ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁରାଣଂ ଗୁହ୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍ । ପୁଣ୍ଯଂ ଭାଗଵତଂ ନାମ ନାନାଖ୍ଯାନଯୁତଂ ଶିଵମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରୁଣା, ଗୁପ୍ତ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ପୁରାଣ କଥା କହିବି, ଯାହା ଭାଗବତ ନାମରେ ପରିଚିତ, ବହୁ କଥା ଭରିଥିବା ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭଦାୟକ।'
ଅଧ୍ଯାପିତଂ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଶୁକାଯାତ୍ମସୁତାଯ ଵୈ । ଶ୍ରାଵଯାମି ନୃପ ତ୍ଵାଂ ହି ରହସ୍ଯଂ ପରମଂ ମମ
'ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏହା ମୋ ପୁଅ ଶୁକଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇଥିଲି; ଏବେ, ହେ ରାଜା, ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ କଥା ତୁମକୁ ଶୁଣାଉଛି।'
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ କାରଣଂ ଶ୍ରଵଣାତ୍କିଲ । ଶୁଭଦ ସୁଖଦଂ ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵାଗମସମୁଦ୍ଧୃତମ୍
'ଏହା ଶୁଣିଲେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଏହି କଥା ସଦା ଶୁଭ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର ଏହା।'
ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ଆସ୍ତୀକୋଽଯଂ ସୁତଃ କସ୍ଯ ଵିଘ୍ନାର୍ଥଂ କଥମାଗତଃ । ପ୍ରଯୋଜନଂ କିମତ୍ରାସ୍ଯ ସର୍ପାଣାଂ ରକ୍ଷଣେ ପ୍ରଭୋ
ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: 'ଏହି ଆସ୍ତୀକ କାହାର ପୁଅ, ଏବଂ କାହିଁକି ବାଧା ଦେବାକୁ ଆସିଲେ? ସେ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ, ହେ ପ୍ରଭୁ?'
କଥଯୈତନ୍ମହାଭାଗ ଵିସ୍ତରେଣ କଥାନକମ୍ । ପୁରାଣଂ ଚ ତଥା ସର୍ଵଂ ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵଦ ସୁଵ୍ରତ
'ଏହି କଥାଟିକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ କଥା ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ, ହେ ସଦ୍ବ୍ରତ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଜରତ୍କାରୁର୍ମୁନିଃ ଶାନ୍ତୋ ନ ଚକାର ଗୃହାଶ୍ରମମ୍ । ତେନ ଦୃଷ୍ଟା ଵନେ ଗର୍ତେ ଲମ୍ବମାନା ସ୍ଵପୂର୍ଵଜାଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: 'ଜରତ୍କାରୁ ନାମକ ମୁନି ଶାନ୍ତ ଓ ନିରଲ୍ଲୋଭ ଥିଲେ, ସେ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ନାହିଁ; ଏକବାର ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଗଡ଼ିରେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ଝୁଲୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।'
ତତସ୍ତମାହୁଃ କୁରୁ ପୁତ୍ର ଦାରା- ନ୍ଯଥା ଚ ନଃ ସ୍ଯାତ୍ପରମା ହି ତୃପ୍ତିଃ । ସ୍ଵର୍ଗେ ଵ୍ରଜାମଃ ଖଲୁ ଦୁଃଖମୁକ୍ତା ଵଯଂ ସଦାଚାରଯୁତେ ସୁତେ ଵୈ
ତେମାନେ କହିଲେ, 'ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଏକ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ବିବାହ କର; ନହେଲେ ଆମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ ପାଇବୁନାହିଁ। ଯଦି ତୁମର ଏକ ସଦାଚାରୀ ପୁଅ ହେବ, ତେବେ ଆମେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ପାରିବୁ।'
ସ ତାନୁଵାଚାଥ ଲଭେ ସମାନା- ମଯାଚିତାଂ ଚାତିଵଶାନୁଗାଂ ଚ । ତଦା ଗୃହାରମ୍ଭମହଂ କରୋମି ବ୍ରଵୀମି ତଥ୍ଯଂ ମମ ପୂର୍ଵଜା ଵୈ
ସେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ମୋ ସମାନ ଏବଂ ମୋର ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଯିଏ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ମୋତେ ଚାହେ, ଏମିତି ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ ମିଳିଲେ, ମୁଁ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିବି। ଏହା ସତ୍ୟ କଥା, ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତାଞ୍ଜରତ୍କାରୁର୍ଗତସ୍ତୀର୍ଥାନ୍ପ୍ରତି ଦ୍ଵିଜଃ । ତଦୈଵ ପନ୍ନଗାଃ ଶପ୍ତା ମାତ୍ରାଗ୍ନୌ ନିପତନ୍ତ୍ଵିତି
ଏପରି କହି, ଜରତ୍କାରୁ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୀର୍ଥ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କର ମାଆଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହେଲେ—'ସେମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ନ୍ତୁ।'
କଶ୍ଯପସ୍ଯ ମୁନେଃ ପତ୍ନ୍ଯୌ କଦ୍ରୂଶ୍ଚ ଵିନତା ତଥା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଦିତ୍ଯରଥେ ଚାଶ୍ଵମୂଚତୁଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍
କଶ୍ୟପ ଋଷିଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ପତ୍ନୀ—କଦ୍ରୁ ଓ ବିନତା—ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥରେ ଥିବା ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖି, ଏକାଉଁଠି ଆଲୋଚନା କରିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ତଦା କଦ୍ରୂର୍ଵିନତାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । କିଂଵର୍ଣୋଽଯଂ ହଯୋ ଭଦ୍ରେ ସତ୍ଯଂ ପ୍ରବ୍ରୂହି ମାଚିରମ୍
ସେଠାରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖି, କଦ୍ରୁ ବିନତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ସୁମଧୁର, ଏହି ଘୋଡ଼ାର ରଙ୍ଗ କଣ? ସତ୍ୟ କହ, ଦେରି କରିନାହ।'
ଵିନତୋଵାଚ ଶ୍ଵେତ ଏଵାଶ୍ଵରାଜୋଽଯଂ କିଂ ଵା ତ୍ଵଂ ମନ୍ଯସେ ଶୁଭେ । ବ୍ରୂହି ଵର୍ଣଂ ତ୍ଵମପ୍ଯସ୍ଯ ତତସ୍ତୁ ଵିପଣାଵହେ
ବିନତା କହିଲେ, 'ଏହି ଘୋଡ଼ାରାଜ ସ୍ୱେତ, ତୁମେ କଣ ଭାବୁଛ? ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ରଙ୍ଗ କହ, ପରେ ଆମେ ଏହା ଉପରେ ଶର୍ତ୍ତ ରଖିବା।'
କଦ୍ରୁରୁଵାଚ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣମହଂ ମନ୍ଯେ ହଯମେନଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ । ଏହି ସାର୍ଧଂ ମଯା ଦିଵ୍ଯଂ ଦାସୀଭାଵାଯ ଭାମିନି
କଦ୍ରୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ଘୋଡ଼ା କଳା ରଙ୍ଗର, ହେ ସୁନ୍ଦର ହସିଥିବା। ଚାଲ, ଆମେ ଦେବତାମାନେ ପରି ଏକ ଶର୍ତ୍ତ ରଖିବା, ହାରିଥିବା ଜଣେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କର ଦାସୀ ହେବ।'
ସୂତ ଉଵାଚ କଦ୍ରୂଶ୍ଚ ସ୍ଵସୁତାନାହ ସର୍ଵାନ୍ସର୍ପାନ୍ଵଶେ ସ୍ଥିତାନ୍ । ବାଲାଞ୍ଛ୍ଯାମାନ୍ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତୁ ଯାଵତୋଽଶ୍ଵଶରୀରକେ
ସୂତ କହୁଛନ୍ତି: କଦ୍ରୁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସର୍ପପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶୁଣୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—'ଘୋଡ଼ାର ଶରୀରକୁ ଯେତେ ସମ୍ଭବ କଳା କର।'
ନେତି କେଚନ ତତ୍ରାହୁସ୍ତାନଥାସୌ ଶଶାପ ହ । ଜନମେଜଯସ୍ଯ ଯଜ୍ଞେ ଵୈ ଗମିଷ୍ଯଥ ହୁତାଶନମ୍
