ଵିଦୁରୋ ନ ଯଦା ଦୃଷ୍ଟୋ ଧର୍ମସ୍ତଂ ପୃଷ୍ଟଵାଂସ୍ତଦା । କ୍ଵାସ୍ତେ ସ ଵିଦୁରୋ ଧୀମାଂସ୍ତମୁଵାଚାମ୍ବିକାସୁତଃ
ବିଦୁରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ନମିଳିଲାବେଳେ, ଧର୍ମରାଜ ପଚାରିଲେ, 'ବିଦୁର କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?' ତେବେ ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ପୁଅ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵିରକ୍ତଶ୍ଚରତେ କ୍ଷତ୍ତା ନିରୀହୋ ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହଃ । କୁତୋଽପ୍ଯେକାନ୍ତସଂଵାସୀ ଧ୍ଯାଯତେଽନ୍ତଃ ସନାତନମ୍
ସେ ରଥଚାଳକ ନିରାସକ୍ତ, ଅନାସକ୍ତ ଏବଂ କିଛି ଧନସମ୍ପତି ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଏକାକି ରହି, ମନରେ ଶାଶ୍ୱତକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି।
ଗଙ୍ଗାଂ ଗଚ୍ଛନ୍ଦ୍ଵିତୀଯେଽହ୍ନି ଵନେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଦଦର୍ଶ ଵିଦୁରଂ କ୍ଷାମଂ ତପସା ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତପସ୍ୱୀ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋଵାଚ ମହୀପାଲୋ ଵନ୍ଦେଽହଂ ତ୍ଵାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ତସ୍ଥୌ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ଵିଦୁରଃ ସ୍ଥାଣୁଭୂତ ଇଵାନଘଃ
ଦେଖି ବଡ଼ ରାଜା କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର।' ଏହା ଶୁଣି ବିଦୁର ନିର୍ମଳ ମନେ ନିର୍ମୋହ ଭାବରେ ଅଚଳ ହୋଇ ରହିଲେ।
କ୍ଷଣେନ ଵିଦୁରସ୍ଯାସ୍ଯାନ୍ନିଃସୃତଂ ତେଜ ଅଦ୍ଭୁତମ୍ । ଲୀନଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯାସ୍ଯେ ଧର୍ମାଂଶତ୍ଵାତ୍ପରସ୍ପରମ୍
ଏକ କ୍ଷଣରେ ବିଦୁରଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜ ବାହାରି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମୁହଁରେ ଲୀନ ହେଲା, କାରଣ ସେମାନେ ଧର୍ମର ଏକ ଅଂଶ।
କ୍ଷତ୍ତା ଜହୌ ତଦା ପ୍ରାଣାଞ୍ଛୁଶୋଚାତି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଦାହାର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ଦେହସ୍ଯ କୃତଵାନୁଦ୍ଯମଂ ନୃପଃ
ସେଇ ରଥଚାଳକ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଏବଂ ରାଜା ତାଙ୍କର ଶରୀର ଦାହ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ।
ଶୃଣ୍ଵତସ୍ତୁ ତଦା ରାଜ୍ଞୋ ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ । ଵିରକ୍ତୋଽଯଂ ନ ଦାହାର୍ହୋ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗଚ୍ଛ ଭୂପତେ
ସେଇ ବେଳେ ରାଜା ଶୁଣୁଥିବା ସମୟରେ ଏକ ଦେହବିହୀନ ସ୍ୱର କହିଲା, 'ସେ ନିରାସକ୍ତ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଦାହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ରାଜା, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଅ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେ ଭ୍ରାତରଃ ସର୍ଵେ ସସ୍ନୁର୍ଗଙ୍ଗାଜଲେଽମଲେ । ଗତ୍ଵା ନିଵେଦଯାମାସୁର୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ଵିସ୍ତରାତ୍
ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ତାପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ସବୁ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲେ।
ସ୍ଥିତାସ୍ତତ୍ରାଶ୍ରମେ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡଵା ନାଗରୈଃ ସହ । ତତ୍ର ସତ୍ଯଵତୀସୂନୁର୍ନାରଦଶ୍ଚ ସମାଗତଃ
ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଏବଂ ସହରର ଲୋକମାନେ ସେଇ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ। ସେଠାରେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ନାରଦ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।
ମୁନଯୋଽନ୍ଯେ ମହାତ୍ମାନଶ୍ଚାଗତା ଧର୍ମନନ୍ଦନମ୍ । କୁନ୍ତୀ ପ୍ରାହ ତଦା ଵ୍ଯାସଂ ସଂସ୍ଥିତଂ ଶୁଭଦର୍ଶନମ୍
ଅନ୍ୟ ମହାନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମର ନିବାସକୁ ଆସିଲେ। ସେଇବେଳେ କୁନ୍ତୀ ଶୁଭ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୃଷ୍ଣ କର୍ଣସ୍ତୁ ପୁତ୍ରୋ ମେ ଜାତମାତ୍ରସ୍ତୁ ଵୀକ୍ଷିତଃ । ମନୋ ମେ ତପ୍ଯତେଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ତପୋଧନ
