ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାନିଧିର୍ଜାତୌ ଧର୍ମିଷ୍ଠୋଽସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵରଃ । ଧର୍ମସ୍ଯ ଵକ୍ତା କର୍ତ୍ତା ଚ ରୈଵତୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଭଣ୍ଡାର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଧର୍ମର କଥା କହିବା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ପ୍ରବଳ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ରୈବତ।
ନିଯୁକ୍ତଵାନଥ ବ୍ରହ୍ମା ରୈଵତଂ ମାନଵେ ପଦେ । ମନ୍ଵନ୍ତରାଧିପଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଗାଂ ଶଶାସ ସ ଧର୍ମତଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ରୈବତଙ୍କୁ ମାନବ ପଦବୀରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସେ ମନ୍ବନ୍ତରର ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶାସକ ଭାବେ ଧର୍ମରେ ରହି ଶାସନ କଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରଭାଵୋଽଯଂ ସଂକ୍ଷେପେଣୋପଵର୍ଣିତଃ । ପୁରାଣସ୍ଯ ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କୋ ଵକ୍ତୁଂ ଵିସ୍ତରାତ୍କ୍ଷମଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ଦେବୀଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ପୁରାଣର ମହିମାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ?
ସୂତ ଉଵାଚ। କୁଂଭଯୋନିସ୍ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵିଧିଂ ଭାଗଵତସ୍ଯ ଚ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁମାରଂ ଚାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସ୍ଵାଶ୍ରମଂ ପୁନରାଯଯୌ
ସୂତ କହିଲେ: କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଠାରୁ ଭାଗବତର ମହିମା ଓ ବିଧି ଶୁଣି, କୁମାରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେ ପୁଣି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଇଦଂ ମଯା ଭାଗଵତସ୍ଯ ଵିପ୍ରା ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁକ୍ତଂ ଭଵତାଂ ସମକ୍ଷମ୍ । ଶୃଣୋତି ଭକ୍ତ୍ଯା ପଠତୀହ ଭୋଗାନ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵାଽଖିଲାନ୍ମୁକ୍ତିମୁପୈତି ଚାଂତେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଭାଗବତର ମହିମା କହିଛି। ଯିଏ ଏଠାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ, ସେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାଏ।
ଅଥ ପଞ୍ଚମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଋଷଯ ଊଚୁଃ। ସୂତ ସୂତ ମହାଭାଗ ଶ୍ରୁତଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଅଧୁନା ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମଃ ପୁରାଣଶ୍ରଵଣେ ଵିଧିମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ସୂତ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆମେ ଉତ୍ତମ ମହିମା ଶୁଣିଛୁ। ଏବେ ଆମେ ପୁରାଣ ଶୁଣିବାର ବିଧି ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ଶ୍ରୂଯତାଂ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ପୁରାଣଶ୍ରଵଣେ ଵିଧିମ୍ । ନରାଣାଂ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ଯେନ ସିଦ୍ଧିଃ ସ୍ଯାତ୍ସାର୍ଵକାମିକୀ
