କଶ୍ଯପ ଉଵାଚ ଵିତ୍ତାର୍ଥୀ ନୃପତିଂ ମତ୍ଵା ଶପ୍ତଂ ପନ୍ନଗ ନିଃସୃତଃ । ଗୃହାଦହଂ ଚୋପକର୍ତୁଂ ଵିଦ୍ଯଯା ନୃପସତ୍ତମମ୍
କଶ୍ୟପ କହିଲେ: ଧନ ପାଇବାକୁ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିଲି, ସର୍ପ ଶାପିତ ହେବା ପରେ ମୁଁ ଘର ଛାଡି ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାଜାଙ୍କୁ ମୋ ଜ୍ଞାନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆସିଛି।
ତକ୍ଷକ ଉଵାଚ ଵିତ୍ତଂ ଗୃହାଣ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଯାଵଦିଚ୍ଛସି ପାର୍ଥିଵାତ୍ । ଦଦାମି ସ୍ଵଗୃହଂ ଯାହି ସକାମୋଽହଂ ଭଵାମ୍ଯତଃ
ତକ୍ଷକ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ଯେତେ ଚାହିଁବା ଧନ ନିଅ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି। ଘରକୁ ଯାଅ, ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।
ସୂତ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ କଶ୍ଯପଃ ପରମାର୍ଥଵିତ୍ । ଚିନ୍ତଯାମାସ ମନସା କିଂ କରୋମି ପୁନଃ ପୁନଃ
ସୂତ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି କଶ୍ୟପ, ଯେଉଁଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ ଜାଣିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ପୁନିପୁନି ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ—'ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ଧନଂ ଗହୀତ୍ଵା ସ୍ଵଗୃହଂ ପ୍ରଯାମି ଯଦ୍ଯହଂ ପୁନଃ । ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ମେ କୀର୍ତିର୍ଲୋକେ ଲୋଭସମାଶ୍ରଯାତ୍
ଯଦି ମୁଁ ଧନ ନେଇ ଘରକୁ ଫେରିଯିବି, ଲୋଭରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେବାରୁ ମୋର ଲୋକରେ କିର୍ତି ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ।
ଜୀଵିତେଽଥ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠେ କୀର୍ତିଃ ସ୍ଯାଦଚଲା ମମ । ଧନପ୍ରାପ୍ତିଶ୍ଚ ବହୁଧା ଭଵେତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଚ ଜୀଵନାତ୍
କିନ୍ତୁ ଯଦି ମୁଁ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାଜାଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିବି, ମୋର କିର୍ତି ଅଚଳ ରହିବ, ଅନେକ ଧନ ମିଳିବ, ଏବଂ ଜୀବନ ରକ୍ଷାରୁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳିବ।
ରକ୍ଷଣୀଯଂ ଯଶଃ କାମଂ ଧିଗ୍ଧନଂ ଯଶସା ଵିନା । ସର୍ଵସ୍ଵଂ ରଘୁଣା ପୂର୍ଵଂ ଦତ୍ତଂ ଵିପ୍ରାଯ କୀର୍ତଯେ
କିର୍ତିକୁ ସବୁଠୁ ଅଧିକ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; କିର୍ତି ନଥିଲେ ଧନର କିମ୍ବା ଉପକାର ନାହିଁ। ପୂର୍ବରୁ ରଘୁ ଏହି କିର୍ତି ପାଇଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସବୁ ଦେଇଦେଇଥିଲେ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେଣ କର୍ଣେନ କୀର୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ବହୁଵିସ୍ତରମ୍ । ଉପେକ୍ଷେଯଂ କଥଂ ଭୂପଂ ଦହ୍ଯମାନଂ ଵିଷାଗ୍ନିନା
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଓ କର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ କିର୍ତି ପାଇଁ ବହୁତ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ରାଜା ଯେଉଁଠି ବିଷର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳୁଛନ୍ତି, ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ଦେଖା କରିପାରିବି?
ଜୀଵିତେଽଦ୍ଯ ମଯା ରାଜ୍ଞି ସୁଖଂ ସର୍ଵଜନସ୍ଯ ଚ । ଅରାଜକେ ପ୍ରଜାନାଶୋ ଭଵିତା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯଦି ଆଜି ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଖ ହେବ; ରାଜା ନଥିଲେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ନଷ୍ଟ ନିଶ୍ଚିତ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପ୍ରଜାନାଶସ୍ଯ ପାପଂ ମେ ଭଵିଷ୍ଯତି ମୃତେ ନୃପେ । ଅପକୀର୍ତିଶ୍ଚ ଲୋକେଷୁ ଧନଲୋଭାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯଦି ରାଜା ମରିଯିବେ, ପ୍ରଜାଙ୍କ ନଷ୍ଟର ପାପ ମୋରେ ଲାଗିବ, ଧନ ଲୋଭରୁ ଲୋକମାନେ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରିବେ।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ଧ୍ଯାନଂ କୃତ୍ଵା ସ କଶ୍ଯପଃ । ଗତାଯୁଷଂ ଚ ନୃପତିଂ ଜ୍ଞାତଵାମ୍ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତରଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ବିବେକୀ କଶ୍ୟପ ଧ୍ୟାନ କରି ଜାଣିଲେ ଯେ ରାଜାଙ୍କ ଆୟୁ ଶେଷ ହେଇଯାଇଛି।
ଆସନ୍ନମୃତ୍ଯୁଂ ରାଜାନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧ୍ଯାନେନ କଶ୍ଯପଃ । ଗୃହଂ ଯଯୌ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଧନମାଦାଯ ତକ୍ଷକାତ୍
ଧ୍ୟାନରେ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କଶ୍ୟପ ତକ୍ଷକଙ୍କଠାରୁ ଧନ ନେଇ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ନିଵର୍ତ୍ଯ କଶ୍ଯପଂ ସର୍ପଃ ସପ୍ତମେ ଦିଵସେ ନୃପମ୍ । ହନ୍ତୁକାମୋ ଜଗାମାଶୁ ନଗରଂ ନାଗସାହ୍ଵଯମ୍
କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେଇ, ସର୍ପ ସପ୍ତମ ଦିନରେ ରାଜାକୁ ମାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଶୀଘ୍ର ନାଗସାହ୍ବୟ ନଗରକୁ ଗଲା।
ଶୁଶ୍ରାଵ ନଗରସ୍ଯାନ୍ତେ ପ୍ରାସାଦସ୍ଥଂ ପରୀକ୍ଷିତମ୍ । ମଣିମନ୍ତ୍ରୌଷଧୈଃ କାମଂ ରକ୍ଷ୍ଯମାଣମତନ୍ଦ୍ରିତମ୍
ସେ ଶୁଣିଲେ ଯେ ନଗରର ଅନ୍ତରେ ରାଜା ଏକ ପ୍ରାସାଦରେ ଅତି ସାବଧାନରେ ରକ୍ଷା ହେଉଛନ୍ତି, ମଣି, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧିରେ ରକ୍ଷିତ ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ କୌଣସି ଅଲସତା ନାହିଁ।
ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟସ୍ତଦା ନାଗୋ ଵିପ୍ରଶାପଭଯାକୁଲଃ । ଚିନ୍ତଯାମାସ ଯୋଗେନ ପ୍ରଵିଶେଯଂ ଗୃହଂ କଥମ୍
ତାପରେ ସର୍ପ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଯିବା ସମୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପର ଭୟରେ, ତାଙ୍କ ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ ଭାବିଲେ—'ମୁଁ କିପରି ଏହି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବି?'
