ଆସ୍ତୀକୋ ନାମ ଧର୍ମାତ୍ମା ଜରତ୍କାରୁସୁତୋ ମୁନିଃ । ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ମୁନେର୍ବାଲସ୍ତୁଷ୍ଟାଵ ଜନମେଜଯମ୍
ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ମୁନି, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଆସ୍ତୀକ ଓ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ପୁଅ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ସେ ଶିଶୁ ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ରାଜା ତମର୍ଚଯାମାସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବାଲଂ ସୁପଣ୍ଡିତମ୍ । ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ନୃପସ୍ତଂ ତୁ ଛନ୍ଦଯାମାସ ଵାଞ୍ଛିତୈଃ
ରାଜା ଏହି ପାଣ୍ଡିତ୍ୟଶାଳୀ ଶିଶୁକୁ ଦେଖି ସମ୍ମାନ କଲେ; ସମ୍ମାନ ଦେଇ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଆଗ୍ରହ କରିବାକୁ କହିଲେ।
ସ ତୁ ଵଵ୍ରେ ମହାଭାଗ ଯଜ୍ଞୋଽଯଂ ଵିରମତ୍ଵିତି । ସତ୍ଯବଦ୍ଧୋ ନୃପସ୍ତେନ ପ୍ରାର୍ଥିତଶ୍ଚ ପୁନସ୍ତଥା
ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମୁନି କହିଲେ, 'ଏହି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଥମ୍ବିଯାଉ।' ରାଜା ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ, ତେଣୁ ପୁଣି ସେଇ ଅନୁରୋଧ ପୁନର୍ବାର କଲେ।
ହୋମଂ ନିଵର୍ତଯାମାସ ସର୍ପାଣାଂ ମୁନିଵାକ୍ଯତଃ । ଭାରତଂ ଶ୍ରାଵଯାମାସ ଵୈଶମ୍ପାଯନ ଵିସ୍ତରାତ୍
ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ସେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ହୋମ ବନ୍ଦ କରାଇଲେ; ତାପରେ ବୈଶମ୍ପାୟନ ଭାରତ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ପଢ଼ି ଶୁଣାଇଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାପି ନୃପତିଃ କାମଂ ନ ଶାନ୍ତିମଭିଜଗ୍ମିଵାନ୍ । ଵ୍ଯାସଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଭୂପାଲୋ ମମ ଶାନ୍ତିଃ କଥଂ ଭଵେତ୍
ସେଥିରେ ରାଜା ଏହା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଇଚ୍ଛା କରିଥିବା ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଭୂପତି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ମୁଁ କିପରି ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିବି?'
ମନୋଽତିଦହ୍ଯତେ କାମଂ କିଂ କରୋମି ଵଦସ୍ଵ ମେ । ପିତା ମେ ଦୁର୍ଭଗସ୍ଯୈଵ ମୃତଃ ପାର୍ଥସୁତାତ୍ମଜଃ
'ମୋର ମନ ଅତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଜଳିଉଛି; ମତେ କହ, ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୋ ଅଭାଗା ପିତା ପାର୍ଥସୁତଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।'
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ମହାଭାଗ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ମରଣଂ ଵରମ୍ । ରଣେ ଵା ମରଣଂ ଵ୍ଯାସ ଗୃହେ ଵା ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
'ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ—ଯୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଘରେ ଭାଗ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ହେଉ, ତାହିଁ ଭଲ।'
ମରଣଂ ନ ପିତୁର୍ମେଽଭୂଦନ୍ତରିକ୍ଷେ ମୃତୋଽଵଶଃ । ଶାନ୍ତ୍ଯୁପାଯଂ ଵଦସ୍ଵାତ୍ର ତ୍ଵଂ ଚ ସତ୍ଯଵତୀସୁତ
'ମୋ ପିତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହେଲା ନାହିଁ; ସେ ଆକାଶରେ ଅସହାୟ ଭାବରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ହେ ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର, ଏଠାରେ ଶାନ୍ତିର ଉପାୟ କହ।'
ଯଥା ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵ୍ରଜେଦାଶୁ ପିତା ମେ ଦୁର୍ଗତିଂ ଗତଃ
'ମୋ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାଗ୍ରସ୍ତ ପିତା କିପରି ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ?'
ଶ୍ରୋତୃପ୍ରଵକ୍ତୃପ୍ରସଙ୍ଗଃ ସୂତ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ତତ୍ର ସଭାଯାଂ ନୃପତିଂ ଚ ତମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ସେ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବ୍ୟାସ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ, ସେଇ ସଭାରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁରାଣଂ ଗୁହ୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍ । ପୁଣ୍ଯଂ ଭାଗଵତଂ ନାମ ନାନାଖ୍ଯାନଯୁତଂ ଶିଵମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରୁଣା, ଗୁପ୍ତ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ପୁରାଣ କଥା କହିବି, ଯାହା ଭାଗବତ ନାମରେ ପରିଚିତ, ବହୁ କଥା ଭରିଥିବା ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭଦାୟକ।'
ଅଧ୍ଯାପିତଂ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଶୁକାଯାତ୍ମସୁତାଯ ଵୈ । ଶ୍ରାଵଯାମି ନୃପ ତ୍ଵାଂ ହି ରହସ୍ଯଂ ପରମଂ ମମ
'ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏହା ମୋ ପୁଅ ଶୁକଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇଥିଲି; ଏବେ, ହେ ରାଜା, ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ କଥା ତୁମକୁ ଶୁଣାଉଛି।'
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ କାରଣଂ ଶ୍ରଵଣାତ୍କିଲ । ଶୁଭଦ ସୁଖଦଂ ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵାଗମସମୁଦ୍ଧୃତମ୍
'ଏହା ଶୁଣିଲେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଏହି କଥା ସଦା ଶୁଭ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର ଏହା।'
ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ଆସ୍ତୀକୋଽଯଂ ସୁତଃ କସ୍ଯ ଵିଘ୍ନାର୍ଥଂ କଥମାଗତଃ । ପ୍ରଯୋଜନଂ କିମତ୍ରାସ୍ଯ ସର୍ପାଣାଂ ରକ୍ଷଣେ ପ୍ରଭୋ
ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: 'ଏହି ଆସ୍ତୀକ କାହାର ପୁଅ, ଏବଂ କାହିଁକି ବାଧା ଦେବାକୁ ଆସିଲେ? ସେ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ, ହେ ପ୍ରଭୁ?'
କଥଯୈତନ୍ମହାଭାଗ ଵିସ୍ତରେଣ କଥାନକମ୍ । ପୁରାଣଂ ଚ ତଥା ସର୍ଵଂ ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵଦ ସୁଵ୍ରତ
'ଏହି କଥାଟିକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ କଥା ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ, ହେ ସଦ୍ବ୍ରତ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଜରତ୍କାରୁର୍ମୁନିଃ ଶାନ୍ତୋ ନ ଚକାର ଗୃହାଶ୍ରମମ୍ । ତେନ ଦୃଷ୍ଟା ଵନେ ଗର୍ତେ ଲମ୍ବମାନା ସ୍ଵପୂର୍ଵଜାଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: 'ଜରତ୍କାରୁ ନାମକ ମୁନି ଶାନ୍ତ ଓ ନିରଲ୍ଲୋଭ ଥିଲେ, ସେ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ନାହିଁ; ଏକବାର ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଗଡ଼ିରେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ଝୁଲୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।'
ତତସ୍ତମାହୁଃ କୁରୁ ପୁତ୍ର ଦାରା- ନ୍ଯଥା ଚ ନଃ ସ୍ଯାତ୍ପରମା ହି ତୃପ୍ତିଃ । ସ୍ଵର୍ଗେ ଵ୍ରଜାମଃ ଖଲୁ ଦୁଃଖମୁକ୍ତା ଵଯଂ ସଦାଚାରଯୁତେ ସୁତେ ଵୈ
ତେମାନେ କହିଲେ, 'ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଏକ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ବିବାହ କର; ନହେଲେ ଆମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ ପାଇବୁନାହିଁ। ଯଦି ତୁମର ଏକ ସଦାଚାରୀ ପୁଅ ହେବ, ତେବେ ଆମେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ପାରିବୁ।'
ସ ତାନୁଵାଚାଥ ଲଭେ ସମାନା- ମଯାଚିତାଂ ଚାତିଵଶାନୁଗାଂ ଚ । ତଦା ଗୃହାରମ୍ଭମହଂ କରୋମି ବ୍ରଵୀମି ତଥ୍ଯଂ ମମ ପୂର୍ଵଜା ଵୈ
ସେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ମୋ ସମାନ ଏବଂ ମୋର ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଯିଏ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ମୋତେ ଚାହେ, ଏମିତି ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ ମିଳିଲେ, ମୁଁ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିବି। ଏହା ସତ୍ୟ କଥା, ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତାଞ୍ଜରତ୍କାରୁର୍ଗତସ୍ତୀର୍ଥାନ୍ପ୍ରତି ଦ୍ଵିଜଃ । ତଦୈଵ ପନ୍ନଗାଃ ଶପ୍ତା ମାତ୍ରାଗ୍ନୌ ନିପତନ୍ତ୍ଵିତି
ଏପରି କହି, ଜରତ୍କାରୁ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୀର୍ଥ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କର ମାଆଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହେଲେ—'ସେମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ନ୍ତୁ।'
କଶ୍ଯପସ୍ଯ ମୁନେଃ ପତ୍ନ୍ଯୌ କଦ୍ରୂଶ୍ଚ ଵିନତା ତଥା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଦିତ୍ଯରଥେ ଚାଶ୍ଵମୂଚତୁଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍
କଶ୍ୟପ ଋଷିଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ପତ୍ନୀ—କଦ୍ରୁ ଓ ବିନତା—ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥରେ ଥିବା ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖି, ଏକାଉଁଠି ଆଲୋଚନା କରିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ତଦା କଦ୍ରୂର୍ଵିନତାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । କିଂଵର୍ଣୋଽଯଂ ହଯୋ ଭଦ୍ରେ ସତ୍ଯଂ ପ୍ରବ୍ରୂହି ମାଚିରମ୍
ସେଠାରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖି, କଦ୍ରୁ ବିନତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ସୁମଧୁର, ଏହି ଘୋଡ଼ାର ରଙ୍ଗ କଣ? ସତ୍ୟ କହ, ଦେରି କରିନାହ।'
ଵିନତୋଵାଚ ଶ୍ଵେତ ଏଵାଶ୍ଵରାଜୋଽଯଂ କିଂ ଵା ତ୍ଵଂ ମନ୍ଯସେ ଶୁଭେ । ବ୍ରୂହି ଵର୍ଣଂ ତ୍ଵମପ୍ଯସ୍ଯ ତତସ୍ତୁ ଵିପଣାଵହେ
ବିନତା କହିଲେ, 'ଏହି ଘୋଡ଼ାରାଜ ସ୍ୱେତ, ତୁମେ କଣ ଭାବୁଛ? ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ରଙ୍ଗ କହ, ପରେ ଆମେ ଏହା ଉପରେ ଶର୍ତ୍ତ ରଖିବା।'
କଦ୍ରୁରୁଵାଚ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣମହଂ ମନ୍ଯେ ହଯମେନଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ । ଏହି ସାର୍ଧଂ ମଯା ଦିଵ୍ଯଂ ଦାସୀଭାଵାଯ ଭାମିନି
କଦ୍ରୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ଘୋଡ଼ା କଳା ରଙ୍ଗର, ହେ ସୁନ୍ଦର ହସିଥିବା। ଚାଲ, ଆମେ ଦେବତାମାନେ ପରି ଏକ ଶର୍ତ୍ତ ରଖିବା, ହାରିଥିବା ଜଣେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କର ଦାସୀ ହେବ।'
ସୂତ ଉଵାଚ କଦ୍ରୂଶ୍ଚ ସ୍ଵସୁତାନାହ ସର୍ଵାନ୍ସର୍ପାନ୍ଵଶେ ସ୍ଥିତାନ୍ । ବାଲାଞ୍ଛ୍ଯାମାନ୍ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତୁ ଯାଵତୋଽଶ୍ଵଶରୀରକେ
ସୂତ କହୁଛନ୍ତି: କଦ୍ରୁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସର୍ପପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶୁଣୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—'ଘୋଡ଼ାର ଶରୀରକୁ ଯେତେ ସମ୍ଭବ କଳା କର।'
ନେତି କେଚନ ତତ୍ରାହୁସ୍ତାନଥାସୌ ଶଶାପ ହ । ଜନମେଜଯସ୍ଯ ଯଜ୍ଞେ ଵୈ ଗମିଷ୍ଯଥ ହୁତାଶନମ୍
କିଛି ସର୍ପ ଏହାକୁ ମନା କଲେ, ତେବେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—'ତମେ ଜନମେଜୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପଡ଼ିବ।'
ଅନ୍ଯେ ଚକ୍ରୁର୍ହଯଂ ସର୍ପାଃ କର୍ବୁରଂ ଵର୍ଣଭୋଗକୈଃ । ଵେଷ୍ଟଯିତ୍ଵାସ୍ଯ ପୁଚ୍ଛଂ ତୁ ମାତୁଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା
ଅନ୍ୟ ସର୍ପମାନେ ଘୋଡ଼ାର ପୁଛକୁ ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ଲପେଟି ଦେଇ, ମାଆଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦାଗଦାର କରିଦେଲେ।
ଭଗିନ୍ଯୌ ଚ ସୁସଂଯୁକ୍ତେ ଗତ୍ଵା ଦଦୃଶତୁର୍ହଯମ୍ । କର୍ବୁରଂ ତଂ ହଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନତା ଚାତିଦୁଃଖିତା
ଦୁଇ ଭଉଣୀ ଏକାଠି ଯାଇ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖିଲେ। ଘୋଡ଼ାକୁ ଦାଗଦାର ଦେଖି ବିନତା ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ତଦାଜଗାମ ଗରୁଡଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯା ମହାବଲଃ । ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାତରଂ ଦୀନାମପୃଚ୍ଛତ୍ପନ୍ନଗାଶନଃ
ସେ ସମୟରେ ବିନତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଗରୁଡ଼ ଆସିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମାଆଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ସର୍ପମାନେ ଖାଇଥିବା ସେ ପଚାରିଲେ।
ମାତଃ କଥଂ ସୁଦୀନାସି ରୁଦିତେଵ ଵିଭାସି ମେ । ଜୀଵମାନେ ମଯି ସୁତେ ତଥାନ୍ଯେ ରଵିସାରଥୌ
'ମା, ତୁମେ ଏତେ ଦୁଃଖିତ କାହିଁକି? ମୋତେ ଲାଗୁଛି ତୁମେ କାନ୍ଦୁଛ, ଯଦିଓ ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ ବଞ୍ଚିଆଛି, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥଚାଳକ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।'
ଦୁଃଖିତାସି ତତୋ ଵାଂ ଧିଗ୍ଜୀଵିତଂ ଚାରୁଲୋଚନେ । କିଂ ଜାତେନ ସୁତେନାଥ ଯଦି ମାତା ସୁଦୁଃଖିତା
'ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ତେବେ ଏହି ଜୀବନର କଣ ଉପକାର, ହେ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ? ମାଆ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ପୁଅ ଥିଲେ କଣ ଲାଭ?'