ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ଚ ଦାଯାଦୋ ଜାନନ୍ମୃତ୍ଯୁଂ ଗତଂ ନୃପଃ । ଜୀଵନେ ମତିମାସ୍ଥାଯ ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଥାନେ ନିରାକୁଲଃ
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ରାଜା ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣି, ଜୀବନ ଉପରେ ମନ ଲଗାଇ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ରହିଲେ।
ଦାନପୁଣ୍ଯାଦିକଂ ରାଜା କର୍ତୁମର୍ହତି ସର୍ଵଥା । ଧର୍ମେଣ ହନ୍ଯତେ ଵ୍ଯାଧିର୍ଯେନାଯୁଃ ଶାଶ୍ଵତଂ ଭଵେତ୍
ରାଜା ସଦା ଦାନ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ନିତ୍ୟ ଭଲ କାମ କରିବା ଉଚିତ; ଧର୍ମରେ ରହିଲେ ରୋଗ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏଭଳି ଜୀବନ ଦୀର୍ଘ ହୁଏ।
ନୋଚେନ୍ମୃତ୍ଯୁଵିଧିଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ନାନଦାନାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ । ମରଣଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକାଯ ନରକାଯାନ୍ଯଥା ଭଵେତୂ
ଯଦି ମୃତ୍ୟୁର ନିୟମ ପୂରଣ ହେଉନାହିଁ, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାମ ମନୁଷ୍ୟକୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବ; ନାହିଁ ହେଲେ ନରକକୁ।
ଦ୍ଵିଜପୀଡାକୃତଂ ପାପଂ ପୃଥଗ୍ଵାସ୍ଯ ଚ ଭୂପତେଃ । ଵିପ୍ରଶାପସ୍ତଥା ଘୋର ଆସନ୍ନେ ମରଣେ କିଲ
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ ହୋଇଥିବା ପାପ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ନିକଟକୁ ଆସିଥାଏ।
ନ କୋଽପି ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଯ ଏନଂ ପ୍ରତିବୋଧଯେତ୍ । ଵେଧସା ଵିହିତୋ ମୃତ୍ଯୁରନିଵାର୍ଯସ୍ତୁ ସର୍ଵଥା
ତାଙ୍କ ପାଖରେ କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କୁ ସଚେତନ କରିପାରନ୍ତି; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଟଳ।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ସର୍ପୋଽସୌ ସ୍ଵାନ୍ନାଗାନ୍ନିକଟେ ସ୍ଥିତାନ୍ । କୃତ୍ଵା ତାପସଵେଷାଂସ୍ତାନ୍ପ୍ରାହିଣୋତ୍ସୁଭୁଜଙ୍ଗମାନ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ସର୍ପ ନିକଟରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ନାଗମାନେକୁ ତାପସର ଭେଷ ଦେଇ, ପଠାଇଲା।
ଫଲମୂଲାଦିକଂ ଗୃହ୍ଯ ରାଜ୍ଞେ ନାଗୋଽଥ ତକ୍ଷକଃ । ସ୍ଵଯଂ ଚ କୀଟରୂପେଣ ଫଲମଧ୍ଯେ ସସାର ହ
ତକ୍ଷକ ନାଗ ଫଳ ଓ ମୂଳ ନେଇ, ନିଜେ କୀଟ ରୂପରେ ଫଳ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ନିର୍ଗତାସ୍ତେ ତଦା ନାଗାଃ ଫଲାନ୍ଯାଦାଯ ସତ୍ଵରାଃ । ତେ ରାଜଭଵନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରାସାଦସନ୍ନିଧୌ
ତାପରେ ସେହି ନାଗମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଫଳ ନେଇ ବାହାରିଗଲେ, ରାଜଭବନକୁ ପହଞ୍ଚି ଦୁର୍ଗ ସମ୍ନିଧିରେ ଦଢି ରହିଲେ।
ରକ୍ଷକାସ୍ତାପସାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତଚ୍ଚିକୀର୍ଷିତମ୍ । ଊଚୁସ୍ତେ ଭୂପତିଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ମୋଽଦ୍ଯ ତପୋଵନାତ୍
ରକ୍ଷକମାନେ ତାପସମାନେକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ଆଜି ତପୋବନରୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛୁ।'
ଅଭିମନ୍ଯୁସୁତଂ ଵୀରଂ କୁଲାର୍କଂ ଚାରୁଦର୍ଶନମ୍ । ପରିଵର୍ଧଯିତୁଂ ପ୍ରାପ୍ତା ମନ୍ତ୍ରୈରାଥର୍ଵଣୈସ୍ତଥା
'ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁଅ ଶୂର ଓ ବଂଶର ଦୀପ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଏବଂ ଅଥର୍ବ ମନ୍ତ୍ରରେ ଶକ୍ତିବଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଛୁ।'
ନିଵେଦଯଧ୍ଵଂ ରାଜାନଂ ଦର୍ଶନାର୍ଥାଗତାନ୍ମୁନୀନ୍ । କୃତ୍ଵାଭିଷେକାନ୍ଯାସ୍ଯାମୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ମିଷ୍ଟଫଲାନିଚ
