ଵିଷମଦ୍ମି ଗଲେ ପାଶଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯଜାମ୍ଯହମ୍ । ଵିଲପ୍ଯୈଵଂ ରୁରୁସ୍ତତ୍ର ଵିଚାର୍ଯ ମନସା ପୁନଃ
ମୁଁ ବିଷ ପିବିବି, କିମ୍ବା ଗଳାରେ ଫାସି ଦେଇ ଜୀବନ ଛାଡିଦେବି; ଏଭଳି କହି କହି, ସେଠାରେ ରୁରୁ କାନ୍ଦିଲେ, ମନରେ ପୁନି ଭାବିଲେ।
ଉପାଯଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ସ୍ଥିତସ୍ତସ୍ମିନ୍ନଦୀତଟେ । ମରଣାତ୍କିଂ ଫଲଂ ମେ ସ୍ଯାଦାତ୍ମହତ୍ଯା ଦୁରତ୍ଯଯା
ସେ ନଦୀ ତଟରେ ଦଢ଼ି ଉପାୟ ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପାଇଁ କଣ ଫଳ ମିଳିବ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆତ୍ମହତ୍ୟାରେ?
ଦୁଃଖିତଶ୍ଚ ପିତା ମେ ସ୍ଯାଜ୍ଜନନୀ ଚାତିଦୁଃଖିତା । ଦୈଵସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଭଵେତ୍କାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଂ ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତମ୍
ମୋ ପିତା ଦୁଃଖିତ ହେବେ, ମୋ ମାତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେବେ; ମୋ ଜୀବନ ଛାଡିଦେଖି, ଦୈବ ଶାନ୍ତି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି।
ସର୍ଵଃ ପ୍ରମୁଦିତଶ୍ଚ ସ୍ଯାନ୍ମତ୍କ୍ଷଯେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଉପକାରଃ ପ୍ରିଯାଯାଃ କଃ ପରଲୋକେ ଭଵେଦପି
ମୋ ନାଶରେ ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହେବେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପରଲୋକରେ ମୋ ପ୍ରିୟା ପାଇଁ କଣ ଉପକାର ହେବ?
ମୃତେ ମଯ୍ଯାତ୍ମଘାତେନ ଵିରହାତ୍ପୀଡିତେଽପି ଚ । ପରଲୋକେ ପ୍ରିଯା ସାପି ନ ମେ ସ୍ଯାଦାତ୍ମଘାତିନଃ
ବିରହରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ମୁଁ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରି ମରିଯିବି, ତଥାପି ପରଲୋକରେ ମୋ ପ୍ରିୟା ମୋର ହେବେନାହିଁ, କାରଣ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମିଳେନାହିଁ।
ଏତଦର୍ଥଂ ମୃତେ ଦୋଷା ମଯି ନୈଵାମୃତେ ପୁନଃ । ଵିମୃଶ୍ଯୈଵ ରୁରୁସ୍ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵାଚମ୍ଯ ଶୁଚିଃ ସ୍ଥିତଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ମରିଗଲେ ଦୋଷ ମୋରେ ହେବ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ମରିନାହିଁ ହେଲେ ଦୋଷ ନାହିଁ; ଏଭଳି ଭାବି, ସେଠାରେ କାନ୍ଦିଲେ, ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚନଂ କୃତ୍ଵା ଜଲଂ ପାଣାଵସୌ ମୁନିଃ । ଯନ୍ମଯା ସୁକୃତଂ କିଞ୍ଚିତ୍କୃତଂ ଦେଵାର୍ଚନାଦିକମ୍
ଏଭଳି କହି, ମୁନି ହାତରେ ଜଳ ନେଇ କହିଲେ: ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ଆଦି ଯେଉଁ କିଛି ଭଲ କାମ କରିଛି—
ଗୁରଵଃ ପୂଜିତା ଭକ୍ତ୍ଯା ହୁତଂ ଜପ୍ତଂ ତପଃ କୃତମ୍ । ଅଧୀତାସ୍ତ୍ଵଖିଲା ଵେଦା ଗାଯତ୍ରୀ ସଂସ୍କୃତା ଯଦି
ମୁଁ ଗୁରୁମାନେଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଛି, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିଛି, ଜପ, ତପ, ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛି, ସମସ୍ତ ବେଦ ପଢିଛି, ଗାୟତ୍ରୀକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିଛି—
ରଵିରାରାଧିତସ୍ତେନ ସଞ୍ଜୀଵତୁ ମମ ପ୍ରିଯା । ଯଦି ଜୀଵେନ୍ନ ମେ କାନ୍ତା ତ୍ଯଜେ ପ୍ରାଣାନହଂ ତତଃ
ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜି ଯଦି ମେରିଟ୍ ଲାଗିଛି, ତେବେ ମୋ ପ୍ରିୟା ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଉ; ଯଦି ମୋ ପ୍ରିୟା ଜୀବନ ନପାଉ, ତେବେ ମୁଁ ଜୀବନ ଛାଡିଦେବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଜ୍ଜଲଂ ଭୂମୌ ଚିକ୍ଷେପାରାଧ୍ଯ ଦେଵତାଃ । ରାଜୋଵାଚ ଏଵଂ ଵିଲପତସ୍ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯଯା ଦୁଃଖିତସ୍ଯ ଚ
ଏଭଳି କହି, ସେ ଜଳକୁ ଭୂମିରେ ଛାଡିଦେଲେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି।
ଦେଵଦୂତସ୍ତଦାଭ୍ଯେତ୍ଯ ଵାକ୍ଯମାହ ରୁରୁଂ ତତଃ । ଦେଵଦୂତ ଉଵାଚ ମାକାର୍ଷୀଃ ସାହସଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍କଥଂ ଜୀଵେନ୍ମୃତା ପ୍ରିଯା
ରାଜା କହିଲେ: ଏଭଳି କାନ୍ଦୁଥିବା, ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିବା ରୁରୁଙ୍କୁ, ଏକ ଦେବଦୂତ ଆସି କଥା କହିଲେ।
ଗତାଯୁରେଷା ସୁଶ୍ରୋଣୀ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସୋଃ ସୁତା । ଅନ୍ଯାଂ କାମଯ ଚାର୍ଵଙ୍ଗୀଂ ମୃତେଯଂ ଚାଵିଵାହିତା
ଦେବଦୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ଅନ୍ୟାୟ କାମ କରିନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ; ତୁମର ପ୍ରିୟା ମୃତ, ସେ କିପରି ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇବ?
କିଂ ରୋଦିଷି ସୁଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ କା ପ୍ରୀତିସ୍ତେଽନଯା ସହ । ରୁରୁରୁଵାଚ ଦେଵଦୂତ ନ ଚାନ୍ଯାଂ ଵୈ ଵରିଷ୍ଯାମ୍ଯହମଙ୍ଗନାମ୍
ତାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ବା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାର ଝିଅ; ଅନ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ନାରୀକୁ ଚାହିବା, ଏହି ଅବିବାହିତ ମୃତ।
ଯଦି ଜୀଵେନ୍ନ ଜୀଵେଦ୍ଵା ମର୍ତଵ୍ଯଂ ଚାଧୁନା ମଯା । ରାଜୋଵାଚ ଵିଦିତ୍ଵେତି ହଠଂ ତସ୍ଯ ଦେଵଦୂତୋ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
କାହିଁକି ତୁମେ କାନ୍ଦୁଛ, ବହୁତ ମୂଢ଼? ତାଙ୍କ ସହ କଣ ସନ୍ତୋଷ ମିଳିପାରିବ? ରୁରୁ କହିଲେ: ଦେବଦୂତ, ମୁଁ ଅନ୍ୟା ନାରୀକୁ ବିବାହ କରିବିନି।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ତଥ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଚାତିମନୋହରମ୍ । ଉପାଯଂ ଶୃଣୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଵିହିତଂ ଯତ୍ସୁରୈଃ ପୁରା
ସେ ସତ୍ୟ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଏବଂ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ । ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯେ ଉପାୟ ରଚିଥିଲେ, ତାହା ଶୁଣ ।
ଆଯୁଷୋଽର୍ଧପ୍ରଦାନେନ ଜୀଵଯାଶୁ ପ୍ରମଦ୍ଵରାମ୍ । ରୁରୁରୁଵାଚ ଆଯୁଷୋଽର୍ଧଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି କନ୍ଯାଯୈ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧ ଦେଇ, ପ୍ରମଦ୍ବରାକୁ ତୁରନ୍ତ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦିଅ । ରୁରୁ କହିଲେ: ମୁଁ ମୋ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଉଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଅଦ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯାଵୃତପ୍ରାଣା ପ୍ରୋତ୍ତିଷ୍ଠତୁ ମମ ପ୍ରିଯା । ଵିଶ୍ଵାଵସୁସ୍ତଦା ତତ୍ର ଵିମାନେନ ସମାଗତଃ
ଆଜି, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଫେରିଆସି, ମୋ ପ୍ରିୟା ପୁନି ଉଠିବ । ଏହି ସମୟରେ, ବିଶ୍ୱାବସୁ ଦେବୀୟ ରଥରେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୁତ୍ରୀଂ ମୃତାଂ ଚାଶୁ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକାତ୍ପ୍ରମଦ୍ଵରାମ୍ । ତତୋ ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜଶ୍ଚ ଦେଵଦୂତଶ୍ଚ ସତ୍ତମଃ
ବିଶ୍ୱାବସୁ ଜାଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ଜିଅ ପ୍ରମଦ୍ବରା ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ବିଦାୟ ହୋଇଛି । ତାପରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ରାଜା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଦେବଦୂତ ଆସିଲେ ।
ଧର୍ମରାଜମୁପେତ୍ଯେଦଂ ଵଚନଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତାମ୍ । ଧର୍ମରାଜ ରୁରୋଃ ପତ୍ନୀ ସୁତା ଵିଶ୍ଵାଵସୋସ୍ତଥା
ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଆସି, ସେମାନେ ଏହି କଥା କହିଲେ: ଧର୍ମରାଜ, ରୁରୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କର ଜିଅ ।
ମୃତା ପ୍ରମଦ୍ଵରା କନ୍ଯା ଦଷ୍ଟା ସର୍ପେଣ ଚାଧୁନା । ସା ରୁରୋରାଯୁଷୋଽର୍ଧେନ ମର୍ତୁକାମସ୍ଯ ସୂର୍ଯଜ
ପ୍ରମଦ୍ବରା କନ୍ୟା ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଦଂଶିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି । ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁଥିଲେ, ରୁରୁଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧ ଦେଇ ପୁନର୍ଜୀବିତ ହେବେ, ହେ ସୂର୍ୟପୁତ୍ର ।
ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠତୁ ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ଵ୍ରତଚର୍ଯାପ୍ରଭାଵତଃ । ଧର୍ମ ଉଵାଚ ଵିଶ୍ଵାଵସୁସୁତାଂ କନ୍ଯାଂ ଦେଵଦୂତ ଯଦୀଚ୍ଛସି
ବ୍ରତ ଏବଂ ନିୟମର ଶକ୍ତିରେ ତାହା ଶରୀର ଶୋଭାବନ୍ତି କନ୍ୟା ଉଠିଯାଉ । ଧର୍ମ କହିଲେ: ଦେବଦୂତ, ଯଦି ତୁମେ ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କର ଜିଅକୁ ଚାହୁଛ, ତେବେ—
ଉତ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଵାଯୁଷୋଽର୍ଧେନ ରୁରୁଂ ଗତ୍ଵା ତ୍ଵମର୍ପଯ । ରାଜୋଵାଚ ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ଗତ୍ଵା ଜୀଵଯିତ୍ଵା ପ୍ରମଦ୍ଵରାମ୍
ରୁରୁଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧ ଦେଇ ତାହା ଉଠିଯାଉ; ତୁମେ ଯାଇ ତାକୁ ରୁରୁଙ୍କୁ ଦେଅ । ରାଜା କହିଲେ: ଏଭଳି ଆଜ୍ଞା ପାଇ, ସେ ଯାଇ ପ୍ରମଦ୍ବରାକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କଲେ ।
ରୁରୋଃ ସମର୍ପଯାମାସ ଦେଵଦୂତସ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ । ତତଃ ଶୁଭେଽହ୍ନି ଵିଧିନା ରୁରୁଣାପି ଵିଵାହିତା