ସୂତ କହିଲେ: ହେ ମୁନିମାନେ, ସମସ୍ତେ ଶୁଣ, ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣର ବିଧି କହୁଛି। ଏହା ଶୁଣିଲେ ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରନ୍ତି।
ଆଦୌ ଦୈଵଜ୍ଞମାହୂଯ ମୁହୂର୍ତଂ କଲ୍ପଯେତ୍ସୁଧୀଃ । ଆରଭ୍ଯ ଶୁଚିମାସଂ ତୁ ମାସଷଟ୍କଂ ଶୁଭାଵହମ୍
ପ୍ରଥମେ ଜ୍ୟୋତିଷୀକୁ ଡାକି ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉଚିତ। ପବିତ୍ର ମାସରେ ଆରମ୍ଭ କରି, ଛଅ ମାସ ଯାଏଁ ଏହା ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ହସ୍ତାଶ୍ଵିମୂଲପୁଷ୍ଯର୍କ୍ଷେ ବ୍ରହ୍ମମୈତ୍ରେନ୍ଦୁଵୈଷ୍ଣଵେ । ସତ୍ତିଥୌ ଶୁଭଵାରେ ଚ ପୁରାଣଶ୍ରଵଣଂ ଶୁଭମ୍
ହସ୍ତ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ମୂଳ, ପୁଷ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମ, ମୈତ୍ର, ଇନ୍ଦୁ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ଶୁଭ ତିଥି ଓ ଶୁଭ ଦିନରେ ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ।
ଗୁରୁଭାଦ୍ଵେଦ୪ଵେଦା୪ବ୍ଜ୧ଶରାଂ୫ଗା୬ବ୍ଧି୪ଗୁଣୈଃ୪କ୍ରମାତ୍ । ଧର୍ମାପ୍ତିରିନ୍ଦିରାପ୍ରାପ୍ତିଃ କଥାସିଦ୍ଧିଃ ପରଂ ସୁଖମ୍
ଗୁରୁ, ଭଦ୍ର, ବେଦ, ଅବ୍ଜ, ଶାରଙ୍ଗ, ଅଭିଧିଗୁଣ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମରେ ଅନୁସରିଲେ ଧର୍ମ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, କଥାର ସଫଳତା ଓ ପରମ ସୁଖ ମିଳେ।
ପୀଡାଽଥ ଭୂପତିଭଯଂ ଜ୍ଞାନପ୍ରାପ୍ତିଃ କ୍ରମାତ୍ଫଲମ୍ । ପୁରାଣଶ୍ରଵଣେ ଚକ୍ରଂ ଶୋଧଯେଚ୍ଛିଵଭାଷିତମ୍
ତାପରେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି, ରାଜାଙ୍କ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା, ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫଳ କ୍ରମେ ମିଳେ। ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣରେ ଶିବଙ୍କ କଥାନୁସାରେ ମଣ୍ଡଳକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ।
ଅଥଵା ପ୍ରୀତଯେ ଦେଵ୍ଯା ନଵରାତ୍ରଚତୁଷ୍ଟଯେ । ଶୃଣୁଯାଦନ୍ଯମାସେଽପି ତିଥିଵାରର୍କ୍ଷଶୋଧିତେ
ନହେଲେ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଚାରିଟିଏ ନବରାତ୍ରି ଉତ୍ସବରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାସରେ ମଧ୍ୟ ତିଥି, ବାର ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ପବିତ୍ର କରି ଶୁଣିପାରିବେ।
ସଂଭାରଂ ତାଦୃଶଂ କାର୍ଯଂ ଵିଵାହାଦୌ ଚ ଯାଦୃଶମ୍ । ନଵାହ୍ଯଜ୍ଞେ ଚାପ୍ଯସ୍ମିନ୍ଵିଧେଯଂ ଯତ୍ନତୋ ବୁଧୈଃ
ବିବାହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ସବରେ ଯେପରି ଆବଶ୍ୟକ ଆୟୋଜନ କରାଯାଏ, ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସମସ୍ତ କାମ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ।
ସହାଯା ବହଵଃ କାର୍ଯା ଦମ୍ଭଲୋଭଵିଵର୍ଜିତାଃ । ଚତୁରାଶ୍ଚ ଵଦାନ୍ଯାଶ୍ଚ ଦେଵୀଭକ୍ତିପରା ନରାଃ
ଅନେକ ସହଯୋଗୀ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଦରକାର, ଯେଉଁମାନେ ଚାଲାକ ଓ ଦାନଶୀଳ, ଦମ୍ଭ ଓ ଲୋଭରୁ ମୁକ୍ତ, ଦେବୀଭକ୍ତିରେ ଲିନ।
ପ୍ରେଷ୍ଯା ଯତ୍ନେନ ଵାର୍ତେଯଂ ଦେଶେ ଦେଶେ ଜନେ ଜନେ । ଆଗନ୍ତଵ୍ଯମିହାଵଶ୍ଯଂ କଥା ଦେଵ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି
ଦୂତମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶ ଓ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି କଥାକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପହଞ୍ଚାଇବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆସିବା ଆବଶ୍ୟକ, କାରଣ ଦେବୀଙ୍କ କଥା ଏଠାରେ ହେବ।
ସୌରାଶ୍ଚ ଗାଣପତ୍ଯାଶ୍ଚ ଶୈଵାଃ ଶାକ୍ତାଶ୍ଚ ଵୈଷ୍ଣଵାଃ । ସର୍ଵେଷାମପି ସେଵ୍ଯେଯଂ ଯତୋ ଦେଵାଃ ସଶକ୍ତଯଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗଣେଶ, ଶିବ, ଶକ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ—ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିମାନେ ସେବିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେଵୀଭାଗଵତପୀଯୂଷରସଲୋଲୁପୈଃ । ଆଗଂତଵ୍ଯଂ ଵିଶେଷେଣ କଥାର୍ଥଂ ପ୍ରେମତତ୍ପରୈଃ
ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେବୀଭାଗବତର ଅମୃତ ରସ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ଏବଂ କଥା ପ୍ରେମରେ ଲିନ ଲୋକମାନେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଏଠାକୁ ଆସିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଯେ ଵର୍ଣାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାଶ୍ରମିଣସ୍ତଥା । ସକାମାଶ୍ଚାପି ନିଷ୍କାମାଃ ପାତଵ୍ଯଂ ତୈଃ କଥାମୃତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଜାତି, ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ରମର ଲୋକ, ମହିଳାମାନେ, ଚାହିଦା ଥିବା କିମ୍ବା ନିର୍ଲୋଭ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି କଥାମୃତ ପିଇବା ଉଚିତ।
ନାଵକାଶଃ କଦାଚିତ୍ସ୍ଯାନ୍ନଵାହଶ୍ରଵଣେଽପି ତୈଃ । ଆଗଂତଵ୍ଯଂ ଯଥାକାଲଂ ଯଜ୍ଞେ ପୁଣ୍ଯା କ୍ଷଣସ୍ଥିତିଃ
ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଖାଇବା ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଅବକାଶ ପାଇବେ ନାହିଁ; ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଠିକ୍ ସମୟରେ ଆସିବେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ତିନି ମାନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ୍ ସମୟ ରହିବେ।
ଵିନଯେନୈଵ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯମେଵମାକାରଣଂ ନୃଣାମ୍ । ଆଗତାନାଂ ଚ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଵାସସ୍ଥାନଂ ଯଥୋଚିତମ୍
ଏପରି ସମସ୍ତ କାମ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ବିନମ୍ରତା ସହ କରିବା ଉଚିତ୍; ଯେମାନେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ରହିବା ସ୍ଥାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଦରକାର।
କଥାସ୍ଥାନଂ ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଭୂମୌ ମାର୍ଜନପୂର୍ଵକମ୍ । ଲେପନଂ ଗୋମଯେନାଥ ଵିଶାଲାଯାଂ ମନୋରମମ୍
କଥା ଶୁଣିବା ସ୍ଥାନ ଭୂମିରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ୍, ପ୍ରଥମେ ଭଲଭାବେ ସଫା କରି, ଗୋମୟ ଲଗାଇ ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ଥାନରେ।
କାର୍ଯସ୍ତୁ ମଣ୍ଡପୋ ରମ୍ଯୋ ରଂଭାସ୍ତଂଭୋପଶୋଭିତଃ । ଵିତାନମୁପରିଷ୍ଠାତ୍ତୁ ପତାକାଧ୍ଵଜ ରାଜିତଃ
ଏକ ସୁନ୍ଦର ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା କଦଳୀ ଗଛର ଖୁଟିରେ ଶୋଭିତ ହେଉ; ଉପରେ ଛାତା, ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜ ଲଗାଇ ସଜାଇବା ଦରକାର।
ଵକ୍ତୁଶ୍ଚୈଵାସନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସୁଖାସ୍ତରଣସଂଯୁତମ୍ । ରଚିତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖଂ ଵାପ୍ଯୁଦଙ୍ମୁଖମ୍
ବକ୍ତା ପାଇଁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଆସନ, ସୁବିଧାଜନକ ଚାଦର ଦେଇ, ଯତ୍ନ ସହ ପୂର୍ବ ଅଥବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଯଥୋଚିତାନି କୁର୍ଵୀତ ଶ୍ରୋତୄଣାମାସନାନି ଚ । ନୃଣାଂ ଚୈଵାଥ ନାରୀଣାଂ କଥାଶ୍ରଵଣହେତଵେ
ଶ୍ରୋତାମାନେ ପାଇଁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଦରକାର, ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳା ଉଭୟଙ୍କୁ କଥା ଶୁଣିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ।
ଵାଗ୍ମୀ ଦାଂତଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞୋ ଦେଵ୍ଯାରାଧନତତ୍ପରଃ । ଦଯାଲୁନିସ୍ପୃହୋ ଦକ୍ଷୋ ଧୀରୋ ଵକ୍ତୋତ୍ତମୋ ମତଃ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା କୁହାଯାନ୍ତି, ଯିଏ ମଧୁର କଥା କହିପାରନ୍ତି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ଦେବୀଙ୍କ ଉପାସନାରେ ଲଗନ୍, ଦୟାଳୁ, ଅଲୋଭୀ, ଦକ୍ଷ ଓ ଧୈର୍ୟଶୀଳ।
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋ ଦେଵତାଭକ୍ତଃ କଥାରସପରାଯଣଃ । ଉଦାରୋଽଲୋଲୁପୋ ନମ୍ରଃ ଶ୍ରୋତା ହିଂସାଦିଵର୍ଜିତଃ
ଶ୍ରୋତା ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ଦେବତାଭକ୍ତ, କଥାର ମୂଳ ରସରେ ଲଗନ୍, ଉଦାର, ଲୋଭ ନଥିବା, ବିନମ୍ର ଓ ହିଂସା ଓ ଏହା ସଦୃଶ କୁକର୍ମରୁ ଦୂର।
ପାଖଣ୍ଡନିରତୋ ଲୁବ୍ଧଃ ସ୍ତ୍ରୈଣୋ ଧର୍ମଧ୍ଵଜସ୍ତଥା । ନିଷ୍ଠୁରଃ କ୍ରୋଧନୋ ଵକ୍ତା ଦେଵୀଯଜ୍ଞେ ନ ଶସ୍ଯତେ
ଯିଏ ପାଖଣ୍ଡରେ ଲଗିଥାଏ, ଲୋଭୀ, ମହିଳାସଙ୍ଗରେ ଆସକ୍ତ, ଧର୍ମ ଦେଖାଇ ଠକେଇଥାଏ, କଠୋର କିମ୍ବା କ୍ରୋଧୀ, ସେ ଦେବୀଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ବକ୍ତା ହେବା ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।
ସଂଶଯଚ୍ଛେଦନାଯୈକ: ପଣ୍ଡିତଶ୍ଚ ତଥାଗୁଣଃ । ଶ୍ରୋତୃବୋଧକୃଦଵ୍ଯଗ୍ରଃ କାର୍ଯ୍ଯୋ ଵକ୍ତୁଃ ସହାଯକୃତ୍
ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଗୁଣବାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦରକାର, ଯିଏ ଶ୍ରୋତାମାନେଙ୍କୁ ବୁଝାଇବେ, ଅବିଚଳିତ ରହିବେ ଏବଂ ବକ୍ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଭାବେ କାମ କରିବେ।
ମୁହୂର୍ତଂ ଦିଵସାଦର୍ଵାଗ୍ଵକ୍ତୃଶ୍ରୋତାଦିଭିର୍ଜନୈଃ । କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ କ୍ଷୌରକର୍ମାଦି ତତୋ ନିଯମକଲ୍ପନମ୍
ଦିନର ଶୁଭ ସମୟରେ, ବକ୍ତା, ଶ୍ରୋତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇବା ଓ ଏହା ସଦୃଶ କାମ କରି, ପରେ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅରୁଣୋଦଯଵେଲାଯାଂ ସ୍ନାଯାଚ୍ଛୌଚଂ ଵିଧାଯ ଚ । ସଂଧ୍ଯା ତର୍ପଣକାର୍ଯଂ ଚ ନିତ୍ଯଂ ସଂକ୍ଷେପତଶ୍ଚରେତ୍
ଅରୁଣୋଦୟ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଚିତା କରି, ପ୍ରତିଦିନ ସଂଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା ଓ ପିତୃତର୍ପଣ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ୍।