ଦେଵଦୂତସ୍ତଦାଭ୍ଯେତ୍ଯ ଵାକ୍ଯମାହ ରୁରୁଂ ତତଃ । ଦେଵଦୂତ ଉଵାଚ ମାକାର୍ଷୀଃ ସାହସଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍କଥଂ ଜୀଵେନ୍ମୃତା ପ୍ରିଯା
ରାଜା କହିଲେ: ଏଭଳି କାନ୍ଦୁଥିବା, ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିବା ରୁରୁଙ୍କୁ, ଏକ ଦେବଦୂତ ଆସି କଥା କହିଲେ।
ଗତାଯୁରେଷା ସୁଶ୍ରୋଣୀ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସୋଃ ସୁତା । ଅନ୍ଯାଂ କାମଯ ଚାର୍ଵଙ୍ଗୀଂ ମୃତେଯଂ ଚାଵିଵାହିତା
ଦେବଦୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ଅନ୍ୟାୟ କାମ କରିନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ; ତୁମର ପ୍ରିୟା ମୃତ, ସେ କିପରି ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇବ?
କିଂ ରୋଦିଷି ସୁଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ କା ପ୍ରୀତିସ୍ତେଽନଯା ସହ । ରୁରୁରୁଵାଚ ଦେଵଦୂତ ନ ଚାନ୍ଯାଂ ଵୈ ଵରିଷ୍ଯାମ୍ଯହମଙ୍ଗନାମ୍
ତାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ବା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାର ଝିଅ; ଅନ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ନାରୀକୁ ଚାହିବା, ଏହି ଅବିବାହିତ ମୃତ।
ଯଦି ଜୀଵେନ୍ନ ଜୀଵେଦ୍ଵା ମର୍ତଵ୍ଯଂ ଚାଧୁନା ମଯା । ରାଜୋଵାଚ ଵିଦିତ୍ଵେତି ହଠଂ ତସ୍ଯ ଦେଵଦୂତୋ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
କାହିଁକି ତୁମେ କାନ୍ଦୁଛ, ବହୁତ ମୂଢ଼? ତାଙ୍କ ସହ କଣ ସନ୍ତୋଷ ମିଳିପାରିବ? ରୁରୁ କହିଲେ: ଦେବଦୂତ, ମୁଁ ଅନ୍ୟା ନାରୀକୁ ବିବାହ କରିବିନି।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ତଥ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଚାତିମନୋହରମ୍ । ଉପାଯଂ ଶୃଣୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଵିହିତଂ ଯତ୍ସୁରୈଃ ପୁରା
ସେ ସତ୍ୟ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଏବଂ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ । ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯେ ଉପାୟ ରଚିଥିଲେ, ତାହା ଶୁଣ ।
ଆଯୁଷୋଽର୍ଧପ୍ରଦାନେନ ଜୀଵଯାଶୁ ପ୍ରମଦ୍ଵରାମ୍ । ରୁରୁରୁଵାଚ ଆଯୁଷୋଽର୍ଧଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି କନ୍ଯାଯୈ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧ ଦେଇ, ପ୍ରମଦ୍ବରାକୁ ତୁରନ୍ତ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦିଅ । ରୁରୁ କହିଲେ: ମୁଁ ମୋ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଉଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଅଦ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯାଵୃତପ୍ରାଣା ପ୍ରୋତ୍ତିଷ୍ଠତୁ ମମ ପ୍ରିଯା । ଵିଶ୍ଵାଵସୁସ୍ତଦା ତତ୍ର ଵିମାନେନ ସମାଗତଃ
ଆଜି, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଫେରିଆସି, ମୋ ପ୍ରିୟା ପୁନି ଉଠିବ । ଏହି ସମୟରେ, ବିଶ୍ୱାବସୁ ଦେବୀୟ ରଥରେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୁତ୍ରୀଂ ମୃତାଂ ଚାଶୁ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକାତ୍ପ୍ରମଦ୍ଵରାମ୍ । ତତୋ ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜଶ୍ଚ ଦେଵଦୂତଶ୍ଚ ସତ୍ତମଃ