କୃଷ୍ଣ, କର୍ଣ୍ଣ ମୋ ପୁଅ; ଜନ୍ମ ସମୟରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି। ମୋ ମନ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ; ତୁମେ ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଅ, ତପସ୍ୱୀ।
ସମର୍ଥୋଽସି ମହାଭାଗ କୁରୁ ମେ ଵାଞ୍ଛିତଂ ପ୍ରଭୋ । ଗାନ୍ଧାର୍ଯୁଵାଚ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରଣେଽଗଚ୍ଛଦ୍ଵୀକ୍ଷିତୋ ନ ମଯା ମୁନେ
ତୁମେ ସମର୍ଥ, ଧନ୍ୟ; ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର, ପ୍ରଭୁ। ଗାନ୍ଧାରୀ କହିଲେ: 'ଦୁର୍ୟୋଧନ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଗଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲିନି, ମୁନି।'
ତଂ ଦର୍ଶଯ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରଂ ମେ ତ୍ଵଂ ସହାନୁଜମ୍ । ସୁଭଦ୍ରୋଵାଚ ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ମହାଵୀରଂ ପ୍ରାଣାଦପ୍ଯଧିକଂ ପ୍ରିଯମ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭାଉଁମାନେ ସହିତ ଦେଖାଅ। ସୁଭଦ୍ରା କହିଲେ: 'ଅଭିମନ୍ୟୁ, ମହାବୀର, ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।'
ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମାସ୍ମି ସର୍ଵଜ୍ଞ ଦର୍ଶଯାଦ୍ଯ ତପୋଧନ । ସୂତ ଉଵାଚ ଏଵଂଵିଧାନି ଵାକ୍ଯାନି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ
ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିଥିବା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ; ଆଜି ମୋତେ ଦେଖାଅ, ତପସ୍ୱୀ। ସୂତ କହିଲେ: 'ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ...'
ପ୍ରାଣାଯାମଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଦଧ୍ଯୌ ଦେଵୀଂ ସନାତନୀମ୍ । ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲେଽଥ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ପରେ, ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ସନାତନ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମୁନି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ସର୍ଵାଂସ୍ତାଂଶ୍ଚ ସମାହୂଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରପୁରୋଗମାନ୍ । ତୁଷ୍ଟାଵ ଵିଶ୍ଵଜନନୀଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯସରିଜ୍ଜଲେ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଆଗ୍ରଣୀ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି, ପବିତ୍ର ନଦୀରେ ନ୍ୟାତି ହେବା ପରେ, ବିଶ୍ୱ ଜନନୀଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ପ୍ରକୃତିଂ ପୁରୁଷାରାମାଂ ସଗୁଣାଂ ନିର୍ଗୁଣାଂ ତଥା । ଦେଵଦେଵୀଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପାଂ ମଣିଦ୍ଵୀପାଧିଵାସିନୀମ୍
ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତି, ପୁରୁଷର ଆନନ୍ଦ, ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଗୁଣରହିତ, ଦେବତାଙ୍କର ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମର ରୂପ ଓ ମଣିଦ୍ବୀପରେ ବସିଥିବା ବୋଲି ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଯଦା ନ ଵେଧା ନ ଚ ଵିଷ୍ଣୁରୀଶ୍ଵରୋ ନ ଵାସଵୋ ନୈଵ ଜଲାଧିପସ୍ତଥା । ନ ଵିତ୍ତପୋ ନୈଵ ଯମଶ୍ଚ ପାଵକ- ସ୍ତଦାସି ଦେଵି ତ୍ଵମହଂ ନମାମି ତାମ୍
ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଜଳର ମାଲିକ, କୁବେର, ଯମ, ଅଗ୍ନି କେହି ଥିଲେନି—ସେତେବେଳେ, ମା, ତୁମେ ଏକା ଥିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଛି।
ଜଲଂ ନ ଵାଯୁର୍ନ ଧରା ନ ଚାମ୍ବରଂ ଗୁଣା ନ ତେଷାଂ ଚ ନ ଚେନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯହମ୍ । ମନୋ ନ ବୁଦ୍ଧିର୍ନ ଚ ତିଗ୍ମଗୁଃ ଶଶୀ ତଦାସି ଦେଵି ତ୍ଵମହଂ ନମାମି ତାମ୍
ଯେତେବେଳେ ଜଳ, ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ତୀବ୍ର କିରଣ ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର କେହି ଥିଲେନି—ସେତେବେଳେ, ମା, ତୁମେ ଏକା ଥିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଛି।
ଇମଂ ଜୀଵଲୋକଂ ସମାଧାଯ ଚିତ୍ତେ ଗୁଣୈର୍ଲିଙ୍ଗକୋଶଂ ଚ ନୀତ୍ଵା ସମାଧୌ । ସ୍ଥିତା କଲ୍ପକାଲଂ ନଯସ୍ଯାତ୍ମତନ୍ତ୍ରା ନ କୋଽପ୍ଯସ୍ତି ଵେତ୍ତା ଵିଵେକଂ ଗତୋଽପି
ତୁମେ ଏହି ଜୀବ ଜଗତକୁ ମନରେ ଏକାଗ୍ର କରି, ଗୁଣ ଭିତ୍ତିକ ଶୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରକୁ ସମାଧିରେ ଲିନ କରି, ଏକ କଳ୍ପ ସମୟ ଯାଏ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବସିଥାