ଗତେଷୁ ତେଷୁ ନାଗେଷୁ ଵିପ୍ରଵେଷାଵୃତେଷୁ ଚ । ଫଲାନ୍ଯାଦାଯ ରାଜାସୌ ସଚିଵାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଓ ସେନାମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାଜା ସେଠାରୁ ଫଳ ନେଇ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନୋକୁ କହିଲେ:
ସୁହୃଦୋ ଭକ୍ଷଯନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ଫଲାନ୍ଯେତାନି ସର୍ଵଶଃ । ଅଦ୍ମ୍ଯହଂ ଚୈକମେତଦ୍ଵୈ ଫଲଂ ଵିପ୍ରାର୍ପିତଂ ମହତ୍
'ମୋ ସଙ୍ଗୀମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ଖାଉନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ଫଳଟି, ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଇଛନ୍ତି, ନିଜେ ଖାଇବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତତ୍ଫଲଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସୁହୃଦ୍ଭ୍ଯଶ୍ଚୋତ୍ତରାସୁତଃ । କରେ କୃତ୍ଵା ଫଲଂ ପକ୍ଵଂ ଦଦାର ନୃପତିଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଏପରି କହି, ଉତ୍ତରାଙ୍କ ପୁଅ ସେଇ ଫଳ ସଙ୍ଗୀମାନୋକୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ଏକ ପକ୍କ ଫଳ ହାତରେ ଧରି ରାଜା ନିଜେ ଭାଗିଦେଲେ।
ଵିଦାରିତଂ ଫଲଂ ରାଜ୍ଞା ତତ୍ର କୃମିରଭୂଦଣୁଃ । ସ କୃଷ୍ଣନଯନସ୍ତାମ୍ରୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ଭୂପତିନା ସ୍ଵଯମ୍
ରାଜା ଫଳ ଭାଗିଦେଲେ, ତାହା ଭିତରେ ଏକ ଛୋଟ କୀଟ ଦେଖାଗଲା, ଯାହାର ଆଖି କଳା ଓ ଦେହ ଲାଲ ଥିଲା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ରାଜା ନିଜେ ଦେଖିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୃପତିଃ ପ୍ରାହ ସଚିଵାନ୍ଵିସ୍ମିତାନଥ । ଅସ୍ତମଭ୍ଯେତି ସଵିତା ଵିଷାଦଦ୍ଯ ନ ମେ ଭଯମ୍
ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନୋକୁ କହିଲେ, 'ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଛି, ଆଜି ବିଷର ଭୟ ମୋତେ ନାହିଁ।'
ଅଙ୍ଗୀକରୋମି ତଂ ଶାପଂ କୃମିକୋ ମାଂ ଦଶତ୍ଵଯମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ସଂନ୍ଯଵେଶଯତ୍
'ମୁଁ ସେଇ ଶାପ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି—ଏହି କୀଟ ମୋତେ କାମଡ଼ୁ।' ଏପରି କହି, ସେଇ ରାଜା ଏହି କୀଟଟିକୁ ଗଳାରେ ରଖିଲେ।
ଅସ୍ତଂ ଯାତେ ଦିଵାନାଥେ ଧୃତଃ କଣ୍ଠେଽଥ କୀଟକଃ । ତକ୍ଷକସ୍ତୁ ତଦା ଜାତଃ କାଲରୂପୀ ଭଯାନକଃ
ଦିନର ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରେ, ସେ କୀଟ ଗଳାରେ ଲଗି ରହିଲା; ତାପରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଆକାର ଧାରଣ କରି ତକ୍ଷକ ହେଇଗଲା।
ରାଜା ସଂଵେଷ୍ଟିତସ୍ତେନ ଦଷ୍ଟଶ୍ଚାପି ମହୀପତିଃ । ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ୍ତା ରୁରୁଦୁର୍ଭୃଶଦୁଃଖିତାଃ
ସେହି ତକ୍ଷକ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଡି ଧରି କାମଡ଼ିଦେଲା; ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅବାକ ହେଇ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାବେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଘୋରରୂପମହିଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୁଦ୍ରୁଵୁସ୍ତେ ଭଯାର୍ଦିତାଃ । ଚୁକ୍ରୁଶୂ ରକ୍ଷକାଃ ସର୍ଵେ ହାହାକାରୋ ମହାନଭୂତ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର ସର୍ପଟିକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ; ସମସ୍ତ ରକ୍ଷକମାନେ ଚିତ୍କାର କରି ଉଠିଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା।
ଵେଷ୍ଟିତୋ ଭୋଗିଭୋଗେନ ଵିନଷ୍ଟବହୁପୌରୁଷଃ । ନୋଵାଚ ନୃପତିଃ କିଞ୍ଚିନ୍ନ ଚଚାଲୋତ୍ତରାସୁତଃ
ସର୍ପର ଚକ୍ରବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ହରାଇ, ଉତ୍ତରାଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲେ।
ଉତ୍ଥିତାଗ୍ନିଶିଖା ଘୋରା ଵିଷଜା ତକ୍ଷକାନନାତ୍ । ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ନୃପଂ ତ୍ଵାଶୁ ଗତପ୍ରାଣଂ ଚକାର ହ
ତକ୍ଷକଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିଶିଖା ବିସର୍ଜିତ ହେଲା, ଯାହା ରାଜାଙ୍କୁ ଦହିଦେଲା ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଇଗଲା।
ହତ୍ଵାଶୁ ଜୀଵିତଂ ରାଜ୍ଞସ୍ତକ୍ଷକୋ ଗଗନେ ଗତଃ । ଜଗଦ୍ଦଗ୍ଧଂ ତୁ କୁର୍ଵାଣଂ ଦଦୃଶୁସ୍ତଂ ଜନା ଇହ
ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ନେଇ ତକ୍ଷକ ଆକାଶକୁ ଚଢ଼ିଗଲା; ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦହୁଥିବା ପରି ଦେଖିଲେ।
ସ ପପାତ ଗତପ୍ରାଣୋ ରାଜା ଦଗ୍ଧ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ । ଚୁକୁଶୁଶ୍ଚ ଜନାଃ ସର୍ଵେ ମୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନରାଧିପମ୍
ରାଜା ପ୍ରାଣହୀନ ହୋଇ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଯାଇଥିବା ଗଛ ପରି ପଡ଼ିଗଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ରାଜାଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି ବିଲାପ କରିଉଠିଲେ।
ସର୍ପସତ୍ରଵର୍ଣନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ ଗତପ୍ରାଣଂ ତୁ ରାଜାନଂ ବାଲଂ ପୁତ୍ରଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ । ଚକ୍ରୁଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ପରଲୋକସ୍ଯ ସତ୍କ୍ରିଯାଃ
ସୂତ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରାଣହୀନ ଓ ତାଙ୍କ ଶିଶୁ ପୁଅକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ମିଶି ରାଜାଙ୍କ ପରଲୋକ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଉଚିତ କ୍ରିୟା କଲେ।
ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଦଗ୍ଧଦେହଂ ଭସ୍ମପ୍ରାଯଂ ମହୀପତିମ୍ । ଅଗୁରୁଭିଶ୍ଚାଭିଯୁକ୍ତାଯାଂ ଚିତାଯାମଧ୍ଯରୋପଯନ୍
ଗଙ୍ଗାତୀରରେ ରାଜାଙ୍କ ଦେହକୁ ଅଗୁରୁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚିତା ଉପରେ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ପ୍ରାୟ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଦୁର୍ମରଣେ ମୃତସ୍ଯାସ୍ଯ ଚକୁଶ୍ଚୈଵୌର୍ଧ୍ଵଦୈହିକୀମ୍ । କ୍ରିଯାଂ ପୁରୋହିତାସ୍ତସ୍ଯ ଵେଦମନ୍ତ୍ରୈର୍ଵିଧାନତଃ
କଷ୍ଟଦାୟକ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥିବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୁରୋହିତମାନେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ପ୍ରକାରେ ଉଚିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରିୟା କରିଥିଲେ।
ଦଦୁର୍ଦାନାନି ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଗାଃ ସୁଵର୍ଣଂ ଯଥୋଚିତମ୍ । ଅନ୍ନଂ ବହୁଵିଧଂ ତତ୍ର ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଗାଁ, ଯଥାଯଥିକ ସୁନା, ବହୁ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ ଦାନ କରିଥିଲେ।
ସୁମୁହୂର୍ତେ ସୁତଂ ବାଲଂ ପ୍ରଜାନାଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନମ୍ । ସିଂହାସନେ ଶୁଭେ ତତ୍ର ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସଂନ୍ଯଵେଶଯନ୍
ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଲୋକମାନେଙ୍କ ସମ୍ପ୍ରୀତି ବଢ଼ାଇଥିବା ଶିଶୁପୁତ୍ରକୁ ଶୁଭ ସିଂହାସନରେ ବସାଇଥିଲେ।
ପୌରା ଜାନପଦା ଲୋକାଶ୍ଚକ୍ରୁସ୍ତଂ ନୃପତିଂ ଶିଶୁମ୍ । ଜନମେଜଯନାମାନଂ ରାଜଲକ୍ଷଣସଂଯୁତମ୍
ନଗରବାସୀ, ଗ୍ରାମବାସୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକେ ରାଜା ଚିହ୍ନ ସହିତ ଜନମେଜୟ ନାମକ ଶିଶୁକୁ ରାଜା ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।
ଧାତ୍ରେଯୀ ଶିକ୍ଷଯାମାସ ରାଜଚିହ୍ନାନି ସର୍ଵଶଃ । ଦିନେ ଦିନେ ଵର୍ଧମାନଃ ସ ବଭୂଵ ମହାମତିଃ
ଧାତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ରାଜଚିହ୍ନ ଶିଖାଇଥିଲେ; ସେ ପ୍ରତିଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଏବଂ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ହେଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତେ ଚୈକାଦଶେ ଵର୍ଷେ ତସ୍ମୈ କୁଲପୁରୋହିତଃ । ଯଥୋଚିତାଂ ଦଦୌ ଵିଦ୍ଯାଂ ଜଗ୍ରାହ ସ ଯଥୋଚିତାମ୍
ଏକାଦଶ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, କୁଳପୁରୋହିତ ତାଙ୍କୁ ଉଚିତ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଧନୁର୍ଵେଦଂ କୃପଃ ପୂର୍ଣଂ ଦଦାଵସ୍ମୈ ସୁସଂସ୍କୃତମ୍ । ଅର୍ଜୁନାଯ ଯଥା ଦ୍ରୋଣଃ କର୍ଣାଯ ଭାର୍ଗଵୋ ଯଥା
କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଭଲ ଭାବେ ଶିଖାଯାଇଥିବା ଧନୁର୍ବେଦ ଦେଇଥିଲେ, ଯେପରି ଦ୍ରୋଣ ଅର୍ଜୁନକୁ ଏବଂ ଭାର୍ଗବ କର୍ଣ୍ଣକୁ ଦେଇଥିଲେ।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଵିଦ୍ଯୋ ବଲଵାନ୍ଵଭୂଵ ଦୁରତିକ୍ରମଃ । ଧନୁର୍ଵେଦେ ତଥା ଵେଦେ ପାରଗଃ ପରମାର୍ଥଵିତ୍
ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରି ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅଜୟ ହେଲେ; ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ବେଦରେ ସେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ।
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୁଶଲଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଚକାର ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁରା ଧର୍ମସୁତୋ ଯଥା
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ସେ, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯେପରି ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେମିତି ଧର୍ମପରାୟଣ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ କଲେ।
ତତଃ ସୁଵର୍ଣଵର୍ମାଖ୍ଯୋ ରାଜା କାଶିପତିଃ କିଲ । ଵପୁଷ୍ଟମାଂ ଶୁଭା କନ୍ଯାଂ ଦଦୌ ପାରୀକ୍ଷିତାଯ ଚ
ତାପରେ କାଶୀର ରାଜା ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ମା ନାମକ ତାଙ୍କର ଶୋଭାମୟୀ ଝିଅକୁ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ସ ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯାସିତାପାଙ୍ଗୀଂ ମୁମୁଦେ ଜନମେଜଯଃ । କାଶିରାଜସୁତାଂ କାନ୍ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜା ଯଥା ପୁରା
କାଶୀରାଜଙ୍କ କଳାନୟନୀ କନ୍ୟାକୁ ପାଇ ଜନମେଜୟ ପ୍ରମୋଦିତ ହେଲେ, ପୁରୁଣା ଦିନର ରାଜାମାନେ ଯେପରି ପ୍ରିୟାକୁ ପାଇ ଖୁସି ହେଉଥିଲେ।
ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯୋ ମୁମୁଦେ ସୁଭଦ୍ରାଂ ଚ ଯଥାର୍ଜୁନଃ । ଵିଜହାର ମହୀପାଲୋ ଵନେଷୂପଵନେଷୁ ଚ
ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ଯେପରି ସୁଭଦ୍ରାକୁ ଏବଂ ଅର୍ଜୁନ ଯେପରି ସେଠି ଖୁସି ହେଉଥିଲେ, ରାଜା ମଧ୍ୟ ଉପବନ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ।
ତଯା କମଲପତ୍ରାକ୍ଷ୍ଯା ଶଚ୍ଯା ଶତକ୍ରତୁର୍ଯଥା । ପ୍ରଜାସ୍ତସ୍ଯ ସୁସନ୍ତୁଷ୍ଟା ବଭୂଵୁଃ ସୁଖଲାଲିତାଃ
କମଳପତ୍ର ନୟନି ତାଙ୍କ ସହିତ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଶଚୀ, ସେଠି ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେ ବହୁତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଏବଂ ସୁଖରେ ଲାଡ଼ିଆଯାଉଥିଲେ।
ମନ୍ତ୍ରିଣଃ କର୍ମକୁଶଲାଶ୍ଚକ୍ରୁଃ କାର୍ଯାଣି ସର୍ଵଶଃ । ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ମୁନିରୁତ୍ତଙ୍କନାମକଃ
କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ କରୁଥିଲେ; ସେଇ ସମୟରେ ଉତ୍ତଙ୍କ ନାମକ ଏକ ଋଷି ଆସିଥିଲେ।
ତକ୍ଷକେଣ ପରିକ୍ଲିଷ୍ଟୋ ହସ୍ତିନାପୁରମଭ୍ଯଗାତ୍ । ଵୈରସ୍ଯାପଚିତିଂ କୋଽସ୍ଯ ପ୍ରକୁର୍ଯାଦିତି ଚିନ୍ତଯନ୍
ତକ୍ଷକ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଆସିଥିଲେ, କିଏ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁତା ପୂରଣ କରିପାରିବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।