ଦଷ୍ଟା ତୁ ପନ୍ନଗେନାଥ ସା ମମାର ଵରାଙ୍ଗନା । କୋଲାହଲସ୍ତଦା ଜାତୋ ମୃତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରମଦ୍ଵରାମ୍
ସେଇ ସାପ ତାକୁ କାମଡ଼ିଲା, ଫଳରେ ସେ ଉତ୍ତମ ନାରୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତଙ୍କିତ ହେଲେ।
ମିଲିତା ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ଶୋକସଂଯୁତାଃ । ଭୂମୌ ତାଂ ପତିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତା ତସ୍ଯାତିଦୁଃଖିତଃ
ସମସ୍ତ ମୁନି ଏକାଠି ହେଲେ, ଶୋକରେ ଭାସି ହୁଁହୁଁ କରି କାନ୍ଦିଲେ। ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଝିଅକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ପିତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ରୁରୋଦ ଵିଗତପ୍ରାଣାଂ ଦୀପ୍ଯମାନାଂ ସୁତେଜସା । ରୁରୁଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦାକ୍ରନ୍ଦଂ ଦର୍ଶନାର୍ଥଂ ସମାଗତଃ
ସେ ଜୀବନ୍ତ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, କିନ୍ତୁ ନିର୍ଜୀବ ଝିଅକୁ ଦେଖି କାନ୍ଦିଲେ। ଏହି କାନ୍ଦଣ ଶୁଣି, ରୁରୁ ଦେଖିବାକୁ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ପତିତାଂ ତତ୍ର ସଜୀଵାମିଵ କାମିନୀମ୍ । ରୁଦନ୍ତଂ ସ୍ଥୂଲକେଶଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାନ୍ଯାନୃଷିସତ୍ତମାନ୍
ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ସେଠାରେ ପଡ଼ିଥିବା, ଜୀବନ୍ତ ଭଳି ଦେଖିଲେ। ସ୍ଥୂଳକେଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁନିମାନେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ରୁରୁଃ ସ୍ଥାନାଦ୍ବହିର୍ଗତ୍ଵା ରୁରୋଦ ଵିରହାକୁଲଃ । ଅହୋ ଦୈଵେନ ସର୍ପୋଽଯଂ ପ୍ରେଷିତଃ ପରମାଦ୍ଭୁତଃ
ରୁରୁ ସେଠାରୁ ବାହାରି ଯାଇ, ବିୟୋଗରେ ବିକଳ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ: 'ହାୟ, ଦୈବବଶାତ୍ ଏହି ସାପ ଆସିଲା—ଏହା କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ!'
ମମ ଶର୍ମଵିଘାତାଯ ଦୁଃଖହେତୁରଯଂ କିଲ । କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି ମୃତା ମେ ପ୍ରାଣଵଲ୍ଲଭା
'ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ, ମୋ ସୁଖକୁ ନଶ୍ଟ କଲା। ମୁଁ କଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି—ମୋ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି।'
ନ ଵୈ ଜୀଵିତୁମିଚ୍ଛାମି ଵିଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରିଯଯାନଯା । ନାଲିଙ୍ଗିତା ଵରାରୋହା ନ ମଯା ଚୁମ୍ବିତା ମୁଖେ
ମୋ ପ୍ରିୟା ସହ ଅଲଗା ହେଇ ରହିବାକୁ ମୁଁ କେବେ ଚାହେଁନି; ତାଙ୍କୁ ମୁଁ କେବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିନି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଚୁମି ନଥିଲି।
ନ ପାଣିଗ୍ରହଣଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯେନ ସର୍ଵଥା । ଲାଜାହୋମସ୍ତଥା ଚାଗ୍ନୌ ନ କୃତସ୍ତ୍ଵନଯା ସହ
ମୋ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ହାତକୁ ବିବାହରେ ଧରିପାରିନି; ତାଙ୍କ ସହ ଅଗ୍ନିକୁ ଲାଜା ଦେଇ ବିବାହ କ୍ରିୟା କରିନି।
ମାନୁଷ୍ଯଂ ଧିଗିଦଂ କାମଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ମମାସଵଃ । ଦୁଃଖିତସ୍ଯ ନ ଵା ମୃତ୍ଯୁର୍ଵାଞ୍ଛିତଃ ସମୁପୈତି ହି
ଏହି ମାନବ ଜୀବନକୁ ଅପମାନ; ଆଜି ମୋ ଜୀବନ ଛାଡିଯିବ; ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଚାହିଲେ ମୃତ୍ୟୁ ମିଳେନାହିଁ।
ସୁଖଂ ତର୍ହି କଥଂ ଦିଵ୍ଯମାପ୍ଯତେ ଭୁଵି ଵାଞ୍ଛିତମ୍ । ପ୍ରପତାମି ହ୍ରଦେ ଘୋରେ ପାଵକେ ପ୍ରପତାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ଚାହୁଥିବା ଦିବ୍ୟ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀର ସୁଖ କିପରି ମିଳିପାରିବ? ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ନଦୀରେ ଝାପି ପଡିବି, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରେ ନିଜକୁ ଛାଡିଦେବି।
ଵିଷମଦ୍ମି ଗଲେ ପାଶଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯଜାମ୍ଯହମ୍ । ଵିଲପ୍ଯୈଵଂ ରୁରୁସ୍ତତ୍ର ଵିଚାର୍ଯ ମନସା ପୁନଃ
ମୁଁ ବିଷ ପିବିବି, କିମ୍ବା ଗଳାରେ ଫାସି ଦେଇ ଜୀବନ ଛାଡିଦେବି; ଏଭଳି କହି କହି, ସେଠାରେ ରୁରୁ କାନ୍ଦିଲେ, ମନରେ ପୁନି ଭାବିଲେ।
ଉପାଯଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ସ୍ଥିତସ୍ତସ୍ମିନ୍ନଦୀତଟେ । ମରଣାତ୍କିଂ ଫଲଂ ମେ ସ୍ଯାଦାତ୍ମହତ୍ଯା ଦୁରତ୍ଯଯା
ସେ ନଦୀ ତଟରେ ଦଢ଼ି ଉପାୟ ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପାଇଁ କଣ ଫଳ ମିଳିବ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆତ୍ମହତ୍ୟାରେ?
ଦୁଃଖିତଶ୍ଚ ପିତା ମେ ସ୍ଯାଜ୍ଜନନୀ ଚାତିଦୁଃଖିତା । ଦୈଵସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଭଵେତ୍କାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଂ ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତମ୍
ମୋ ପିତା ଦୁଃଖିତ ହେବେ, ମୋ ମାତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେବେ; ମୋ ଜୀବନ ଛାଡିଦେଖି, ଦୈବ ଶାନ୍ତି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି।
ସର୍ଵଃ ପ୍ରମୁଦିତଶ୍ଚ ସ୍ଯାନ୍ମତ୍କ୍ଷଯେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଉପକାରଃ ପ୍ରିଯାଯାଃ କଃ ପରଲୋକେ ଭଵେଦପି
ମୋ ନାଶରେ ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହେବେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପରଲୋକରେ ମୋ ପ୍ରିୟା ପାଇଁ କଣ ଉପକାର ହେବ?
ମୃତେ ମଯ୍ଯାତ୍ମଘାତେନ ଵିରହାତ୍ପୀଡିତେଽପି ଚ । ପରଲୋକେ ପ୍ରିଯା ସାପି ନ ମେ ସ୍ଯାଦାତ୍ମଘାତିନଃ
ବିରହରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ମୁଁ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରି ମରିଯିବି, ତଥାପି ପରଲୋକରେ ମୋ ପ୍ରିୟା ମୋର ହେବେନାହିଁ, କାରଣ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମିଳେନାହିଁ।
ଏତଦର୍ଥଂ ମୃତେ ଦୋଷା ମଯି ନୈଵାମୃତେ ପୁନଃ । ଵିମୃଶ୍ଯୈଵ ରୁରୁସ୍ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵାଚମ୍ଯ ଶୁଚିଃ ସ୍ଥିତଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ମରିଗଲେ ଦୋଷ ମୋରେ ହେବ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ମରିନାହିଁ ହେଲେ ଦୋଷ ନାହିଁ; ଏଭଳି ଭାବି, ସେଠାରେ କାନ୍ଦିଲେ, ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚନଂ କୃତ୍ଵା ଜଲଂ ପାଣାଵସୌ ମୁନିଃ । ଯନ୍ମଯା ସୁକୃତଂ କିଞ୍ଚିତ୍କୃତଂ ଦେଵାର୍ଚନାଦିକମ୍
ଏଭଳି କହି, ମୁନି ହାତରେ ଜଳ ନେଇ କହିଲେ: ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ଆଦି ଯେଉଁ କିଛି ଭଲ କାମ କରିଛି—
ଗୁରଵଃ ପୂଜିତା ଭକ୍ତ୍ଯା ହୁତଂ ଜପ୍ତଂ ତପଃ କୃତମ୍ । ଅଧୀତାସ୍ତ୍ଵଖିଲା ଵେଦା ଗାଯତ୍ରୀ ସଂସ୍କୃତା ଯଦି
ମୁଁ ଗୁରୁମାନେଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଛି, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିଛି, ଜପ, ତପ, ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛି, ସମସ୍ତ ବେଦ ପଢିଛି, ଗାୟତ୍ରୀକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିଛି—
ରଵିରାରାଧିତସ୍ତେନ ସଞ୍ଜୀଵତୁ ମମ ପ୍ରିଯା । ଯଦି ଜୀଵେନ୍ନ ମେ କାନ୍ତା ତ୍ଯଜେ ପ୍ରାଣାନହଂ ତତଃ
ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜି ଯଦି ମେରିଟ୍ ଲାଗିଛି, ତେବେ ମୋ ପ୍ରିୟା ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଉ; ଯଦି ମୋ ପ୍ରିୟା ଜୀବନ ନପାଉ, ତେବେ ମୁଁ ଜୀବନ ଛାଡିଦେବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଜ୍ଜଲଂ ଭୂମୌ ଚିକ୍ଷେପାରାଧ୍ଯ ଦେଵତାଃ । ରାଜୋଵାଚ ଏଵଂ ଵିଲପତସ୍ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯଯା ଦୁଃଖିତସ୍ଯ ଚ
ଏଭଳି କହି, ସେ ଜଳକୁ ଭୂମିରେ ଛାଡିଦେଲେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି।
ଦେଵଦୂତସ୍ତଦାଭ୍ଯେତ୍ଯ ଵାକ୍ଯମାହ ରୁରୁଂ ତତଃ । ଦେଵଦୂତ ଉଵାଚ ମାକାର୍ଷୀଃ ସାହସଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍କଥଂ ଜୀଵେନ୍ମୃତା ପ୍ରିଯା
ରାଜା କହିଲେ: ଏଭଳି କାନ୍ଦୁଥିବା, ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିବା ରୁରୁଙ୍କୁ, ଏକ ଦେବଦୂତ ଆସି କଥା କହିଲେ।
ଗତାଯୁରେଷା ସୁଶ୍ରୋଣୀ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସୋଃ ସୁତା । ଅନ୍ଯାଂ କାମଯ ଚାର୍ଵଙ୍ଗୀଂ ମୃତେଯଂ ଚାଵିଵାହିତା
ଦେବଦୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ଅନ୍ୟାୟ କାମ କରିନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ; ତୁମର ପ୍ରିୟା ମୃତ, ସେ କିପରି ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇବ?
କିଂ ରୋଦିଷି ସୁଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ କା ପ୍ରୀତିସ୍ତେଽନଯା ସହ । ରୁରୁରୁଵାଚ ଦେଵଦୂତ ନ ଚାନ୍ଯାଂ ଵୈ ଵରିଷ୍ଯାମ୍ଯହମଙ୍ଗନାମ୍
ତାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ବା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାର ଝିଅ; ଅନ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ନାରୀକୁ ଚାହିବା, ଏହି ଅବିବାହିତ ମୃତ।
ଯଦି ଜୀଵେନ୍ନ ଜୀଵେଦ୍ଵା ମର୍ତଵ୍ଯଂ ଚାଧୁନା ମଯା । ରାଜୋଵାଚ ଵିଦିତ୍ଵେତି ହଠଂ ତସ୍ଯ ଦେଵଦୂତୋ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
କାହିଁକି ତୁମେ କାନ୍ଦୁଛ, ବହୁତ ମୂଢ଼? ତାଙ୍କ ସହ କଣ ସନ୍ତୋଷ ମିଳିପାରିବ? ରୁରୁ କହିଲେ: ଦେବଦୂତ, ମୁଁ ଅନ୍ୟା ନାରୀକୁ ବିବାହ କରିବିନି।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ତଥ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଚାତିମନୋହରମ୍ । ଉପାଯଂ ଶୃଣୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଵିହିତଂ ଯତ୍ସୁରୈଃ ପୁରା
ସେ ସତ୍ୟ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଏବଂ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ । ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯେ ଉପାୟ ରଚିଥିଲେ, ତାହା ଶୁଣ ।
ଆଯୁଷୋଽର୍ଧପ୍ରଦାନେନ ଜୀଵଯାଶୁ ପ୍ରମଦ୍ଵରାମ୍ । ରୁରୁରୁଵାଚ ଆଯୁଷୋଽର୍ଧଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି କନ୍ଯାଯୈ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧ ଦେଇ, ପ୍ରମଦ୍ବରାକୁ ତୁରନ୍ତ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦିଅ । ରୁରୁ କହିଲେ: ମୁଁ ମୋ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଉଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଅଦ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯାଵୃତପ୍ରାଣା ପ୍ରୋତ୍ତିଷ୍ଠତୁ ମମ ପ୍ରିଯା । ଵିଶ୍ଵାଵସୁସ୍ତଦା ତତ୍ର ଵିମାନେନ ସମାଗତଃ
ଆଜି, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଫେରିଆସି, ମୋ ପ୍ରିୟା ପୁନି ଉଠିବ । ଏହି ସମୟରେ, ବିଶ୍ୱାବସୁ ଦେବୀୟ ରଥରେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୁତ୍ରୀଂ ମୃତାଂ ଚାଶୁ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକାତ୍ପ୍ରମଦ୍ଵରାମ୍ । ତତୋ ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜଶ୍ଚ ଦେଵଦୂତଶ୍ଚ ସତ୍ତମଃ
ବିଶ୍ୱାବସୁ ଜାଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ଜିଅ ପ୍ରମଦ୍ବରା ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ବିଦାୟ ହୋଇଛି । ତାପରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ରାଜା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଦେବଦୂତ ଆସିଲେ ।
ଧର୍ମରାଜମୁପେତ୍ଯେଦଂ ଵଚନଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତାମ୍ । ଧର୍ମରାଜ ରୁରୋଃ ପତ୍ନୀ ସୁତା ଵିଶ୍ଵାଵସୋସ୍ତଥା
ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଆସି, ସେମାନେ ଏହି କଥା କହିଲେ: ଧର୍ମରାଜ, ରୁରୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କର ଜିଅ ।
ମୃତା ପ୍ରମଦ୍ଵରା କନ୍ଯା ଦଷ୍ଟା ସର୍ପେଣ ଚାଧୁନା । ସା ରୁରୋରାଯୁଷୋଽର୍ଧେନ ମର୍ତୁକାମସ୍ଯ ସୂର୍ଯଜ
ପ୍ରମଦ୍ବରା କନ୍ୟା ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଦଂଶିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି । ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁଥିଲେ, ରୁରୁଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧ ଦେଇ ପୁନର୍ଜୀବିତ ହେବେ, ହେ ସୂର୍ୟପୁତ୍ର ।