ନିଵେଦଯଧ୍ଵଂ ରାଜାନଂ ଦର୍ଶନାର୍ଥାଗତାନ୍ମୁନୀନ୍ । କୃତ୍ଵାଭିଷେକାନ୍ଯାସ୍ଯାମୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ମିଷ୍ଟଫଲାନିଚ
'ରାଜାଙ୍କୁ କହିଦିଅ, ମୁନିମାନେ ଦର୍ଶନ ଚାହିଁ ଆସିଛନ୍ତି; ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ମିଠା ଫଳ ଦେଇ, ଆମେ ଯିବା।'
ଭାରତାନାଂ କୁଲେ ଵାପି ନ ଦୃଷ୍ଟା ଦ୍ଵାରରକ୍ଷକାଃ । ନ ଶ୍ରୁତଂ ତାପସାନାଂ ତୁ ରାଜ୍ଞୋଽସନ୍ଦର୍ଶନଂ କିଲ
'ଭାରତ ବଂଶରେ କେବେ ଦ୍ୱାରରକ୍ଷକ ଦେଖାଯାଇନି; ତାପସମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବା ଏହି ବଂଶରେ ଶୁଣାଯାଇନି।'
ଆରୋହାମୋ ଵଯଂ ତତ୍ର ଯତ୍ର ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଃ । ଆଶୀର୍ଭିର୍ଵର୍ଧଯିତ୍ଵୈନଂ ଦତ୍ତାଜ୍ଞାଃ ପ୍ରଵ୍ରଜାମହେ
'ଆମେ ଏଉଁଠି ଚଢିବା, ଯେଉଁଠି ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଅନୁମତି ମିଳିଲେ ଯିବା।'
ସୂତ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତେଷାଂ ତାପସାନାଂ ତୁ ରକ୍ଷକାଃ । ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁସ୍ତାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍ମତ୍ଵା ନିଦେଶଂ ଭୂପତେର୍ଯଥା
ସୂତ କହିଲେ: ତାପସମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରକ୍ଷକମାନେ ସେମାନେକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବି, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନାଦ୍ଯ ଵୋ ଦର୍ଶନଂ ଵିପ୍ରା ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ଯାଦିତି ନୋ ମତିଃ । ଶ୍ଵଃ ସର୍ଵତାପସୈରତ୍ର ତ୍ଵାଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ନୃପାଲଯେ
'ଆଜି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେନି—ଏହି ଆମର ନିର୍ଣ୍ଣୟ; କାଲି ସମସ୍ତ ତାପସମାନେ ଏଠାରେ ରାଜଭବନକୁ ଆସିପାରିବେ।'
ଅନାରୋହସ୍ତୁ ପ୍ରାସାଦୋ ଵିପ୍ରାଣାଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ । ଵିପ୍ରଶାପଭଯାଦ୍ରାଜ୍ଞା ଵିହିତୋଽସ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ
'ପ୍ରାସାଦକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚଢିପାରିବେନି, ମୁନିମାନେ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପର ଭୟରୁ ରାଜା ଏହି ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ତଦୋଚୁସ୍ତାନଥୋ ଵିପ୍ରାଃ ଫଲମୂଲଜଲାନି ଚ । ଵିପ୍ରାଶିଷଶ୍ଚ ରାଜ୍ଞେଽଥ ଗ୍ରାହଯନ୍ତୁ ସୁରକ୍ଷକାଃ
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, 'ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ପାଣି ଆଣିଦିଅ।' ଏବଂ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଏହିସବୁ ଦେବା ପାଇଁ ରାଜସେନାମାନୋକୁ ଆଦେଶ କଲେ।
ତେ ଗତ୍ଵା ନୃପତିଂ ପ୍ରୋଚୁସ୍ତାପସାନାଗତାଞ୍ଜନାଃ । ରାଜୋଵାଚାନଯଧ୍ଵଂ ଵୈ ଫଲମୂଲାଦିକଂ ଚ ଯତ୍
ସେମାନେ ଗିଅଁ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରି ଆସି, ତାପସମାନେ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଖବର ଦେଲେ। ତେବେ ରାଜା କହିଲେ, 'ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଅଛି, ସେସବୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।'
ପୃଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ତାପସାନ୍କାର୍ଯଂ ପ୍ରାତରାଗମନଂ ପୁନଃ । ପ୍ରଣାମଂ କଥଯଧ୍ଵଂ ମେ ନାଦ୍ଯ ସନ୍ଦର୍ଶନଂ ମମ
'ତମେ ତାପସମାନୋକୁ ପଚାର, ସେମାନେ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି ଓ ପୁଣି ସକାଳେ ଆସିବେ କି ନାହିଁ। ମୋର ପ୍ରଣାମ ସେମାନୋକୁ କହିଦିଅ, କାରଣ ଆଜି ମୁଁ ସେମାନୋକୁ ଦେଖିବି ନାହିଁ।'
ତେ ଗତ୍ଵାଥ ସମାଦାଯ ଫଲମୂଲାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ । ରାଜ୍ଞେ ସମର୍ପଯାମାସୁର୍ବହୁମାନପୁରଃସରମ୍
ସେମାନେ ଯାଇ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଥିଲା, ସେସବୁ ଆଣି ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଗତେଷୁ ତେଷୁ ନାଗେଷୁ ଵିପ୍ରଵେଷାଵୃତେଷୁ ଚ । ଫଲାନ୍ଯାଦାଯ ରାଜାସୌ ସଚିଵାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଓ ସେନାମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାଜା ସେଠାରୁ ଫଳ ନେଇ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନୋକୁ କହିଲେ:
ସୁହୃଦୋ ଭକ୍ଷଯନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ଫଲାନ୍ଯେତାନି ସର୍ଵଶଃ । ଅଦ୍ମ୍ଯହଂ ଚୈକମେତଦ୍ଵୈ ଫଲଂ ଵିପ୍ରାର୍ପିତଂ ମହତ୍
'ମୋ ସଙ୍ଗୀମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ଖାଉନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ଫଳଟି, ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଇଛନ୍ତି, ନିଜେ ଖାଇବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତତ୍ଫଲଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସୁହୃଦ୍ଭ୍ଯଶ୍ଚୋତ୍ତରାସୁତଃ । କରେ କୃତ୍ଵା ଫଲଂ ପକ୍ଵଂ ଦଦାର ନୃପତିଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଏପରି କହି, ଉତ୍ତରାଙ୍କ ପୁଅ ସେଇ ଫଳ ସଙ୍ଗୀମାନୋକୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ଏକ ପକ୍କ ଫଳ ହାତରେ ଧରି ରାଜା ନିଜେ ଭାଗିଦେଲେ।
ଵିଦାରିତଂ ଫଲଂ ରାଜ୍ଞା ତତ୍ର କୃମିରଭୂଦଣୁଃ । ସ କୃଷ୍ଣନଯନସ୍ତାମ୍ରୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ଭୂପତିନା ସ୍ଵଯମ୍
ରାଜା ଫଳ ଭାଗିଦେଲେ, ତାହା ଭିତରେ ଏକ ଛୋଟ କୀଟ ଦେଖାଗଲା, ଯାହାର ଆଖି କଳା ଓ ଦେହ ଲାଲ ଥିଲା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ରାଜା ନିଜେ ଦେଖିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୃପତିଃ ପ୍ରାହ ସଚିଵାନ୍ଵିସ୍ମିତାନଥ । ଅସ୍ତମଭ୍ଯେତି ସଵିତା ଵିଷାଦଦ୍ଯ ନ ମେ ଭଯମ୍
ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନୋକୁ କହିଲେ, 'ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଛି, ଆଜି ବିଷର ଭୟ ମୋତେ ନାହିଁ।'
ଅଙ୍ଗୀକରୋମି ତଂ ଶାପଂ କୃମିକୋ ମାଂ ଦଶତ୍ଵଯମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ସଂନ୍ଯଵେଶଯତ୍
'ମୁଁ ସେଇ ଶାପ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି—ଏହି କୀଟ ମୋତେ କାମଡ଼ୁ।' ଏପରି କହି, ସେଇ ରାଜା ଏହି କୀଟଟିକୁ ଗଳାରେ ରଖିଲେ।
ଅସ୍ତଂ ଯାତେ ଦିଵାନାଥେ ଧୃତଃ କଣ୍ଠେଽଥ କୀଟକଃ । ତକ୍ଷକସ୍ତୁ ତଦା ଜାତଃ କାଲରୂପୀ ଭଯାନକଃ
ଦିନର ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରେ, ସେ କୀଟ ଗଳାରେ ଲଗି ରହିଲା; ତାପରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଆକାର ଧାରଣ କରି ତକ୍ଷକ ହେଇଗଲା।
ରାଜା ସଂଵେଷ୍ଟିତସ୍ତେନ ଦଷ୍ଟଶ୍ଚାପି ମହୀପତିଃ । ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ୍ତା ରୁରୁଦୁର୍ଭୃଶଦୁଃଖିତାଃ
ସେହି ତକ୍ଷକ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଡି ଧରି କାମଡ଼ିଦେଲା; ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅବାକ ହେଇ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାବେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଘୋରରୂପମହିଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୁଦ୍ରୁଵୁସ୍ତେ ଭଯାର୍ଦିତାଃ । ଚୁକ୍ରୁଶୂ ରକ୍ଷକାଃ ସର୍ଵେ ହାହାକାରୋ ମହାନଭୂତ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର ସର୍ପଟିକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ; ସମସ୍ତ ରକ୍ଷକମାନେ ଚିତ୍କାର କରି ଉଠିଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା।
ଵେଷ୍ଟିତୋ ଭୋଗିଭୋଗେନ ଵିନଷ୍ଟବହୁପୌରୁଷଃ । ନୋଵାଚ ନୃପତିଃ କିଞ୍ଚିନ୍ନ ଚଚାଲୋତ୍ତରାସୁତଃ
ସର୍ପର ଚକ୍ରବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ହରାଇ, ଉତ୍ତରାଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲେ।
ଉତ୍ଥିତାଗ୍ନିଶିଖା ଘୋରା ଵିଷଜା ତକ୍ଷକାନନାତ୍ । ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ନୃପଂ ତ୍ଵାଶୁ ଗତପ୍ରାଣଂ ଚକାର ହ
ତକ୍ଷକଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିଶିଖା ବିସର୍ଜିତ ହେଲା, ଯାହା ରାଜାଙ୍କୁ ଦହିଦେଲା ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଇଗଲା।
ହତ୍ଵାଶୁ ଜୀଵିତଂ ରାଜ୍ଞସ୍ତକ୍ଷକୋ ଗଗନେ ଗତଃ । ଜଗଦ୍ଦଗ୍ଧଂ ତୁ କୁର୍ଵାଣଂ ଦଦୃଶୁସ୍ତଂ ଜନା ଇହ
ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ନେଇ ତକ୍ଷକ ଆକାଶକୁ ଚଢ଼ିଗଲା; ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦହୁଥିବା ପରି ଦେଖିଲେ।
ସ ପପାତ ଗତପ୍ରାଣୋ ରାଜା ଦଗ୍ଧ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ । ଚୁକୁଶୁଶ୍ଚ ଜନାଃ ସର୍ଵେ ମୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନରାଧିପମ୍
ରାଜା ପ୍ରାଣହୀନ ହୋଇ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଯାଇଥିବା ଗଛ ପରି ପଡ଼ିଗଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ରାଜାଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି ବିଲାପ କରିଉଠିଲେ।
ସର୍ପସତ୍ରଵର୍ଣନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ ଗତପ୍ରାଣଂ ତୁ ରାଜାନଂ ବାଲଂ ପୁତ୍ରଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ । ଚକ୍ରୁଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ପରଲୋକସ୍ଯ ସତ୍କ୍ରିଯାଃ
ସୂତ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରାଣହୀନ ଓ ତାଙ୍କ ଶିଶୁ ପୁଅକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ମିଶି ରାଜାଙ୍କ ପରଲୋକ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଉଚିତ କ୍ରିୟା କଲେ।
ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଦଗ୍ଧଦେହଂ ଭସ୍ମପ୍ରାଯଂ ମହୀପତିମ୍ । ଅଗୁରୁଭିଶ୍ଚାଭିଯୁକ୍ତାଯାଂ ଚିତାଯାମଧ୍ଯରୋପଯନ୍
ଗଙ୍ଗାତୀରରେ ରାଜାଙ୍କ ଦେହକୁ ଅଗୁରୁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚିତା ଉପରେ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ପ୍ରାୟ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଦୁର୍ମରଣେ ମୃତସ୍ଯାସ୍ଯ ଚକୁଶ୍ଚୈଵୌର୍ଧ୍ଵଦୈହିକୀମ୍ । କ୍ରିଯାଂ ପୁରୋହିତାସ୍ତସ୍ଯ ଵେଦମନ୍ତ୍ରୈର୍ଵିଧାନତଃ
କଷ୍ଟଦାୟକ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥିବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୁରୋହିତମାନେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ପ୍ରକାରେ ଉଚିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରିୟା କରିଥିଲେ।
ଦଦୁର୍ଦାନାନି ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଗାଃ ସୁଵର୍ଣଂ ଯଥୋଚିତମ୍ । ଅନ୍ନଂ ବହୁଵିଧଂ ତତ୍ର ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଗାଁ, ଯଥାଯଥିକ ସୁନା, ବହୁ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ ଦାନ କରିଥିଲେ।
ସୁମୁହୂର୍ତେ ସୁତଂ ବାଲଂ ପ୍ରଜାନାଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନମ୍ । ସିଂହାସନେ ଶୁଭେ ତତ୍ର ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସଂନ୍ଯଵେଶଯନ୍
ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଲୋକମାନେଙ୍କ ସମ୍ପ୍ରୀତି ବଢ଼ାଇଥିବା ଶିଶୁପୁତ୍ରକୁ ଶୁଭ ସିଂହାସନରେ ବସାଇଥିଲେ।
ପୌରା ଜାନପଦା ଲୋକାଶ୍ଚକ୍ରୁସ୍ତଂ ନୃପତିଂ ଶିଶୁମ୍ । ଜନମେଜଯନାମାନଂ ରାଜଲକ୍ଷଣସଂଯୁତମ୍
ନଗରବାସୀ, ଗ୍ରାମବାସୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକେ ରାଜା ଚିହ୍ନ ସହିତ ଜନମେଜୟ ନାମକ ଶିଶୁକୁ ରାଜା ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।
ଧାତ୍ରେଯୀ ଶିକ୍ଷଯାମାସ ରାଜଚିହ୍ନାନି ସର୍ଵଶଃ । ଦିନେ ଦିନେ ଵର୍ଧମାନଃ ସ ବଭୂଵ ମହାମତିଃ
ଧାତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ରାଜଚିହ୍ନ ଶିଖାଇଥିଲେ; ସେ ପ୍ରତିଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଏବଂ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ହେଲେ।