କିଛି ସର୍ପ ଏହାକୁ ମନା କଲେ, ତେବେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—'ତମେ ଜନମେଜୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପଡ଼ିବ।'
ଅନ୍ଯେ ଚକ୍ରୁର୍ହଯଂ ସର୍ପାଃ କର୍ବୁରଂ ଵର୍ଣଭୋଗକୈଃ । ଵେଷ୍ଟଯିତ୍ଵାସ୍ଯ ପୁଚ୍ଛଂ ତୁ ମାତୁଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା
ଅନ୍ୟ ସର୍ପମାନେ ଘୋଡ଼ାର ପୁଛକୁ ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ଲପେଟି ଦେଇ, ମାଆଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦାଗଦାର କରିଦେଲେ।
ଭଗିନ୍ଯୌ ଚ ସୁସଂଯୁକ୍ତେ ଗତ୍ଵା ଦଦୃଶତୁର୍ହଯମ୍ । କର୍ବୁରଂ ତଂ ହଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନତା ଚାତିଦୁଃଖିତା
ଦୁଇ ଭଉଣୀ ଏକାଠି ଯାଇ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖିଲେ। ଘୋଡ଼ାକୁ ଦାଗଦାର ଦେଖି ବିନତା ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ତଦାଜଗାମ ଗରୁଡଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯା ମହାବଲଃ । ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାତରଂ ଦୀନାମପୃଚ୍ଛତ୍ପନ୍ନଗାଶନଃ
ସେ ସମୟରେ ବିନତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଗରୁଡ଼ ଆସିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମାଆଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ସର୍ପମାନେ ଖାଇଥିବା ସେ ପଚାରିଲେ।
ମାତଃ କଥଂ ସୁଦୀନାସି ରୁଦିତେଵ ଵିଭାସି ମେ । ଜୀଵମାନେ ମଯି ସୁତେ ତଥାନ୍ଯେ ରଵିସାରଥୌ
'ମା, ତୁମେ ଏତେ ଦୁଃଖିତ କାହିଁକି? ମୋତେ ଲାଗୁଛି ତୁମେ କାନ୍ଦୁଛ, ଯଦିଓ ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ ବଞ୍ଚିଆଛି, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥଚାଳକ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।'
ଦୁଃଖିତାସି ତତୋ ଵାଂ ଧିଗ୍ଜୀଵିତଂ ଚାରୁଲୋଚନେ । କିଂ ଜାତେନ ସୁତେନାଥ ଯଦି ମାତା ସୁଦୁଃଖିତା
'ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ତେବେ ଏହି ଜୀବନର କଣ ଉପକାର, ହେ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ? ମାଆ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ପୁଅ ଥିଲେ କଣ ଲାଭ?'
ଶଂସ ମେ କାରଣଂ ମାତଃ କରୋମି ଵିଗତଜ୍ଵରାମ୍ । ଵିନତୋଵାଚ ସପତ୍ନ୍ଯା ଦାସ୍ଯହଂ ପୁତ୍ର କିଂ ବ୍ରଵୀମି ଵୃଥା କ୍ଷତା
'ମା, କାହିଁକି ଏହି ଦୁଃଖ? କାରଣ କହ, ମୁଁ ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେବି।' ବିନତା କହିଲେ, 'ମୋ ସପତ୍ନୀଙ୍କର ଦାସୀ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ, ପୁଅ। ଆଉ କଣ କହିବି, ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ।'
ଵହ ମାଂ ସା ବ୍ରଵୀତ୍ଯଦ୍ଯ ତେନାସ୍ମି ଦୁଃଖିତା ସୁତ । ଗରୁଡ ଉଵାଚ ଵହିଷ୍ଯେଽହଂ ତତ୍ର କିଲ ଯତ୍ର ସା ଗନ୍ତୁମୁତ୍ସୁକା
'ଆଜି ସେ କହିଛି—'ମୋତେ ବୋହ', ଏହିଥିରୁ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ପୁଅ।' ଗରୁଡ଼ କହିଲେ, 'ଯେଉଁଠି ସେ ଯିବାକୁ ଚାହେ, ସେଠିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବୋହିଦେବି।'
ମା ଶୋକଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣି ନିଶ୍ଚିନ୍ତାଂ ତ୍ଵାଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ଗତା ପାର୍ଶ୍ଵଂ କଦ୍ରୋଶ୍ଚ ଵିନତା ତଦା