'ରାଜାଙ୍କୁ କହିଦିଅ, ମୁନିମାନେ ଦର୍ଶନ ଚାହିଁ ଆସିଛନ୍ତି; ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ମିଠା ଫଳ ଦେଇ, ଆମେ ଯିବା।'
ଭାରତାନାଂ କୁଲେ ଵାପି ନ ଦୃଷ୍ଟା ଦ୍ଵାରରକ୍ଷକାଃ । ନ ଶ୍ରୁତଂ ତାପସାନାଂ ତୁ ରାଜ୍ଞୋଽସନ୍ଦର୍ଶନଂ କିଲ
'ଭାରତ ବଂଶରେ କେବେ ଦ୍ୱାରରକ୍ଷକ ଦେଖାଯାଇନି; ତାପସମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବା ଏହି ବଂଶରେ ଶୁଣାଯାଇନି।'
ଆରୋହାମୋ ଵଯଂ ତତ୍ର ଯତ୍ର ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଃ । ଆଶୀର୍ଭିର୍ଵର୍ଧଯିତ୍ଵୈନଂ ଦତ୍ତାଜ୍ଞାଃ ପ୍ରଵ୍ରଜାମହେ
'ଆମେ ଏଉଁଠି ଚଢିବା, ଯେଉଁଠି ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଅନୁମତି ମିଳିଲେ ଯିବା।'
ସୂତ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତେଷାଂ ତାପସାନାଂ ତୁ ରକ୍ଷକାଃ । ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁସ୍ତାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍ମତ୍ଵା ନିଦେଶଂ ଭୂପତେର୍ଯଥା
ସୂତ କହିଲେ: ତାପସମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରକ୍ଷକମାନେ ସେମାନେକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବି, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନାଦ୍ଯ ଵୋ ଦର୍ଶନଂ ଵିପ୍ରା ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ଯାଦିତି ନୋ ମତିଃ । ଶ୍ଵଃ ସର୍ଵତାପସୈରତ୍ର ତ୍ଵାଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ନୃପାଲଯେ
'ଆଜି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେନି—ଏହି ଆମର ନିର୍ଣ୍ଣୟ; କାଲି ସମସ୍ତ ତାପସମାନେ ଏଠାରେ ରାଜଭବନକୁ ଆସିପାରିବେ।'
ଅନାରୋହସ୍ତୁ ପ୍ରାସାଦୋ ଵିପ୍ରାଣାଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ । ଵିପ୍ରଶାପଭଯାଦ୍ରାଜ୍ଞା ଵିହିତୋଽସ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ
'ପ୍ରାସାଦକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚଢିପାରିବେନି, ମୁନିମାନେ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପର ଭୟରୁ ରାଜା ଏହି ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ତଦୋଚୁସ୍ତାନଥୋ ଵିପ୍ରାଃ ଫଲମୂଲଜଲାନି ଚ । ଵିପ୍ରାଶିଷଶ୍ଚ ରାଜ୍ଞେଽଥ ଗ୍ରାହଯନ୍ତୁ ସୁରକ୍ଷକାଃ
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, 'ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ପାଣି ଆଣିଦିଅ।' ଏବଂ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଏହିସବୁ ଦେବା ପାଇଁ ରାଜସେନାମାନୋକୁ ଆଦେଶ କଲେ।
ତେ ଗତ୍ଵା ନୃପତିଂ ପ୍ରୋଚୁସ୍ତାପସାନାଗତାଞ୍ଜନାଃ । ରାଜୋଵାଚାନଯଧ୍ଵଂ ଵୈ ଫଲମୂଲାଦିକଂ ଚ ଯତ୍
ସେମାନେ ଗିଅଁ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରି ଆସି, ତାପସମାନେ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଖବର ଦେଲେ। ତେବେ ରାଜା କହିଲେ, 'ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଅଛି, ସେସବୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।'
ପୃଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ତାପସାନ୍କାର୍ଯଂ ପ୍ରାତରାଗମନଂ ପୁନଃ । ପ୍ରଣାମଂ କଥଯଧ୍ଵଂ ମେ ନାଦ୍ଯ ସନ୍ଦର୍ଶନଂ ମମ
'ତମେ ତାପସମାନୋକୁ ପଚାର, ସେମାନେ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି ଓ ପୁଣି ସକାଳେ ଆସିବେ କି ନାହିଁ। ମୋର ପ୍ରଣାମ ସେମାନୋକୁ କହିଦିଅ, କାରଣ ଆଜି ମୁଁ ସେମାନୋକୁ ଦେଖିବି ନାହିଁ।'
ତେ ଗତ୍ଵାଥ ସମାଦାଯ ଫଲମୂଲାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ । ରାଜ୍ଞେ ସମର୍ପଯାମାସୁର୍ବହୁମାନପୁରଃସରମ୍