ବିଶ୍ୱାବସୁ ଜାଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ଜିଅ ପ୍ରମଦ୍ବରା ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ବିଦାୟ ହୋଇଛି । ତାପରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ରାଜା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଦେବଦୂତ ଆସିଲେ ।
ଧର୍ମରାଜମୁପେତ୍ଯେଦଂ ଵଚନଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତାମ୍ । ଧର୍ମରାଜ ରୁରୋଃ ପତ୍ନୀ ସୁତା ଵିଶ୍ଵାଵସୋସ୍ତଥା
ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଆସି, ସେମାନେ ଏହି କଥା କହିଲେ: ଧର୍ମରାଜ, ରୁରୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କର ଜିଅ ।
ମୃତା ପ୍ରମଦ୍ଵରା କନ୍ଯା ଦଷ୍ଟା ସର୍ପେଣ ଚାଧୁନା । ସା ରୁରୋରାଯୁଷୋଽର୍ଧେନ ମର୍ତୁକାମସ୍ଯ ସୂର୍ଯଜ
ପ୍ରମଦ୍ବରା କନ୍ୟା ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଦଂଶିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି । ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁଥିଲେ, ରୁରୁଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧ ଦେଇ ପୁନର୍ଜୀବିତ ହେବେ, ହେ ସୂର୍ୟପୁତ୍ର ।
ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠତୁ ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ଵ୍ରତଚର୍ଯାପ୍ରଭାଵତଃ । ଧର୍ମ ଉଵାଚ ଵିଶ୍ଵାଵସୁସୁତାଂ କନ୍ଯାଂ ଦେଵଦୂତ ଯଦୀଚ୍ଛସି
ବ୍ରତ ଏବଂ ନିୟମର ଶକ୍ତିରେ ତାହା ଶରୀର ଶୋଭାବନ୍ତି କନ୍ୟା ଉଠିଯାଉ । ଧର୍ମ କହିଲେ: ଦେବଦୂତ, ଯଦି ତୁମେ ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କର ଜିଅକୁ ଚାହୁଛ, ତେବେ—
ଉତ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଵାଯୁଷୋଽର୍ଧେନ ରୁରୁଂ ଗତ୍ଵା ତ୍ଵମର୍ପଯ । ରାଜୋଵାଚ ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ଗତ୍ଵା ଜୀଵଯିତ୍ଵା ପ୍ରମଦ୍ଵରାମ୍
ରୁରୁଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧ ଦେଇ ତାହା ଉଠିଯାଉ; ତୁମେ ଯାଇ ତାକୁ ରୁରୁଙ୍କୁ ଦେଅ । ରାଜା କହିଲେ: ଏଭଳି ଆଜ୍ଞା ପାଇ, ସେ ଯାଇ ପ୍ରମଦ୍ବରାକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କଲେ ।
ରୁରୋଃ ସମର୍ପଯାମାସ ଦେଵଦୂତସ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ । ତତଃ ଶୁଭେଽହ୍ନି ଵିଧିନା ରୁରୁଣାପି ଵିଵାହିତା
ଦେବଦୂତ ତୁରନ୍ତ ରୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରମଦ୍ବରାକୁ ଦେଲେ । ତାପରେ ଶୁଭ ଦିନରେ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ରୁରୁଙ୍କର ବିବାହ ହେଲା ।
ଇତ୍ଥଂ ଚୋପାଯଯୋଗେନ ମୃତାପ୍ଯୁଜ୍ଜୀଵିତା ତଦା । ଉପାଯସ୍ତୁ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଃ ସର୍ଵଥା ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତଃ
ଏହି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା, ମୃତ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ଜୀବିତ ହେଲେ । ଏହି ଉପାୟ ସଦା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ ।
ମଣିମନ୍ତ୍ରୌଷଧୀଭିଶ୍ଚ ଵିଧିଵତ୍ପ୍ରାଣରକ୍ଷଣେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସଚିଵାନ୍ ରାଜା କଲ୍ପଯିତ୍ଵା ସୁରକ୍ଷକାନ୍
ମଣି, ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାଣର ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର । ଏହିପରେ ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କରି ରକ୍ଷାକାରୀମାନେ ଦିଅ ।
କାରଯିତ୍ଵାଥ ପ୍ରାସାଦଂ ସପ୍ତଭୂମିକମୁତ୍ତମମ୍ । ଆରୁରୋହୋତ୍ତରାସୂନୁଃ ସଚିଵୈଃ ସହ ତତ୍କ୍ଷଣମ୍
ସେ ଉତ୍ତମ ସାତ ତଳା ରଜପାଳା ତିଆରି କରିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ରାଜପୁତ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏହାକୁ ଆରୋହଣ କଲେ ।
ମଣିମନ୍ତ୍ରଧରାଃ ଶୂରାଃ ସ୍ଥାପିତାସ୍ତତ୍ର ରକ୍ଷଣେ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ଭୂପାଲୋ ମୁନିଂ ଗୌରମୁଖଂ ତତଃ
ମଣି ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ସୂରବୀରମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେଠି ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ । ତାପରେ ରାଜା ଗୌରମୁଖ ମୁନିଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ ।
ପ୍ରସାଦାର୍ଥଂ ସେଵକସ୍ଯ କ୍ଷମସ୍ଵେତି ପୁନଃ ପୁନଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ସିଦ୍ଧମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ୍ ରକ୍ଷଣାର୍ଥମିତସ୍ତତଃ
ସେବକଙ୍କ ଉପକୃତି ପାଇଁ, ରାଜା ପୁନଃପୁନଃ ଖମା ଚାହିଲେ । ଶିଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏଠାକୁ ପଠାଇଲେ ।
ମନ୍ତ୍ରିପୁତ୍ରଃ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ସ୍ଥାପଯାମାସ ଦନ୍ତିନଃ । ନ କଶ୍ଚିଦାରୁହେତ୍ତତ୍ର ପ୍ରାସାଦେ ଚାତିରକ୍ଷିତେ
ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ର ସେଠି ରହିଲେ, ଦନ୍ତିମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ରଖାଯାଇଲେ । ଏହି ଭଲ ରକ୍ଷା ଥିବା ପ୍ରାସାଦକୁ କେହି ଆରୋହଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ଵାତୋଽପି ନ ଚରେତ୍ତତ୍ର ପ୍ରଵେଶେ ଵିନିଵାର୍ଯତେ । ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯାଦିକଂ ରାଜା ତତ୍ରସ୍ଥଶ୍ଚ ଚକାର ସଃ
ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଚଳିପାରିଲେ ନାହିଁ; ପ୍ରବେଶ କଠିନ ଭାବରେ ନିଷେଧ ହୋଇଥିଲା । ରାଜା ସେଠି ରହି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ ।
ସ୍ତାନସନ୍ଧ୍ଯାଦିକଂ କର୍ମ ତତ୍ରୈଵ ଵିନିଵର୍ତ୍ଯ ଚ । ରାଜକାର୍ଯାଣି ସର୍ଵାଣି ତତ୍ରସ୍ଥଶ୍ଚାକରୋନ୍ନୃପଃ
ପୂଜା, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ସେଠି ହେଉଥିଲା । ରାଜା ସେଠି ରହି, ସମସ୍ତ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ।
ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସହ ସମ୍ମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଗଣଯନ୍ଦିଵସାନପି । କଶ୍ଚିଚ୍ଚ କଶ୍ଯପୋ ନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମଃ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ସେ ଦିନଗୁଡିକୁ ଗଣନା କରୁଥିଲେ । ଏଠି ଏକ କାଶ୍ୟପ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଶୁଶ୍ରାଵ ଚ ତଥା ଶାପଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାଜ୍ଞା ମହାତ୍ମନା । ସ ଧନାର୍ଥୀ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କଶ୍ଯପଃ ସମଚିନ୍ତଯତ୍
ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କୁ ଲାଗିଥିବା ଶାପ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ । ଧନ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ କଶ୍ୟପ ଏହି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ।
ଵ୍ରଜାମି ତତ୍ର ଯତ୍ରାସ୍ତେ ଶପ୍ତୋ ରାଜା ଦ୍ଵିଜେନ ହ । ଇତି କୃତ୍ଵା ମତିଂ ଵିପ୍ରଃ ସ୍ଵଗୃହାନ୍ନିଃସୃତଃ ପଥି
ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱିଜ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ମୁଁ ଯିବି । ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଏହି ବିପ୍ର ନିଜ ଘରୁ ଚାଲିଗଲେ ।
କଶ୍ଯପୋ ମନ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ଧନାର୍ଥୀ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ମନ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଧନ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା କଶ୍ୟପ—
ପରୀକ୍ଷିନ୍ମରଣମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ଦିନେ ନାମ୍ନା ତକ୍ଷକସ୍ତଂ ନୃପୋତ୍ତମମ୍ । ଶପ୍ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗୃହାତ୍ତୂର୍ଣଂ ନିଃସୃତଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ସୂତ କହିଲେ: ସେହି ଦିନ ତକ୍ଷକ ନାମକ ନାଗ, ଶାପିତ ହୋଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ବିଷୟରେ ଜାଣି, ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଘରୁ ବାହାରିଗଲେ ।
ଵୃଦ୍ଧବ୍ରାହ୍ମଣଵେଷେଣ ତକ୍ଷକଃ ପଥି ନିର୍ଗତଃ । ଅପଶ୍ଯତ୍କଶ୍ଯପଂ ମାର୍ଗେ ଵ୍ରଜନ୍ତଂ ନୃପତିଂ ପ୍ରତି
ତକ୍ଷକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣର ଭୂମିକା ନେଇ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିଗଲେ । ସେ ଦେଖିଲେ କଶ୍ୟପ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଥିବା ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିଛନ୍ତି ।
ତମପୃଚ୍ଛତ୍ପନ୍ନଗୋଽସୌ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ମନ୍ତ୍ରଵାଦିନମ୍ । କ୍ଵ ଭଵାଂସ୍ତ୍ଵରିତୋ ଯାତି କିଞ୍ଚ କାର୍ଯଂ ଚିକୀର୍ଷତି
ସେ ନାଗ, ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: 'ଆପଣ କେଉଁଠି ଏତେ ତ୍ୱରାନ୍ତି ଯାଉଛନ୍ତି? କଣ କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?'
କଶ୍ଯପ ଉଵାଚ ପରୀକ୍ଷିତଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତକ୍ଷକଶ୍ଚ ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ଯତି । ତତ୍ରାହଂ ତ୍ଵରିତୋ ଯାମି ନୃପଂ କର୍ତୁମପଜ୍ଵରମ୍
କଶ୍ୟପ କହିଲେ: 'ତକ୍ଷକ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ଦହିବେ; ମୁଁ ତ୍ୱରାନ୍ତି ଯାଉଛି, ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ।'
ମନ୍ତ୍ରୋଽସ୍ତି ମମ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଵିଷନାଶକରଃ କିଲ । ଜୀଵଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତଂ ଵୈ ଜୀଵିତଵ୍ଯେଽଧୁନା କିଲ
'ମୋ ପାଖରେ ଏମିତି ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି, ଯାହା ବିଷକୁ ନଷ୍ଟ କରେ । ଏବେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ରହିଛି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେବି ।'