'ଦୁଃଖ କରନି, ହେ ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ କରିଦେବି।' ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ଏପରି କହିବା ପରେ ବିନତା କଦ୍ରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଦାସୀଭାଵମପାକର୍ତୁଂ ଗରୁଡୋଽପି ମହାବଲଃ । ଉଵାହ ତାଂ ସପୁତ୍ରାଂ ଵୈ ସିନ୍ଧୋଃ ପାରଂ ଜଗାମ ହ
ମାଆଙ୍କର ଦାସୀ ଭାବ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗରୁଡ଼ ତାଙ୍କ ମାଆ ଓ ଭାଇକୁ ବୋହି, ସିନ୍ଧୁର ପାରକୁ ଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ତାଂ ଗରୁଡଃ ପ୍ରାହ ବ୍ରୂହି ମାତର୍ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ । କଥଂ ମୁଚ୍ଯେତ ମେ ମାତା ଦାସୀଭାଵାଦସଂଶଯମ୍
ଗରୁଡ଼ ଯାଇ କହିଲେ, 'ମାଆ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ। ମୋର ମାଆ କିପରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦାସୀ ହେବାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ?'
କଦ୍ରୂରୁଵାଚ ଅମୃତଂ ଦେଵଲୋକାତ୍ତ୍ଵଂ ବଲାଦାନୀଯ ମେ ସୁତାନ୍ । ସମର୍ପଯ ସୁତାଦ୍ଯାଶୁ ମାତରଂ ମୋଚଯାବଲାମ୍
କଦ୍ରୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକରୁ ବଳେ ଅମୃତ ଆଣି ମୋ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ଦେଅ। ତାପରେ ତୁମ ଅଶକ୍ତ ମାଆକୁ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତ କର।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଯଯୌ ଶୀଘ୍ରମିନ୍ଦ୍ରଲୋକଂ ମହାବଲଃ । କୃତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧଂ ଜହାରାଶୁ ସୁଧାକୁମ୍ଭଂ ଖଗୋତ୍ତମଃ
ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ, 'ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଖଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୀଘ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଗଲେ। ଯୁଦ୍ଧ କରି ଅତି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ସୁଧାର କୁମ୍ଭ ନେଇ ଆସିଲେ।'
ସମାନୀଯାମୃତଂ ମାତ୍ରେ ଵୈନତେଯଃ ସମର୍ପଯତ୍ । ମୋଚିତା ଵିନତା ତେନ ଦାସୀଭାଵାଦସଂଶଯମ୍
ଅମୃତ ଆଣି, ବେନତାନନ୍ଦନ ତାହା ତାଙ୍କର ମାଆଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ବିନତା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦାସୀ ହେବାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।
ଅମୃତଂ ସଞ୍ଜହାରେନ୍ଦ୍ରଃ ସ୍ନାତୁଂ ସର୍ପା ଯଦା ଗତାଃ । ଦାସୀଭାଵାଦ୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଵିନତା ଵିପତେର୍ବଲାତ୍
ସର୍ପମାନେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯିବାବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ଅମୃତ ନେଇଗଲେ। ବିନତା ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଦାସୀ ଭାବରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।
ତତ୍ରାସ୍ତୀର୍ଣାଃ କୁଶାସ୍ତୈସ୍ତୁ ଲୀଢାଃ ପନ୍ନଗନାମକୈଃ । ଦ୍ଵିଜିହ୍ଵାସ୍ତେ ସୁସମ୍ପନ୍ନାଃ କୁଶାଗ୍ରସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରତଃ
ସେଠାରେ କୁଶ ଘାସ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ସର୍ପମାନେ ଚାଟିଥିଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇଟି ଜିଭା ଥିବା ହେଲେ କେବଳ କୁଶ ଘାସର ଆଗ ଛୁଇଁଥିବାରୁ।