ପ୍ରାପ୍ତେ ଚୈକାଦଶେ ଵର୍ଷେ ତସ୍ମୈ କୁଲପୁରୋହିତଃ । ଯଥୋଚିତାଂ ଦଦୌ ଵିଦ୍ଯାଂ ଜଗ୍ରାହ ସ ଯଥୋଚିତାମ୍
ଏକାଦଶ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, କୁଳପୁରୋହିତ ତାଙ୍କୁ ଉଚିତ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଧନୁର୍ଵେଦଂ କୃପଃ ପୂର୍ଣଂ ଦଦାଵସ୍ମୈ ସୁସଂସ୍କୃତମ୍ । ଅର୍ଜୁନାଯ ଯଥା ଦ୍ରୋଣଃ କର୍ଣାଯ ଭାର୍ଗଵୋ ଯଥା
କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଭଲ ଭାବେ ଶିଖାଯାଇଥିବା ଧନୁର୍ବେଦ ଦେଇଥିଲେ, ଯେପରି ଦ୍ରୋଣ ଅର୍ଜୁନକୁ ଏବଂ ଭାର୍ଗବ କର୍ଣ୍ଣକୁ ଦେଇଥିଲେ।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଵିଦ୍ଯୋ ବଲଵାନ୍ଵଭୂଵ ଦୁରତିକ୍ରମଃ । ଧନୁର୍ଵେଦେ ତଥା ଵେଦେ ପାରଗଃ ପରମାର୍ଥଵିତ୍
ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରି ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅଜୟ ହେଲେ; ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ବେଦରେ ସେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ।
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୁଶଲଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଚକାର ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁରା ଧର୍ମସୁତୋ ଯଥା
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ସେ, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯେପରି ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେମିତି ଧର୍ମପରାୟଣ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ କଲେ।
ତତଃ ସୁଵର୍ଣଵର୍ମାଖ୍ଯୋ ରାଜା କାଶିପତିଃ କିଲ । ଵପୁଷ୍ଟମାଂ ଶୁଭା କନ୍ଯାଂ ଦଦୌ ପାରୀକ୍ଷିତାଯ ଚ
ତାପରେ କାଶୀର ରାଜା ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ମା ନାମକ ତାଙ୍କର ଶୋଭାମୟୀ ଝିଅକୁ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ସ ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯାସିତାପାଙ୍ଗୀଂ ମୁମୁଦେ ଜନମେଜଯଃ । କାଶିରାଜସୁତାଂ କାନ୍ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜା ଯଥା ପୁରା
କାଶୀରାଜଙ୍କ କଳାନୟନୀ କନ୍ୟାକୁ ପାଇ ଜନମେଜୟ ପ୍ରମୋଦିତ ହେଲେ, ପୁରୁଣା ଦିନର ରାଜାମାନେ ଯେପରି ପ୍ରିୟାକୁ ପାଇ ଖୁସି ହେଉଥିଲେ।
ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯୋ ମୁମୁଦେ ସୁଭଦ୍ରାଂ ଚ ଯଥାର୍ଜୁନଃ । ଵିଜହାର ମହୀପାଲୋ ଵନେଷୂପଵନେଷୁ ଚ
ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ଯେପରି ସୁଭଦ୍ରାକୁ ଏବଂ ଅର୍ଜୁନ ଯେପରି ସେଠି ଖୁସି ହେଉଥିଲେ, ରାଜା ମଧ୍ୟ ଉପବନ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ।
ତଯା କମଲପତ୍ରାକ୍ଷ୍ଯା ଶଚ୍ଯା ଶତକ୍ରତୁର୍ଯଥା । ପ୍ରଜାସ୍ତସ୍ଯ ସୁସନ୍ତୁଷ୍ଟା ବଭୂଵୁଃ ସୁଖଲାଲିତାଃ
କମଳପତ୍ର ନୟନି ତାଙ୍କ ସହିତ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଶଚୀ, ସେଠି ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେ ବହୁତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଏବଂ ସୁଖରେ ଲାଡ଼ିଆଯାଉଥିଲେ।
ମନ୍ତ୍ରିଣଃ କର୍ମକୁଶଲାଶ୍ଚକ୍ରୁଃ କାର୍ଯାଣି ସର୍ଵଶଃ । ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ମୁନିରୁତ୍ତଙ୍କନାମକଃ
କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ କରୁଥିଲେ; ସେଇ ସମୟରେ ଉତ୍ତଙ୍କ ନାମକ ଏକ ଋଷି ଆସିଥିଲେ।
ତକ୍ଷକେଣ ପରିକ୍ଲିଷ୍ଟୋ ହସ୍ତିନାପୁରମଭ୍ଯଗାତ୍ । ଵୈରସ୍ଯାପଚିତିଂ କୋଽସ୍ଯ ପ୍ରକୁର୍ଯାଦିତି ଚିନ୍ତଯନ୍
ତକ୍ଷକ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଆସିଥିଲେ, କିଏ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁତା ପୂରଣ କରିପାରିବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ପରୀକ୍ଷିତସୁତଂ ମତ୍ଵା ତଂ ନୃପଂ ସମୁପାଗତଃ । କାର୍ଯାକାର୍ଯଂ ନ ଜାନାସି ସମଯେ ନୃପସତ୍ତମ
ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବି ସେ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, କହିଲେ, 'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ତୁମେ ସମୟରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଓ କଣ ଉଚିତ ନୁହେଁ ତାହା ଜାଣନାହାଁ।'
ଅକର୍ତଵ୍ଯଂ କରୋଷ୍ଯଦ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନ କରୋଷି ଵୈ । କିଂ ତ୍ଵାଂ ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଗତାମର୍ଷଂ ନିରୁଦ୍ଯମମ୍
'ଆଜି ତୁମେ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ତାହା କରୁଛ, ଯାହା କରିବା ଉଚିତ ସେଠି ଅଲସ୍ୟ କରୁଛ; ଏମିତି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଉଦ୍ୟମହୀନ ତୁମକୁ ମୁଁ ଏବେ କାହିଁକି ଅନୁରୋଧ କରିବି?'
ଅଵୈରଜ୍ଞମତନ୍ତ୍ରଜ୍ଞଂ ବାଲଚେଷ୍ଟାସମନ୍ଵିତମ୍ । ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ କିଂ ଵୈରଂ ନ ମଯା ଜ୍ଞାତଂ ନ କିଂ ପ୍ରତିକୃତଂ ମଯା
ଜନମେଜୟ କହିଲେ: ମୋତେ କୌଣସି ଶତ୍ରୁତା ବିଷୟରେ ଜଣା ନାହିଁ, ମୁଁ କିଛି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ କରିନାହିଁ; ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏଠାରେ କଣ ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା କାରଣ ଅଛି, ମୋତେ କୁହ।
ତଦ୍ଵଦ ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗ କରୋମି ଯଦନନ୍ତରମ୍ । ଉତ୍ତଙ୍କ ଉଵାଚ ପିତା ତେ ନିହତୋ ଭୂପ ତକ୍ଷକେଣ ଦୁରାତ୍ମନା
ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ ତକ୍ଷକ ମାରିଦେଇଥିଲେ।
ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତ୍ଵଂ ସମାହୂଯ ପୃଚ୍ଛ ସ୍ଵପିତୃନାଶନମ୍ । ସୂତ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜା ପପ୍ରଚ୍ଛ ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମାନ୍
ତୁମେ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଡାକି, ପିତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ପଚାର।
ଊଚୁସ୍ତେ ଦ୍ଵିଜଶାପେନ ଦଷ୍ଟଃ ସର୍ପେଣ ଵୈ ମୃତଃ । ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ଶାପୋଽତ୍ର କାରଣଂ ରାଜ୍ଞଃ ଶପ୍ତସ୍ଯ ମୁନିନା କିଲ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଶାପରେ ଏକ ସାପ ଦଂଶନ କରିଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।
ତକ୍ଷକସ୍ଯ ତୁ କୋ ଦୋଷୋ ବ୍ରୂହି ମେ ମୁନିସତ୍ତମ । ଉତ୍ତଙ୍କ ଉଵାଚ ତକ୍ଷକେଣ ଧନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା କଶ୍ଯପଃ ସନ୍ନିଵାରିତଃ
ଜନମେଜୟ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁନିଙ୍କ ଶାପ କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି; କିନ୍ତୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତକ୍ଷକଙ୍କର କଣ ଦୋଷ ଅଛି, ମୋତେ କୁହ।
ନ ସ କିଂ ତକ୍ଷକୋ ଵୈରୀ ପିତୃହା ତଵ ଭୂପତେ । ଭାର୍ଯା ରୁରୋଃ ପୁରା ଭୂପ ଦଷ୍ଟା ସର୍ପେଣ ସା ମୃତା
ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ: ତକ୍ଷକ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଇଥିଲେ; ଏହିପରି ଥିଲେ ତ, ତକ୍ଷକ ତୁମ ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ତୁମ ପିତାଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀ କିପରି ହେଲେ, ରାଜା?
ଅଵିଵାହିତା ତୁ ମୁନିନା ଜୀଵିତା ଚ ପୁନଃ ପ୍ରିଯା । ରୁରୁଣାପି କୃତା ତତ୍ର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଚାତିଦାରୁଣା
ପୁରୁଣା କଥାରେ ରୁରୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଏକ ସାପ ଦଂଶନ କରି ମାରିଦେଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିନଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ପୁନି ଜୀବନ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଯଂ ଯଂ ସର୍ପଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ତଂ ତଂ ହନ୍ମ୍ଯାଯୁଧେନ ଵୈ । ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ସ ଶସ୍ତ୍ରପାଣୀ ରୁରୁସ୍ତଦା
ସେଠାରେ ରୁରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ: 'ମୁଁ ଯେଉଁ ସାପକୁ ଦେଖିବି, ସେଠାରେ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେବି।'
ଵ୍ଯଚରତ୍ପୃଥିଵୀଂ ରାଜନ୍ନିଘ୍ନନ୍ସର୍ପାନ୍ଯତସ୍ତତଃ । ଏକଦା ସ ଵନେ ଘୋରଂ ଡୁଣ୍ଡୁଭଂ ଜରସାନ୍ଵିତମ୍
ଏହିପରି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ରୁରୁ ହାତରେ ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ, ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ସାପ ମିଳୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ମାରୁଥିଲେ।
ଅପଶ୍ଯଦ୍ଦଣ୍ଡମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ହନ୍ତୁଂ ତଂ ସମୁପାଯଯୌ । ଅଭ୍ଯହନ୍ରୁଷିତୋ ଵିପ୍ରସ୍ତମୁଵାଚାଥ ଡୁଣ୍ଡୁଭଃ
ଏକଦିନ ଜଙ୍ଗଲରେ, ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ ଡୁଣ୍ଡୁଭାକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାକୁ ମାରିବାକୁ ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ ଆଗକୁ ଗଲେ।
ନାପରାଧ୍ନୋମି ତେ ଵିପ୍ର କସ୍ମାନ୍ମାମଭିହଂସି ଵୈ । ରୁରୁରୁଵାଚ ପ୍ରାଣପ୍ରିଯା ମେ ଦଯିତା ଦଷ୍ଟା ସର୍ପେଣ ସା ମୃତା
କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ଡୁଣ୍ଡୁଭା କହିଲା: 'ମୁଁ ତୁମେ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ତେବେ ମୋତେ କାହିଁକି ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?'
ପ୍ରତିଜ୍ଞେଯଂ ତଦା ସର୍ପ ଦୁଃଖିତେନ ମଯା କୃତା । ଡୁଣ୍ଡୁଭ ଉଵାଚ ନାହଂ ଦଶାମି ତେଽନ୍ଯେ ଵୈ ଯେ ଦଶନ୍ତି ଭୁଜଙ୍ଗମାଃ
ରୁରୁ କହିଲେ: 'ମୋ ପ୍ରିୟା, ଯିଏ ମୋ ଜୀବନର ଅତି ଆଦରଣୀୟ, ସାପ ଦଂଶନରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ; ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି, ହେ ସାପ।'
ଶରୀରସମଯୋଗେନ ନ ମାଂ ହିଂସିତୁମର୍ହସି । ଉତ୍ତଙ୍କ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ମାନୁଷୀଂ ଵାଣୀଂ ସର୍ପେଣୋକ୍ତାଂ ମନୋହରାମ୍
ଡୁଣ୍ଡୁଭା କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମକୁ ଦଂଶନ କରିନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ସାପମାନେ ଦଂଶନ କରନ୍ତି। ମୋ ଶରୀରର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ମୋତେ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ରୁରୁଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ କୋଽସି ତ୍ଵଂ କସ୍ମାଦ୍ଡୁଣ୍ଡୁଭତାଂ ଗତଃ । ସର୍ପ ଉଵାଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽହଂ ପୁରା ଵିପ୍ର ସଖା ମେ ଖଗମାଭିଧଃ
ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ: ସେ ସାପ ମାନବୀୟ ମଧୁର କଥା କହିବାକୁ ଶୁଣି, ରୁରୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ, କିପରି ଡୁଣ୍ଡୁଭା ହେଲେ?'
ଵିପ୍ରୋ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ସ ମଯା ଵଞ୍ଜିତୋ ମୌର୍ଖ୍ଯାତ୍ସର୍ପଂ କୃତ୍ଵା ଚ ତାର୍ଣକମ୍
ସାପ କହିଲେ: 'ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ମୋ ସଂଗୀର ନାମ ଖଗମ ଥିଲା, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମଶୀଳ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିଲେ।'
ଭଯଂ ଚ ପ୍ରାପିତୋଽତ୍ଯର୍ଥମଗ୍ନିହୋତ୍ରଗୃହେ ସ୍ଥିତଃ । ତେନ ଭୀତେନ ଶପ୍ତୋଽହଂ ଵିହ୍ଵଲେନାତିଵେପିନା
ମୁଁ ଅବିବେକରେ ତାଙ୍କୁ ଠକିଥିଲି ଏବଂ ସାପ ରୂପେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅନ୍ୟ ପାରକୁ ନେଇଯାଇଥିଲି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଗୃହରେ ଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲି।
ଭଵ ସର୍ପୋ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧେ ଯେନାହଂ ଧର୍ଷିତସ୍ତ୍ଵଯା । ମଯା ପ୍ରସାଦିତୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ସର୍ପେଣାସୌ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ଭଲି ଭାବେ ଗଭୀର କମ୍ପନ କରିଥିଲେ, ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଲେ: 'ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଅପମାନିତ ହେଲି, ସେଠି ତୁମେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ହୋଇ ସାପ ହେଉ।'
ମାମୁଵାଚାଥ ତତ୍କ୍ରୋଧାତ୍କିଞ୍ଚିଚ୍ଛାନ୍ତିମଵାପ୍ଯ ଚ । ରୁରୁସ୍ତେ ମୋଚିତା ଶାପସ୍ଯାସ୍ଯ ସର୍ପ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଅନୁରୋଧ କଲି, ତେବେ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ କିଛି ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ କହିଲେ: 'ଏହି ଶାପରୁ ତୁମକୁ ରୁରୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ, ହେ ସାପ।'