ଦେବଦୂତ ତୁରନ୍ତ ରୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରମଦ୍ବରାକୁ ଦେଲେ । ତାପରେ ଶୁଭ ଦିନରେ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ରୁରୁଙ୍କର ବିବାହ ହେଲା ।
ଇତ୍ଥଂ ଚୋପାଯଯୋଗେନ ମୃତାପ୍ଯୁଜ୍ଜୀଵିତା ତଦା । ଉପାଯସ୍ତୁ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଃ ସର୍ଵଥା ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତଃ
ଏହି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା, ମୃତ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ଜୀବିତ ହେଲେ । ଏହି ଉପାୟ ସଦା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ ।
ମଣିମନ୍ତ୍ରୌଷଧୀଭିଶ୍ଚ ଵିଧିଵତ୍ପ୍ରାଣରକ୍ଷଣେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସଚିଵାନ୍ ରାଜା କଲ୍ପଯିତ୍ଵା ସୁରକ୍ଷକାନ୍
ମଣି, ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାଣର ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର । ଏହିପରେ ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କରି ରକ୍ଷାକାରୀମାନେ ଦିଅ ।
କାରଯିତ୍ଵାଥ ପ୍ରାସାଦଂ ସପ୍ତଭୂମିକମୁତ୍ତମମ୍ । ଆରୁରୋହୋତ୍ତରାସୂନୁଃ ସଚିଵୈଃ ସହ ତତ୍କ୍ଷଣମ୍
ସେ ଉତ୍ତମ ସାତ ତଳା ରଜପାଳା ତିଆରି କରିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ରାଜପୁତ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏହାକୁ ଆରୋହଣ କଲେ ।
ମଣିମନ୍ତ୍ରଧରାଃ ଶୂରାଃ ସ୍ଥାପିତାସ୍ତତ୍ର ରକ୍ଷଣେ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ଭୂପାଲୋ ମୁନିଂ ଗୌରମୁଖଂ ତତଃ
ମଣି ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ସୂରବୀରମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେଠି ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ । ତାପରେ ରାଜା ଗୌରମୁଖ ମୁନିଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ ।
ପ୍ରସାଦାର୍ଥଂ ସେଵକସ୍ଯ କ୍ଷମସ୍ଵେତି ପୁନଃ ପୁନଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ସିଦ୍ଧମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ୍ ରକ୍ଷଣାର୍ଥମିତସ୍ତତଃ
ସେବକଙ୍କ ଉପକୃତି ପାଇଁ, ରାଜା ପୁନଃପୁନଃ ଖମା ଚାହିଲେ । ଶିଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏଠାକୁ ପଠାଇଲେ ।
ମନ୍ତ୍ରିପୁତ୍ରଃ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ସ୍ଥାପଯାମାସ ଦନ୍ତିନଃ । ନ କଶ୍ଚିଦାରୁହେତ୍ତତ୍ର ପ୍ରାସାଦେ ଚାତିରକ୍ଷିତେ
ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ର ସେଠି ରହିଲେ, ଦନ୍ତିମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ରଖାଯାଇଲେ । ଏହି ଭଲ ରକ୍ଷା ଥିବା ପ୍ରାସାଦକୁ କେହି ଆରୋହଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ଵାତୋଽପି ନ ଚରେତ୍ତତ୍ର ପ୍ରଵେଶେ ଵିନିଵାର୍ଯତେ । ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯାଦିକଂ ରାଜା ତତ୍ରସ୍ଥଶ୍ଚ ଚକାର ସଃ
ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଚଳିପାରିଲେ ନାହିଁ; ପ୍ରବେଶ କଠିନ ଭାବରେ ନିଷେଧ ହୋଇଥିଲା । ରାଜା ସେଠି ରହି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ ।