ଉତ୍ଥିତାଗ୍ନିଶିଖା ଘୋରା ଵିଷଜା ତକ୍ଷକାନନାତ୍ । ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ନୃପଂ ତ୍ଵାଶୁ ଗତପ୍ରାଣଂ ଚକାର ହ
ତକ୍ଷକଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିଶିଖା ବିସର୍ଜିତ ହେଲା, ଯାହା ରାଜାଙ୍କୁ ଦହିଦେଲା ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଇଗଲା।
ହତ୍ଵାଶୁ ଜୀଵିତଂ ରାଜ୍ଞସ୍ତକ୍ଷକୋ ଗଗନେ ଗତଃ । ଜଗଦ୍ଦଗ୍ଧଂ ତୁ କୁର୍ଵାଣଂ ଦଦୃଶୁସ୍ତଂ ଜନା ଇହ
ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ନେଇ ତକ୍ଷକ ଆକାଶକୁ ଚଢ଼ିଗଲା; ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦହୁଥିବା ପରି ଦେଖିଲେ।
ସ ପପାତ ଗତପ୍ରାଣୋ ରାଜା ଦଗ୍ଧ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ । ଚୁକୁଶୁଶ୍ଚ ଜନାଃ ସର୍ଵେ ମୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନରାଧିପମ୍
ରାଜା ପ୍ରାଣହୀନ ହୋଇ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଯାଇଥିବା ଗଛ ପରି ପଡ଼ିଗଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ରାଜାଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି ବିଲାପ କରିଉଠିଲେ।
ସର୍ପସତ୍ରଵର୍ଣନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ ଗତପ୍ରାଣଂ ତୁ ରାଜାନଂ ବାଲଂ ପୁତ୍ରଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ । ଚକ୍ରୁଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ପରଲୋକସ୍ଯ ସତ୍କ୍ରିଯାଃ
ସୂତ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରାଣହୀନ ଓ ତାଙ୍କ ଶିଶୁ ପୁଅକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ମିଶି ରାଜାଙ୍କ ପରଲୋକ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଉଚିତ କ୍ରିୟା କଲେ।
ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଦଗ୍ଧଦେହଂ ଭସ୍ମପ୍ରାଯଂ ମହୀପତିମ୍ । ଅଗୁରୁଭିଶ୍ଚାଭିଯୁକ୍ତାଯାଂ ଚିତାଯାମଧ୍ଯରୋପଯନ୍
ଗଙ୍ଗାତୀରରେ ରାଜାଙ୍କ ଦେହକୁ ଅଗୁରୁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚିତା ଉପରେ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ପ୍ରାୟ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଦୁର୍ମରଣେ ମୃତସ୍ଯାସ୍ଯ ଚକୁଶ୍ଚୈଵୌର୍ଧ୍ଵଦୈହିକୀମ୍ । କ୍ରିଯାଂ ପୁରୋହିତାସ୍ତସ୍ଯ ଵେଦମନ୍ତ୍ରୈର୍ଵିଧାନତଃ
କଷ୍ଟଦାୟକ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥିବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୁରୋହିତମାନେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ପ୍ରକାରେ ଉଚିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରିୟା କରିଥିଲେ।
ଦଦୁର୍ଦାନାନି ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଗାଃ ସୁଵର୍ଣଂ ଯଥୋଚିତମ୍ । ଅନ୍ନଂ ବହୁଵିଧଂ ତତ୍ର ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଗାଁ, ଯଥାଯଥିକ ସୁନା, ବହୁ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ ଦାନ କରିଥିଲେ।
ସୁମୁହୂର୍ତେ ସୁତଂ ବାଲଂ ପ୍ରଜାନାଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନମ୍ । ସିଂହାସନେ ଶୁଭେ ତତ୍ର ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସଂନ୍ଯଵେଶଯନ୍
ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଲୋକମାନେଙ୍କ ସମ୍ପ୍ରୀତି ବଢ଼ାଇଥିବା ଶିଶୁପୁତ୍ରକୁ ଶୁଭ ସିଂହାସନରେ ବସାଇଥିଲେ।
ପୌରା ଜାନପଦା ଲୋକାଶ୍ଚକ୍ରୁସ୍ତଂ ନୃପତିଂ ଶିଶୁମ୍ । ଜନମେଜଯନାମାନଂ ରାଜଲକ୍ଷଣସଂଯୁତମ୍
ନଗରବାସୀ, ଗ୍ରାମବାସୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକେ ରାଜା ଚିହ୍ନ ସହିତ ଜନମେଜୟ ନାମକ ଶିଶୁକୁ ରାଜା ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।
ଧାତ୍ରେଯୀ ଶିକ୍ଷଯାମାସ ରାଜଚିହ୍ନାନି ସର୍ଵଶଃ । ଦିନେ ଦିନେ ଵର୍ଧମାନଃ ସ ବଭୂଵ ମହାମତିଃ
ଧାତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ରାଜଚିହ୍ନ ଶିଖାଇଥିଲେ; ସେ ପ୍ରତିଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଏବଂ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ହେଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତେ ଚୈକାଦଶେ ଵର୍ଷେ ତସ୍ମୈ କୁଲପୁରୋହିତଃ । ଯଥୋଚିତାଂ ଦଦୌ ଵିଦ୍ଯାଂ ଜଗ୍ରାହ ସ ଯଥୋଚିତାମ୍
ଏକାଦଶ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, କୁଳପୁରୋହିତ ତାଙ୍କୁ ଉଚିତ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଧନୁର୍ଵେଦଂ କୃପଃ ପୂର୍ଣଂ ଦଦାଵସ୍ମୈ ସୁସଂସ୍କୃତମ୍ । ଅର୍ଜୁନାଯ ଯଥା ଦ୍ରୋଣଃ କର୍ଣାଯ ଭାର୍ଗଵୋ ଯଥା
କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଭଲ ଭାବେ ଶିଖାଯାଇଥିବା ଧନୁର୍ବେଦ ଦେଇଥିଲେ, ଯେପରି ଦ୍ରୋଣ ଅର୍ଜୁନକୁ ଏବଂ ଭାର୍ଗବ କର୍ଣ୍ଣକୁ ଦେଇଥିଲେ।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଵିଦ୍ଯୋ ବଲଵାନ୍ଵଭୂଵ ଦୁରତିକ୍ରମଃ । ଧନୁର୍ଵେଦେ ତଥା ଵେଦେ ପାରଗଃ ପରମାର୍ଥଵିତ୍
ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରି ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅଜୟ ହେଲେ; ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ବେଦରେ ସେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ।
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୁଶଲଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଚକାର ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁରା ଧର୍ମସୁତୋ ଯଥା
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ସେ, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯେପରି ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେମିତି ଧର୍ମପରାୟଣ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ କଲେ।
ତତଃ ସୁଵର୍ଣଵର୍ମାଖ୍ଯୋ ରାଜା କାଶିପତିଃ କିଲ । ଵପୁଷ୍ଟମାଂ ଶୁଭା କନ୍ଯାଂ ଦଦୌ ପାରୀକ୍ଷିତାଯ ଚ
ତାପରେ କାଶୀର ରାଜା ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ମା ନାମକ ତାଙ୍କର ଶୋଭାମୟୀ ଝିଅକୁ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ସ ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯାସିତାପାଙ୍ଗୀଂ ମୁମୁଦେ ଜନମେଜଯଃ । କାଶିରାଜସୁତାଂ କାନ୍ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜା ଯଥା ପୁରା
କାଶୀରାଜଙ୍କ କଳାନୟନୀ କନ୍ୟାକୁ ପାଇ ଜନମେଜୟ ପ୍ରମୋଦିତ ହେଲେ, ପୁରୁଣା ଦିନର ରାଜାମାନେ ଯେପରି ପ୍ରିୟାକୁ ପାଇ ଖୁସି ହେଉଥିଲେ।
ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯୋ ମୁମୁଦେ ସୁଭଦ୍ରାଂ ଚ ଯଥାର୍ଜୁନଃ । ଵିଜହାର ମହୀପାଲୋ ଵନେଷୂପଵନେଷୁ ଚ
ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ଯେପରି ସୁଭଦ୍ରାକୁ ଏବଂ ଅର୍ଜୁନ ଯେପରି ସେଠି ଖୁସି ହେଉଥିଲେ, ରାଜା ମଧ୍ୟ ଉପବନ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ।
ତଯା କମଲପତ୍ରାକ୍ଷ୍ଯା ଶଚ୍ଯା ଶତକ୍ରତୁର୍ଯଥା । ପ୍ରଜାସ୍ତସ୍ଯ ସୁସନ୍ତୁଷ୍ଟା ବଭୂଵୁଃ ସୁଖଲାଲିତାଃ
କମଳପତ୍ର ନୟନି ତାଙ୍କ ସହିତ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଶଚୀ, ସେଠି ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେ ବହୁତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଏବଂ ସୁଖରେ ଲାଡ଼ିଆଯାଉଥିଲେ।
ମନ୍ତ୍ରିଣଃ କର୍ମକୁଶଲାଶ୍ଚକ୍ରୁଃ କାର୍ଯାଣି ସର୍ଵଶଃ । ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ମୁନିରୁତ୍ତଙ୍କନାମକଃ
କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ କରୁଥିଲେ; ସେଇ ସମୟରେ ଉତ୍ତଙ୍କ ନାମକ ଏକ ଋଷି ଆସିଥିଲେ।
ତକ୍ଷକେଣ ପରିକ୍ଲିଷ୍ଟୋ ହସ୍ତିନାପୁରମଭ୍ଯଗାତ୍ । ଵୈରସ୍ଯାପଚିତିଂ କୋଽସ୍ଯ ପ୍ରକୁର୍ଯାଦିତି ଚିନ୍ତଯନ୍
ତକ୍ଷକ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଆସିଥିଲେ, କିଏ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁତା ପୂରଣ କରିପାରିବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ପରୀକ୍ଷିତସୁତଂ ମତ୍ଵା ତଂ ନୃପଂ ସମୁପାଗତଃ । କାର୍ଯାକାର୍ଯଂ ନ ଜାନାସି ସମଯେ ନୃପସତ୍ତମ
ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବି ସେ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, କହିଲେ, 'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ତୁମେ ସମୟରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଓ କଣ ଉଚିତ ନୁହେଁ ତାହା ଜାଣନାହାଁ।'
ଅକର୍ତଵ୍ଯଂ କରୋଷ୍ଯଦ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନ କରୋଷି ଵୈ । କିଂ ତ୍ଵାଂ ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଗତାମର୍ଷଂ ନିରୁଦ୍ଯମମ୍
'ଆଜି ତୁମେ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ତାହା କରୁଛ, ଯାହା କରିବା ଉଚିତ ସେଠି ଅଲସ୍ୟ କରୁଛ; ଏମିତି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଉଦ୍ୟମହୀନ ତୁମକୁ ମୁଁ ଏବେ କାହିଁକି ଅନୁରୋଧ କରିବି?'
ଅଵୈରଜ୍ଞମତନ୍ତ୍ରଜ୍ଞଂ ବାଲଚେଷ୍ଟାସମନ୍ଵିତମ୍ । ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ କିଂ ଵୈରଂ ନ ମଯା ଜ୍ଞାତଂ ନ କିଂ ପ୍ରତିକୃତଂ ମଯା
ଜନମେଜୟ କହିଲେ: ମୋତେ କୌଣସି ଶତ୍ରୁତା ବିଷୟରେ ଜଣା ନାହିଁ, ମୁଁ କିଛି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ କରିନାହିଁ; ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏଠାରେ କଣ ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା କାରଣ ଅଛି, ମୋତେ କୁହ।
ତଦ୍ଵଦ ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗ କରୋମି ଯଦନନ୍ତରମ୍ । ଉତ୍ତଙ୍କ ଉଵାଚ ପିତା ତେ ନିହତୋ ଭୂପ ତକ୍ଷକେଣ ଦୁରାତ୍ମନା
ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ ତକ୍ଷକ ମାରିଦେଇଥିଲେ।
ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତ୍ଵଂ ସମାହୂଯ ପୃଚ୍ଛ ସ୍ଵପିତୃନାଶନମ୍ । ସୂତ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜା ପପ୍ରଚ୍ଛ ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମାନ୍
ତୁମେ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଡାକି, ପିତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ପଚାର।
ଊଚୁସ୍ତେ ଦ୍ଵିଜଶାପେନ ଦଷ୍ଟଃ ସର୍ପେଣ ଵୈ ମୃତଃ । ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ଶାପୋଽତ୍ର କାରଣଂ ରାଜ୍ଞଃ ଶପ୍ତସ୍ଯ ମୁନିନା କିଲ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଶାପରେ ଏକ ସାପ ଦଂଶନ କରିଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।
ତକ୍ଷକସ୍ଯ ତୁ କୋ ଦୋଷୋ ବ୍ରୂହି ମେ ମୁନିସତ୍ତମ । ଉତ୍ତଙ୍କ ଉଵାଚ ତକ୍ଷକେଣ ଧନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା କଶ୍ଯପଃ ସନ୍ନିଵାରିତଃ
ଜନମେଜୟ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁନିଙ୍କ ଶାପ କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି; କିନ୍ତୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତକ୍ଷକଙ୍କର କଣ ଦୋଷ ଅଛି, ମୋତେ କୁହ।
ନ ସ କିଂ ତକ୍ଷକୋ ଵୈରୀ ପିତୃହା ତଵ ଭୂପତେ । ଭାର୍ଯା ରୁରୋଃ ପୁରା ଭୂପ ଦଷ୍ଟା ସର୍ପେଣ ସା ମୃତା
ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ: ତକ୍ଷକ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଇଥିଲେ; ଏହିପରି ଥିଲେ ତ, ତକ୍ଷକ ତୁମ ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ତୁମ ପିତାଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀ କିପରି ହେଲେ, ରାଜା?
ଅଵିଵାହିତା ତୁ ମୁନିନା ଜୀଵିତା ଚ ପୁନଃ ପ୍ରିଯା । ରୁରୁଣାପି କୃତା ତତ୍ର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଚାତିଦାରୁଣା
ପୁରୁଣା କଥାରେ ରୁରୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଏକ ସାପ ଦଂଶନ କରି ମାରିଦେଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିନଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ପୁନି ଜୀବନ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଯଂ ଯଂ ସର୍ପଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ତଂ ତଂ ହନ୍ମ୍ଯାଯୁଧେନ ଵୈ । ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ସ ଶସ୍ତ୍ରପାଣୀ ରୁରୁସ୍ତଦା
ସେଠାରେ ରୁରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ: 'ମୁଁ ଯେଉଁ ସାପକୁ ଦେଖିବି, ସେଠାରେ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେବି।'