ଵଞ୍ଜଯାମି କଥଂ ଚୈନଂ ରାଜାନଂ ପାପକାରିଣମ୍ । ଵିପ୍ରଶାପାଦ୍ଧତଂ ମୂଢଂ ଵିପ୍ରପୀଡାକରଂ ଶଠମ୍
ମୁଁ କିପରି ଏହି ପାପୀ ରାଜାକୁ ଭ୍ରମିତ କରିପାରିବି, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ନଷ୍ଟ, ମୂଢ଼ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିଲେ?
ପାଣ୍ଡଵାନାଂ କୁଲେ ଜାତଃ କୋଽପି ନୈତାଦୃଶୋ ଭଵେତ୍ । ତାପସସ୍ଯ ଗଲେ ଯେନ ମୃତଃ ସର୍ପୋ ନିଵେଶିତଃ
ପାଣ୍ଡବ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମିଥିବା କେହି ଏପରି କାମ କରିନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଏକ ମୃତ ସର୍ପ ଏକ ତାପସଙ୍କ ଗଳାରେ ରଖାଯାଇଥିଲା।
କୃତ୍ଵା ଵିଗର୍ହିତଂ କର୍ମ ଜାନନ୍କାଲଗତିଂ ନୃପଃ । ରକ୍ଷକାନ୍ଭଵନେ କୃତ୍ଵା ପ୍ରାସାଦମଭିଗମ୍ଯ ଚ
ସମୟର ଗତି ଜାଣି, ରାଜା ନିନ୍ଦନୀୟ କାମ କରିଥିଲେ; ପ୍ରାସାଦରେ ରକ୍ଷାକାରୀ ଲାଗିଦେଇ ମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।
ମୃତ୍ଯୁଂ ଵଞ୍ଚଯତେ ରାଜା ଵର୍ତତେଽଦ୍ଯ ନିରାକୁଲଃ । ତଂ କଥଂ ଧକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ଵିପ୍ରଵାକ୍ଯେନ ଚୋଦିତଃ
ଆଜି ରାଜା ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ଆଜ୍ଞା ମିଳିଥିବାରୁ, ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଦହିପାରିବି?
ନ ଜାନାତି ଚ ମନ୍ଦାତ୍ମା ମରଣଂ ହ୍ଯନିଵର୍ତନମ୍ । ତେନାସୌ ରକ୍ଷକାନ୍ସ୍ଥାପ୍ଯ ସୌଧାରୂଢୋଽଦ୍ଯ ମୋଦତେ
ମୂଢ ମନେ ବୁଝିପାରେନି ଯେ ମୃତ୍ୟୁ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ; ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଆଜି ରକ୍ଷକମାନେ ରଖି, ଦୁର୍ଗରେ ଉପରକୁ ଚଢି ଆନନ୍ଦ କରୁଛି।
ଯଦି ଵୈ ଵିହିତୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ଦୈଵେନାମିତତେଜସା । ସ କଥଂ ପରିଵର୍ତେତ କୃତୈର୍ଯତ୍ନୈସ୍ତୁ କୋଟିଭିଃ
ଯଦି ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ତେବେ କୋଟି କୋଟି ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ବଦଳାଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ଚ ଦାଯାଦୋ ଜାନନ୍ମୃତ୍ଯୁଂ ଗତଂ ନୃପଃ । ଜୀଵନେ ମତିମାସ୍ଥାଯ ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଥାନେ ନିରାକୁଲଃ
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ରାଜା ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣି, ଜୀବନ ଉପରେ ମନ ଲଗାଇ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ରହିଲେ।
ଦାନପୁଣ୍ଯାଦିକଂ ରାଜା କର୍ତୁମର୍ହତି ସର୍ଵଥା । ଧର୍ମେଣ ହନ୍ଯତେ ଵ୍ଯାଧିର୍ଯେନାଯୁଃ ଶାଶ୍ଵତଂ ଭଵେତ୍
ରାଜା ସଦା ଦାନ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ନିତ୍ୟ ଭଲ କାମ କରିବା ଉଚିତ; ଧର୍ମରେ ରହିଲେ ରୋଗ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏଭଳି ଜୀବନ ଦୀର୍ଘ ହୁଏ।
ନୋଚେନ୍ମୃତ୍ଯୁଵିଧିଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ନାନଦାନାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ । ମରଣଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକାଯ ନରକାଯାନ୍ଯଥା ଭଵେତୂ
ଯଦି ମୃତ୍ୟୁର ନିୟମ ପୂରଣ ହେଉନାହିଁ, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାମ ମନୁଷ୍ୟକୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବ; ନାହିଁ ହେଲେ ନରକକୁ।
ଦ୍ଵିଜପୀଡାକୃତଂ ପାପଂ ପୃଥଗ୍ଵାସ୍ଯ ଚ ଭୂପତେଃ । ଵିପ୍ରଶାପସ୍ତଥା ଘୋର ଆସନ୍ନେ ମରଣେ କିଲ
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ ହୋଇଥିବା ପାପ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ନିକଟକୁ ଆସିଥାଏ।
ନ କୋଽପି ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଯ ଏନଂ ପ୍ରତିବୋଧଯେତ୍ । ଵେଧସା ଵିହିତୋ ମୃତ୍ଯୁରନିଵାର୍ଯସ୍ତୁ ସର୍ଵଥା
ତାଙ୍କ ପାଖରେ କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କୁ ସଚେତନ କରିପାରନ୍ତି; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଟଳ।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ସର୍ପୋଽସୌ ସ୍ଵାନ୍ନାଗାନ୍ନିକଟେ ସ୍ଥିତାନ୍ । କୃତ୍ଵା ତାପସଵେଷାଂସ୍ତାନ୍ପ୍ରାହିଣୋତ୍ସୁଭୁଜଙ୍ଗମାନ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ସର୍ପ ନିକଟରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ନାଗମାନେକୁ ତାପସର ଭେଷ ଦେଇ, ପଠାଇଲା।
ଫଲମୂଲାଦିକଂ ଗୃହ୍ଯ ରାଜ୍ଞେ ନାଗୋଽଥ ତକ୍ଷକଃ । ସ୍ଵଯଂ ଚ କୀଟରୂପେଣ ଫଲମଧ୍ଯେ ସସାର ହ
ତକ୍ଷକ ନାଗ ଫଳ ଓ ମୂଳ ନେଇ, ନିଜେ କୀଟ ରୂପରେ ଫଳ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ନିର୍ଗତାସ୍ତେ ତଦା ନାଗାଃ ଫଲାନ୍ଯାଦାଯ ସତ୍ଵରାଃ । ତେ ରାଜଭଵନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରାସାଦସନ୍ନିଧୌ
ତାପରେ ସେହି ନାଗମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଫଳ ନେଇ ବାହାରିଗଲେ, ରାଜଭବନକୁ ପହଞ୍ଚି ଦୁର୍ଗ ସମ୍ନିଧିରେ ଦଢି ରହିଲେ।
ରକ୍ଷକାସ୍ତାପସାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତଚ୍ଚିକୀର୍ଷିତମ୍ । ଊଚୁସ୍ତେ ଭୂପତିଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ମୋଽଦ୍ଯ ତପୋଵନାତ୍
ରକ୍ଷକମାନେ ତାପସମାନେକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ଆଜି ତପୋବନରୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛୁ।'
ଅଭିମନ୍ଯୁସୁତଂ ଵୀରଂ କୁଲାର୍କଂ ଚାରୁଦର୍ଶନମ୍ । ପରିଵର୍ଧଯିତୁଂ ପ୍ରାପ୍ତା ମନ୍ତ୍ରୈରାଥର୍ଵଣୈସ୍ତଥା
'ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁଅ ଶୂର ଓ ବଂଶର ଦୀପ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଏବଂ ଅଥର୍ବ ମନ୍ତ୍ରରେ ଶକ୍ତିବଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଛୁ।'