ପ୍ରମତେସ୍ତୁ ସୁତୋ ନୂନମିତି ମାଂ ସୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ । ସୋଽହଂ ସର୍ପୋ ରୁରୁସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଶୃଣୁ ମେ ପରମଂ ଵଚଃ
ସେ ମୋତେ କହିଲେ, 'ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ପ୍ରମତିଙ୍କ ପୁଅ ହେବୁ।' ମୁଁ ହେଉଛି ରୁରୁ ନାମକ ସାପ; ଏବେ ମୋର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣ।
ଅହିଂସା ପରମୋ ଧର୍ମୋ ଵିପ୍ରାଣାଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଦଯା ସର୍ଵତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ଵିଜାନତା
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅହିଂସା ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସବୁଠାରେ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ।
ଯଜ୍ଞାଦନ୍ଯତ୍ର ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ନ ହିଂସା ଯାଜ୍ଞିକୋ ମତା । ସୂତ ଉଵାଚ ସର୍ପଯୋନେର୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ବାହ୍ମଣୋଽସୌ ରୁରୁସ୍ତତଃ
ଯଜ୍ଞ ବ୍ୟତୀତ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ହିଂସା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସୂତ କହିଲେ— ସାପ ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୁରୁ ହେଲେ।
କୃତ୍ଵା ତସ୍ଯ ଚ ଶାପାନ୍ତଂ ପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ଚ ହିଂସନମ୍ । ଵିଵାହିତା ତେନ ବାଲା ମୃତା ସଜ୍ଜୀଵିତା ପୁନଃ
ତାଙ୍କର ଶାପ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଓ ହିଂସା ଛାଡିଦେବା ପରେ, ସେ ଏଇ ଝିଅକୁ ବିବାହ କଲେ; ମୃତ ହୋଇଥିବା ସେ ଝିଅ ପୁଣି ଜୀବନ୍ତ ହେଲା।
କଦନଂ ସର୍ଵସର୍ପାଣାଂ କୃତଂ ଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍ । ତ୍ଵଂ ତୁ ଵୈରଂ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵର୍ତସେ ପନ୍ନଗେଷ୍ଵଥ
ସମସ୍ତ ସାପଙ୍କ ନାଶ ଓ ଶତ୍ରୁତା ସୃଷ୍ଟି ହେବାକୁ ମନେ ପକାଇ, ତୁମେ ତ ଏହି ଶତ୍ରୁତାକୁ ଛାଡିଦେଇ ସାପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହୁଛ।
ଵିମନ୍ଯୁର୍ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତୃଘାତକରେଷୁ ଵୈ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ମୃତସ୍ତାତଃ ସ୍ନାନଦାନଵିଵର୍ଜିତଃ
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିତାଙ୍କୁ ମାରିଥିବାମାନେ ପ୍ରତି କୌଣସି କ୍ରୋଧ ନ ରଖି, ତାଙ୍କର ପିତା ଆକାଶରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ।
ତସ୍ଯୋଦ୍ଧାରଂ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର କୁରୁ ହତ୍ଵାଥ ପନ୍ନଗାନ୍ । ପିତୁର୍ଵୈରଂ ନ ଜାନାତି ଜୀଵନ୍ନେଵ ମୃତୋ ହି ସଃ
ହେ ରାଜା, ସାପମାନଙ୍କୁ ମାରି ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର କର। ସେ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ପିତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁତା ସେ ଜାଣିନଥିଲେ।
ଦୁର୍ଗତିସ୍ତେ ପିତୁସ୍ତାଵଦ୍ଯାଵତ୍ତାନ୍ନ ହନିଷ୍ଯସି । ଅମ୍ବାମଖମିଷଂ କୃତ୍ଵା କୁରୁ ଯଜ୍ଞଂ ନୃପୋତ୍ତମ
ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିନଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତୁମ ପିତାଙ୍କର ଦୁର୍ଗତି ରହିବ। ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମା ଅମ୍ବାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧେଶ୍ୟ କରି ଯଜ୍ଞ କର।
ସର୍ପସତ୍ରଂ ମହାରାଜ ପିତୁର୍ଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍ । ସୂତ ଉଵାଚ ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ଜନ୍ମେଜଯସ୍ତଦା
ହେ ମହାରାଜ, ପିତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁତାକୁ ମନେ ପକାଇ, ସାପଯଜ୍ଞ କର। ସୂତ କହିଲେ— ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଜନ୍ମେଜୟ ତାକୁ—
ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମଶ୍ରୁପାତଂ ଚ ଚକାରାତୀଵ ଦୁଃଖିତଃ । ଧିଙ୍ମାମସ୍ତୁ ସୁଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେର୍ଵୃଥା ମାନକରସ୍ଯ ଵୈ
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଚକୁଠାରୁ ଲୁହ ଝରିଲା ଓ ସେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। 'ମୋ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜା, ଏତେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ହୋଇ, ଅକାରଣରେ ମୋର ଅଭିମାନ ଥିଲା।'
ପିତା ଯସ୍ଯ ଗତିଂ ଘୋରାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପନ୍ନଗପୀଡିତଃ । ଅଦ୍ଯାହଂ ମଖମାରଭ୍ଯ କରୋମ୍ଯପଚିତିଂ ପିତୁଃ
ଯାହାଙ୍କ ପିତା ସାପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ସେହି ମୁଁ ଆଜି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରି, ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି।
ହତ୍ଵା ସର୍ପାନସନ୍ଦିଗ୍ଧୋ ଦୀପ୍ଯମାନେ ଵିଭାଵସୌ । ଆହୂଯ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵାନ୍ ରାଜା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସନ୍ଦେହ ଛାଡି ସାପମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିଥିବା ବେଳେ, ରାଜା ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଡାକି କହିଲେ—
କୁର୍ଵନ୍ତୁ ଯଜ୍ଞସମ୍ଭାରଂ ଯଥାର୍ହଂ ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମାଃ । ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଶୁଭାଂ ଭୂମିଂ ମାପଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମୈଃ
ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ। ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଶୁଭ୍ର ଭୂମି ଚିହ୍ନଟ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ତାହା ତିଆରି କରନ୍ତୁ।
କୁର୍ଵନ୍ତୁ ମଣ୍ଡପଂ ସ୍ଵସ୍ଥାଃ ଶତସ୍ତମ୍ଭଂ ମନୋହରମ୍ । ଵେଦୀ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯା ମମାଦ୍ଯ ସଚିଵାଃ ଖଲୁ
ସୁନିୟମିତ ଭାବେ ଶତସ୍ତମ୍ଭ ଦର୍ଶନୀୟ ମଣ୍ଡପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ। ଆଜି ମୋର ସଚିବମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବେଦି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ।
ତଦଙ୍ଗତ୍ଵେ ଵିଧେଯୋ ଵୈ ସର୍ପସତ୍ରଃ ସୁଵିସ୍ତରଃ । ତକ୍ଷକସ୍ତୁ ପଶୁସ୍ତତ୍ର ହୋତୋତ୍ତଙ୍କୋ ମହାମୁନିଃ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ସାପଯଜ୍ଞ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଦରକାର। ଏଠାରେ ତକ୍ଷକ ସାପ ପଶୁ ହେବେ ଓ ମହାମୁନି ଉତ୍ତଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଯଜ୍ଞିକ ହେବେ।
ଶୀଘ୍ରମାହୂଯତାଂ ଵିପ୍ରାଃ ସର୍ଵଜ୍ଞା ଵେଦପାରଗାଃ । ସୂତ ଉଵାଚ ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତୁ ତଦା ଚକ୍ରୁର୍ଭୂପଵାକ୍ଯୈର୍ଵିଚକ୍ଷଣାଃ
ତୁରନ୍ତ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେକୁ ଡାକନ୍ତୁ। ସୂତ କହିଲେ— ତାପରେ ଚତୁର୍ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ କାମ କଲେ।
ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ସର୍ଵସମ୍ଭାରଂ ଵେଦୀଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିସ୍ତୃତାମ୍ । ହଵନେ ଵର୍ତମାନେ ତୁ ସର୍ପାଣାଂ ତକ୍ଷକୋ ଗତଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ବିସ୍ତୃତ ବେଦି ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ହବନ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ସାପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତକ୍ଷକ ପଳାଇଗଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଂ ପ୍ରତି ଭଯାର୍ତୋଽହଂ ତ୍ରାହି ମାମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ । ଭଯଭୀତଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ସ୍ଵାସନେ ସନ୍ନିଵେଶ୍ଯ ଚ
ଭୟରେ ତକ୍ଷକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।' ଭୟଭୀତ ତାକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସିଂହାସନରେ ବସାଇଲେ।
ଦଦାଵଭଯମତ୍ଯର୍ଥଂ ନିର୍ଭଯୋ ଭଵ ପନ୍ନଗ । ତମିନ୍ଦ୍ରଶରଣଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୁନିର୍ଦତ୍ତାଭଯଂ ତଥା
ସେ ତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୟମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ, କହିଲେ, 'ହେ ସାପ, ଭୟଭୀତ ହେଉନି।' ମୁନି ଜାଣିଲେ ଯେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି, ତେଣୁ ଏଭଳି ଭୟମୁକ୍ତି ଦେଲେ।
ଉତ୍ତଙ୍କୋଽହ୍ଵଯଦୁଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ସେନ୍ଦ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ନିମନ୍ତ୍ରଣମ୍ । ସ୍ମୃତସ୍ତଦା ତକ୍ଷକେଣ ଯାଯାଵରକୁଲୋଦ୍ଭଵଃ
ଉତ୍ତଙ୍କ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ; ଏହି ସମୟରେ ତକ୍ଷକ ସେ ଯାୟାବର ବଂଶର ମୁନିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ଆସ୍ତୀକୋ ନାମ ଧର୍ମାତ୍ମା ଜରତ୍କାରୁସୁତୋ ମୁନିଃ । ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ମୁନେର୍ବାଲସ୍ତୁଷ୍ଟାଵ ଜନମେଜଯମ୍
ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ମୁନି, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଆସ୍ତୀକ ଓ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ପୁଅ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ସେ ଶିଶୁ ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ରାଜା ତମର୍ଚଯାମାସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବାଲଂ ସୁପଣ୍ଡିତମ୍ । ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ନୃପସ୍ତଂ ତୁ ଛନ୍ଦଯାମାସ ଵାଞ୍ଛିତୈଃ
ରାଜା ଏହି ପାଣ୍ଡିତ୍ୟଶାଳୀ ଶିଶୁକୁ ଦେଖି ସମ୍ମାନ କଲେ; ସମ୍ମାନ ଦେଇ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଆଗ୍ରହ କରିବାକୁ କହିଲେ।
ସ ତୁ ଵଵ୍ରେ ମହାଭାଗ ଯଜ୍ଞୋଽଯଂ ଵିରମତ୍ଵିତି । ସତ୍ଯବଦ୍ଧୋ ନୃପସ୍ତେନ ପ୍ରାର୍ଥିତଶ୍ଚ ପୁନସ୍ତଥା
ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମୁନି କହିଲେ, 'ଏହି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଥମ୍ବିଯାଉ।' ରାଜା ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ, ତେଣୁ ପୁଣି ସେଇ ଅନୁରୋଧ ପୁନର୍ବାର କଲେ।
ହୋମଂ ନିଵର୍ତଯାମାସ ସର୍ପାଣାଂ ମୁନିଵାକ୍ଯତଃ । ଭାରତଂ ଶ୍ରାଵଯାମାସ ଵୈଶମ୍ପାଯନ ଵିସ୍ତରାତ୍
ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ସେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ହୋମ ବନ୍ଦ କରାଇଲେ; ତାପରେ ବୈଶମ୍ପାୟନ ଭାରତ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ପଢ଼ି ଶୁଣାଇଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାପି ନୃପତିଃ କାମଂ ନ ଶାନ୍ତିମଭିଜଗ୍ମିଵାନ୍ । ଵ୍ଯାସଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଭୂପାଲୋ ମମ ଶାନ୍ତିଃ କଥଂ ଭଵେତ୍
ସେଥିରେ ରାଜା ଏହା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଇଚ୍ଛା କରିଥିବା ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଭୂପତି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ମୁଁ କିପରି ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିବି?'
ମନୋଽତିଦହ୍ଯତେ କାମଂ କିଂ କରୋମି ଵଦସ୍ଵ ମେ । ପିତା ମେ ଦୁର୍ଭଗସ୍ଯୈଵ ମୃତଃ ପାର୍ଥସୁତାତ୍ମଜଃ
'ମୋର ମନ ଅତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଜଳିଉଛି; ମତେ କହ, ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୋ ଅଭାଗା ପିତା ପାର୍ଥସୁତଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।'
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ମହାଭାଗ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ମରଣଂ ଵରମ୍ । ରଣେ ଵା ମରଣଂ ଵ୍ଯାସ ଗୃହେ ଵା ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
'ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ—ଯୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଘରେ ଭାଗ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ହେଉ, ତାହିଁ ଭଲ।'
ମରଣଂ ନ ପିତୁର୍ମେଽଭୂଦନ୍ତରିକ୍ଷେ ମୃତୋଽଵଶଃ । ଶାନ୍ତ୍ଯୁପାଯଂ ଵଦସ୍ଵାତ୍ର ତ୍ଵଂ ଚ ସତ୍ଯଵତୀସୁତ
'ମୋ ପିତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହେଲା ନାହିଁ; ସେ ଆକାଶରେ ଅସହାୟ ଭାବରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ହେ ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର, ଏଠାରେ ଶାନ୍ତିର ଉପାୟ କହ।'
ଯଥା ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵ୍ରଜେଦାଶୁ ପିତା ମେ ଦୁର୍ଗତିଂ ଗତଃ
'ମୋ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାଗ୍ରସ୍ତ ପିତା କିପରି ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ?'
ଶ୍ରୋତୃପ୍ରଵକ୍ତୃପ୍ରସଙ୍ଗଃ ସୂତ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ତତ୍ର ସଭାଯାଂ ନୃପତିଂ ଚ ତମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ସେ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବ୍ୟାସ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ, ସେଇ ସଭାରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।