ସେମାନେ ଯାଇ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଥିଲା, ସେସବୁ ଆଣି ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଗତେଷୁ ତେଷୁ ନାଗେଷୁ ଵିପ୍ରଵେଷାଵୃତେଷୁ ଚ । ଫଲାନ୍ଯାଦାଯ ରାଜାସୌ ସଚିଵାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଓ ସେନାମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାଜା ସେଠାରୁ ଫଳ ନେଇ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନୋକୁ କହିଲେ:
ସୁହୃଦୋ ଭକ୍ଷଯନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ଫଲାନ୍ଯେତାନି ସର୍ଵଶଃ । ଅଦ୍ମ୍ଯହଂ ଚୈକମେତଦ୍ଵୈ ଫଲଂ ଵିପ୍ରାର୍ପିତଂ ମହତ୍
'ମୋ ସଙ୍ଗୀମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ଖାଉନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ଫଳଟି, ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଇଛନ୍ତି, ନିଜେ ଖାଇବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତତ୍ଫଲଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସୁହୃଦ୍ଭ୍ଯଶ୍ଚୋତ୍ତରାସୁତଃ । କରେ କୃତ୍ଵା ଫଲଂ ପକ୍ଵଂ ଦଦାର ନୃପତିଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଏପରି କହି, ଉତ୍ତରାଙ୍କ ପୁଅ ସେଇ ଫଳ ସଙ୍ଗୀମାନୋକୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ଏକ ପକ୍କ ଫଳ ହାତରେ ଧରି ରାଜା ନିଜେ ଭାଗିଦେଲେ।
ଵିଦାରିତଂ ଫଲଂ ରାଜ୍ଞା ତତ୍ର କୃମିରଭୂଦଣୁଃ । ସ କୃଷ୍ଣନଯନସ୍ତାମ୍ରୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ଭୂପତିନା ସ୍ଵଯମ୍
ରାଜା ଫଳ ଭାଗିଦେଲେ, ତାହା ଭିତରେ ଏକ ଛୋଟ କୀଟ ଦେଖାଗଲା, ଯାହାର ଆଖି କଳା ଓ ଦେହ ଲାଲ ଥିଲା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ରାଜା ନିଜେ ଦେଖିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୃପତିଃ ପ୍ରାହ ସଚିଵାନ୍ଵିସ୍ମିତାନଥ । ଅସ୍ତମଭ୍ଯେତି ସଵିତା ଵିଷାଦଦ୍ଯ ନ ମେ ଭଯମ୍
ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନୋକୁ କହିଲେ, 'ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଛି, ଆଜି ବିଷର ଭୟ ମୋତେ ନାହିଁ।'
ଅଙ୍ଗୀକରୋମି ତଂ ଶାପଂ କୃମିକୋ ମାଂ ଦଶତ୍ଵଯମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ସଂନ୍ଯଵେଶଯତ୍
'ମୁଁ ସେଇ ଶାପ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି—ଏହି କୀଟ ମୋତେ କାମଡ଼ୁ।' ଏପରି କହି, ସେଇ ରାଜା ଏହି କୀଟଟିକୁ ଗଳାରେ ରଖିଲେ।
ଅସ୍ତଂ ଯାତେ ଦିଵାନାଥେ ଧୃତଃ କଣ୍ଠେଽଥ କୀଟକଃ । ତକ୍ଷକସ୍ତୁ ତଦା ଜାତଃ କାଲରୂପୀ ଭଯାନକଃ
ଦିନର ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରେ, ସେ କୀଟ ଗଳାରେ ଲଗି ରହିଲା; ତାପରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଆକାର ଧାରଣ କରି ତକ୍ଷକ ହେଇଗଲା।
ରାଜା ସଂଵେଷ୍ଟିତସ୍ତେନ ଦଷ୍ଟଶ୍ଚାପି ମହୀପତିଃ । ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ୍ତା ରୁରୁଦୁର୍ଭୃଶଦୁଃଖିତାଃ
ସେହି ତକ୍ଷକ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଡି ଧରି କାମଡ଼ିଦେଲା; ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅବାକ ହେଇ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାବେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଘୋରରୂପମହିଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୁଦ୍ରୁଵୁସ୍ତେ ଭଯାର୍ଦିତାଃ । ଚୁକ୍ରୁଶୂ ରକ୍ଷକାଃ ସର୍ଵେ ହାହାକାରୋ ମହାନଭୂତ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର ସର୍ପଟିକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ; ସମସ୍ତ ରକ୍ଷକମାନେ ଚିତ୍କାର କରି ଉଠିଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା।
ଵେଷ୍ଟିତୋ ଭୋଗିଭୋଗେନ ଵିନଷ୍ଟବହୁପୌରୁଷଃ । ନୋଵାଚ ନୃପତିଃ କିଞ୍ଚିନ୍ନ ଚଚାଲୋତ୍ତରାସୁତଃ
ସର୍ପର ଚକ୍ରବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ହରାଇ, ଉତ୍ତରାଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲେ।