ପରୀକ୍ଷିତସୁତଂ ମତ୍ଵା ତଂ ନୃପଂ ସମୁପାଗତଃ । କାର୍ଯାକାର୍ଯଂ ନ ଜାନାସି ସମଯେ ନୃପସତ୍ତମ
ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବି ସେ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, କହିଲେ, 'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ତୁମେ ସମୟରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଓ କଣ ଉଚିତ ନୁହେଁ ତାହା ଜାଣନାହାଁ।'
ଅକର୍ତଵ୍ଯଂ କରୋଷ୍ଯଦ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନ କରୋଷି ଵୈ । କିଂ ତ୍ଵାଂ ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଗତାମର୍ଷଂ ନିରୁଦ୍ଯମମ୍
'ଆଜି ତୁମେ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ତାହା କରୁଛ, ଯାହା କରିବା ଉଚିତ ସେଠି ଅଲସ୍ୟ କରୁଛ; ଏମିତି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଉଦ୍ୟମହୀନ ତୁମକୁ ମୁଁ ଏବେ କାହିଁକି ଅନୁରୋଧ କରିବି?'
ଅଵୈରଜ୍ଞମତନ୍ତ୍ରଜ୍ଞଂ ବାଲଚେଷ୍ଟାସମନ୍ଵିତମ୍ । ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ କିଂ ଵୈରଂ ନ ମଯା ଜ୍ଞାତଂ ନ କିଂ ପ୍ରତିକୃତଂ ମଯା
ଜନମେଜୟ କହିଲେ: ମୋତେ କୌଣସି ଶତ୍ରୁତା ବିଷୟରେ ଜଣା ନାହିଁ, ମୁଁ କିଛି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ କରିନାହିଁ; ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏଠାରେ କଣ ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା କାରଣ ଅଛି, ମୋତେ କୁହ।
ତଦ୍ଵଦ ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗ କରୋମି ଯଦନନ୍ତରମ୍ । ଉତ୍ତଙ୍କ ଉଵାଚ ପିତା ତେ ନିହତୋ ଭୂପ ତକ୍ଷକେଣ ଦୁରାତ୍ମନା
ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ ତକ୍ଷକ ମାରିଦେଇଥିଲେ।
ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତ୍ଵଂ ସମାହୂଯ ପୃଚ୍ଛ ସ୍ଵପିତୃନାଶନମ୍ । ସୂତ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜା ପପ୍ରଚ୍ଛ ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମାନ୍
ତୁମେ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଡାକି, ପିତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ପଚାର।
ଊଚୁସ୍ତେ ଦ୍ଵିଜଶାପେନ ଦଷ୍ଟଃ ସର୍ପେଣ ଵୈ ମୃତଃ । ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ଶାପୋଽତ୍ର କାରଣଂ ରାଜ୍ଞଃ ଶପ୍ତସ୍ଯ ମୁନିନା କିଲ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଶାପରେ ଏକ ସାପ ଦଂଶନ କରିଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।
ତକ୍ଷକସ୍ଯ ତୁ କୋ ଦୋଷୋ ବ୍ରୂହି ମେ ମୁନିସତ୍ତମ । ଉତ୍ତଙ୍କ ଉଵାଚ ତକ୍ଷକେଣ ଧନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା କଶ୍ଯପଃ ସନ୍ନିଵାରିତଃ
ଜନମେଜୟ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁନିଙ୍କ ଶାପ କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି; କିନ୍ତୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତକ୍ଷକଙ୍କର କଣ ଦୋଷ ଅଛି, ମୋତେ କୁହ।
ନ ସ କିଂ ତକ୍ଷକୋ ଵୈରୀ ପିତୃହା ତଵ ଭୂପତେ । ଭାର୍ଯା ରୁରୋଃ ପୁରା ଭୂପ ଦଷ୍ଟା ସର୍ପେଣ ସା ମୃତା
ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ: ତକ୍ଷକ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଇଥିଲେ; ଏହିପରି ଥିଲେ ତ, ତକ୍ଷକ ତୁମ ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ତୁମ ପିତାଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀ କିପରି ହେଲେ, ରାଜା?
ଅଵିଵାହିତା ତୁ ମୁନିନା ଜୀଵିତା ଚ ପୁନଃ ପ୍ରିଯା । ରୁରୁଣାପି କୃତା ତତ୍ର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଚାତିଦାରୁଣା
ପୁରୁଣା କଥାରେ ରୁରୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଏକ ସାପ ଦଂଶନ କରି ମାରିଦେଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିନଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ପୁନି ଜୀବନ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଯଂ ଯଂ ସର୍ପଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ତଂ ତଂ ହନ୍ମ୍ଯାଯୁଧେନ ଵୈ । ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ସ ଶସ୍ତ୍ରପାଣୀ ରୁରୁସ୍ତଦା
ସେଠାରେ ରୁରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ: 'ମୁଁ ଯେଉଁ ସାପକୁ ଦେଖିବି, ସେଠାରେ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେବି।'
ଵ୍ଯଚରତ୍ପୃଥିଵୀଂ ରାଜନ୍ନିଘ୍ନନ୍ସର୍ପାନ୍ଯତସ୍ତତଃ । ଏକଦା ସ ଵନେ ଘୋରଂ ଡୁଣ୍ଡୁଭଂ ଜରସାନ୍ଵିତମ୍
ଏହିପରି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ରୁରୁ ହାତରେ ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ, ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ସାପ ମିଳୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ମାରୁଥିଲେ।
ଅପଶ୍ଯଦ୍ଦଣ୍ଡମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ହନ୍ତୁଂ ତଂ ସମୁପାଯଯୌ । ଅଭ୍ଯହନ୍ରୁଷିତୋ ଵିପ୍ରସ୍ତମୁଵାଚାଥ ଡୁଣ୍ଡୁଭଃ
ଏକଦିନ ଜଙ୍ଗଲରେ, ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ ଡୁଣ୍ଡୁଭାକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାକୁ ମାରିବାକୁ ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ ଆଗକୁ ଗଲେ।
ନାପରାଧ୍ନୋମି ତେ ଵିପ୍ର କସ୍ମାନ୍ମାମଭିହଂସି ଵୈ । ରୁରୁରୁଵାଚ ପ୍ରାଣପ୍ରିଯା ମେ ଦଯିତା ଦଷ୍ଟା ସର୍ପେଣ ସା ମୃତା
କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ଡୁଣ୍ଡୁଭା କହିଲା: 'ମୁଁ ତୁମେ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ତେବେ ମୋତେ କାହିଁକି ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?'
ପ୍ରତିଜ୍ଞେଯଂ ତଦା ସର୍ପ ଦୁଃଖିତେନ ମଯା କୃତା । ଡୁଣ୍ଡୁଭ ଉଵାଚ ନାହଂ ଦଶାମି ତେଽନ୍ଯେ ଵୈ ଯେ ଦଶନ୍ତି ଭୁଜଙ୍ଗମାଃ
ରୁରୁ କହିଲେ: 'ମୋ ପ୍ରିୟା, ଯିଏ ମୋ ଜୀବନର ଅତି ଆଦରଣୀୟ, ସାପ ଦଂଶନରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ; ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି, ହେ ସାପ।'
ଶରୀରସମଯୋଗେନ ନ ମାଂ ହିଂସିତୁମର୍ହସି । ଉତ୍ତଙ୍କ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ମାନୁଷୀଂ ଵାଣୀଂ ସର୍ପେଣୋକ୍ତାଂ ମନୋହରାମ୍
ଡୁଣ୍ଡୁଭା କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମକୁ ଦଂଶନ କରିନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ସାପମାନେ ଦଂଶନ କରନ୍ତି। ମୋ ଶରୀରର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ମୋତେ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ରୁରୁଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ କୋଽସି ତ୍ଵଂ କସ୍ମାଦ୍ଡୁଣ୍ଡୁଭତାଂ ଗତଃ । ସର୍ପ ଉଵାଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽହଂ ପୁରା ଵିପ୍ର ସଖା ମେ ଖଗମାଭିଧଃ
ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ: ସେ ସାପ ମାନବୀୟ ମଧୁର କଥା କହିବାକୁ ଶୁଣି, ରୁରୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ, କିପରି ଡୁଣ୍ଡୁଭା ହେଲେ?'
ଵିପ୍ରୋ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ସ ମଯା ଵଞ୍ଜିତୋ ମୌର୍ଖ୍ଯାତ୍ସର୍ପଂ କୃତ୍ଵା ଚ ତାର୍ଣକମ୍
ସାପ କହିଲେ: 'ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ମୋ ସଂଗୀର ନାମ ଖଗମ ଥିଲା, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମଶୀଳ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିଲେ।'
ଭଯଂ ଚ ପ୍ରାପିତୋଽତ୍ଯର୍ଥମଗ୍ନିହୋତ୍ରଗୃହେ ସ୍ଥିତଃ । ତେନ ଭୀତେନ ଶପ୍ତୋଽହଂ ଵିହ୍ଵଲେନାତିଵେପିନା
ମୁଁ ଅବିବେକରେ ତାଙ୍କୁ ଠକିଥିଲି ଏବଂ ସାପ ରୂପେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅନ୍ୟ ପାରକୁ ନେଇଯାଇଥିଲି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଗୃହରେ ଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲି।
ଭଵ ସର୍ପୋ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧେ ଯେନାହଂ ଧର୍ଷିତସ୍ତ୍ଵଯା । ମଯା ପ୍ରସାଦିତୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ସର୍ପେଣାସୌ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ଭଲି ଭାବେ ଗଭୀର କମ୍ପନ କରିଥିଲେ, ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଲେ: 'ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଅପମାନିତ ହେଲି, ସେଠି ତୁମେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ହୋଇ ସାପ ହେଉ।'
ମାମୁଵାଚାଥ ତତ୍କ୍ରୋଧାତ୍କିଞ୍ଚିଚ୍ଛାନ୍ତିମଵାପ୍ଯ ଚ । ରୁରୁସ୍ତେ ମୋଚିତା ଶାପସ୍ଯାସ୍ଯ ସର୍ପ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଅନୁରୋଧ କଲି, ତେବେ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ କିଛି ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ କହିଲେ: 'ଏହି ଶାପରୁ ତୁମକୁ ରୁରୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ, ହେ ସାପ।'
ପ୍ରମତେସ୍ତୁ ସୁତୋ ନୂନମିତି ମାଂ ସୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ । ସୋଽହଂ ସର୍ପୋ ରୁରୁସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଶୃଣୁ ମେ ପରମଂ ଵଚଃ
ସେ ମୋତେ କହିଲେ, 'ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ପ୍ରମତିଙ୍କ ପୁଅ ହେବୁ।' ମୁଁ ହେଉଛି ରୁରୁ ନାମକ ସାପ; ଏବେ ମୋର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣ।
ଅହିଂସା ପରମୋ ଧର୍ମୋ ଵିପ୍ରାଣାଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଦଯା ସର୍ଵତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ଵିଜାନତା
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅହିଂସା ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସବୁଠାରେ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ।
ଯଜ୍ଞାଦନ୍ଯତ୍ର ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ନ ହିଂସା ଯାଜ୍ଞିକୋ ମତା । ସୂତ ଉଵାଚ ସର୍ପଯୋନେର୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ବାହ୍ମଣୋଽସୌ ରୁରୁସ୍ତତଃ
ଯଜ୍ଞ ବ୍ୟତୀତ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ହିଂସା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସୂତ କହିଲେ— ସାପ ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୁରୁ ହେଲେ।
କୃତ୍ଵା ତସ୍ଯ ଚ ଶାପାନ୍ତଂ ପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ଚ ହିଂସନମ୍ । ଵିଵାହିତା ତେନ ବାଲା ମୃତା ସଜ୍ଜୀଵିତା ପୁନଃ
ତାଙ୍କର ଶାପ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଓ ହିଂସା ଛାଡିଦେବା ପରେ, ସେ ଏଇ ଝିଅକୁ ବିବାହ କଲେ; ମୃତ ହୋଇଥିବା ସେ ଝିଅ ପୁଣି ଜୀବନ୍ତ ହେଲା।
କଦନଂ ସର୍ଵସର୍ପାଣାଂ କୃତଂ ଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍ । ତ୍ଵଂ ତୁ ଵୈରଂ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵର୍ତସେ ପନ୍ନଗେଷ୍ଵଥ
ସମସ୍ତ ସାପଙ୍କ ନାଶ ଓ ଶତ୍ରୁତା ସୃଷ୍ଟି ହେବାକୁ ମନେ ପକାଇ, ତୁମେ ତ ଏହି ଶତ୍ରୁତାକୁ ଛାଡିଦେଇ ସାପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହୁଛ।
ଵିମନ୍ଯୁର୍ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତୃଘାତକରେଷୁ ଵୈ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ମୃତସ୍ତାତଃ ସ୍ନାନଦାନଵିଵର୍ଜିତଃ
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିତାଙ୍କୁ ମାରିଥିବାମାନେ ପ୍ରତି କୌଣସି କ୍ରୋଧ ନ ରଖି, ତାଙ୍କର ପିତା ଆକାଶରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ।
ତସ୍ଯୋଦ୍ଧାରଂ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର କୁରୁ ହତ୍ଵାଥ ପନ୍ନଗାନ୍ । ପିତୁର୍ଵୈରଂ ନ ଜାନାତି ଜୀଵନ୍ନେଵ ମୃତୋ ହି ସଃ
ହେ ରାଜା, ସାପମାନଙ୍କୁ ମାରି ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର କର। ସେ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ପିତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁତା ସେ ଜାଣିନଥିଲେ।
ଦୁର୍ଗତିସ୍ତେ ପିତୁସ୍ତାଵଦ୍ଯାଵତ୍ତାନ୍ନ ହନିଷ୍ଯସି । ଅମ୍ବାମଖମିଷଂ କୃତ୍ଵା କୁରୁ ଯଜ୍ଞଂ ନୃପୋତ୍ତମ
ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିନଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତୁମ ପିତାଙ୍କର ଦୁର୍ଗତି ରହିବ। ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମା ଅମ୍ବାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧେଶ୍ୟ କରି ଯଜ୍ଞ କର।
ସର୍ପସତ୍ରଂ ମହାରାଜ ପିତୁର୍ଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍ । ସୂତ ଉଵାଚ ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ଜନ୍ମେଜଯସ୍ତଦା
ହେ ମହାରାଜ, ପିତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁତାକୁ ମନେ ପକାଇ, ସାପଯଜ୍ଞ କର। ସୂତ କହିଲେ— ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଜନ୍ମେଜୟ ତାକୁ—
ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମଶ୍ରୁପାତଂ ଚ ଚକାରାତୀଵ ଦୁଃଖିତଃ । ଧିଙ୍ମାମସ୍ତୁ ସୁଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେର୍ଵୃଥା ମାନକରସ୍ଯ ଵୈ
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଚକୁଠାରୁ ଲୁହ ଝରିଲା ଓ ସେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। 'ମୋ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜା, ଏତେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ହୋଇ, ଅକାରଣରେ ମୋର ଅଭିମାନ ଥିଲା।'