୍ରବୋଥଯାମ୍ଯେନଂ ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲୋ ଵୃଥା ଵ୍ରଜେତ୍
ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେବାର ଭୟରେ ଜରତ୍କାରୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜଗାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ ଅକାରଣରେ ଚାଲିଯିବ।'
ଧର୍ମନାଶାଦ୍ଵରଂ ତ୍ଯାଗସ୍ତଥାପି ମରଣଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଧର୍ମହାନିର୍ନରାଣାଂ ହି ନରକାଯ ଭଵେତ୍ପୁନଃ
ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେବାଠାରୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଯିବା ଭଲ; ଏହିପରି ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ। କାରଣ ମଣିଷମାନେ ଯଦି ଧର୍ମ ହାରାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣି ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ସା ବାଲା ତଂ ମୁନିଂ ପ୍ରତ୍ଯବୋଧଯତ୍ । ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲୋଽପି ସଞ୍ଜାତ ଉତ୍ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠସୁଵ୍ରତ
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ଝିଅଟି ମୁନିଙ୍କୁ ଜଗାଇ କହିଲା, "ସଂଧ୍ୟା ବେଳ ଆସିଗଲା, ଉଠନ୍ତୁ, ଉଠନ୍ତୁ, ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ!"
ଉତ୍ଥିତୋଽସୌ ମୁନିଃ କୋପାତ୍ତାମୁଵାଚ ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍ । ତ୍ଵଂ ତୁ ଭ୍ରାତୃଗୃହଂ ଯାହି ନିଦ୍ରାଵିଚ୍ଛେଦକାରିଣୀ
ମୁନି ରାଗରେ ଉଠି କହିଲେ, "ମୁଁ ଚାଲିଯିବି; ତୁମେ ମୋର ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ କଲ, ଏବେ ତୁମେ ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ।"
ଵେପମାନାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯମିତ୍ଯୁକ୍ତା ମୁନିନା ତଦା । ଭ୍ରାତ୍ରା ଦତ୍ତା ଯଦର୍ଥଂ ତତ୍କଥଂ ସ୍ଯାଦମିତପ୍ରଭ
ଭୟରେ କାପି କାପି ସେ କହିଲା, "ହେ ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ, ମୋ ଭାଇ ଯେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ, ସେ କିପରି ପୂରଣ ହେବ?"
ମୁନିଃ ପ୍ରାହ ଜରତ୍କାରୁଂ ତଦସ୍ତୀତି ନିରାକୁଲଃ । ଗତା ସା ମୁନିନା ତ୍ଯକ୍ତା ଵାସୁକେଃ ସଦନଂ ତଦା
ମୁନି ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ।" ତାପରେ, ମୁନି ଛାଡିଦେବା ପରେ, ସେ ବାସୁକିଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲା।
ପୃଷ୍ଟା ଭ୍ରାତ୍ରାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ପତିନା ତଦା । ଅସ୍ତୀତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ହିତ୍ଵା ମାଂ ଗତୋଽସୌ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ଭାଇ ପଚାରିବା ପରେ, ସେ ପତି କହିଥିବା ଭଳି କହିଲା, "ସେ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ', ତାପରେ ମୋତେ ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି।"
ଵାସୁକିସ୍ତୁ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ସତ୍ଯାଵାଙ୍ମୁନିରିତ୍ଯୁତ । ଵିଶ୍ଵାସଂ ଚ ପରଂ କୃତ୍ଵା ଭଗିନୀଂ ତାଂ ସମାଶ୍ରଯତ୍
ଏହା ଶୁଣି, ବାସୁକି ଭାବିଲେ, "ମୁନି ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟବାଦୀ।" ତିନି ଭାଇବୋନ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରି, ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଲେ।
ତତଃ କାଲେନ କିଯତା ଜାତୋଽସୌ ମୁନିବାଲକଃ । ଆସ୍ତୀକ ଇତି ନାମାସୌ ଵିଖ୍ଯାତଃ କୁରୁସତ୍ତମ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁନି ଓ ଝିଅଟିଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ହେଲା, ଯିଏ ଆସ୍ତୀକ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ତେନାଯଂ ରକ୍ଷିତୋ ଯଜ୍ଞସ୍ତଵ ପାର୍ଥିଵସତ୍ତମ । ମାତୃପକ୍ଷସ୍ଯ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ମୁନିନା ଭାଵିତାତ୍ମନା
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଯଜ୍ଞ ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲା; ମା'ଙ୍କ ପକ୍ଷକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ଶୁଦ୍ଧ ମନର ମୁନି ଏହା କଲେ।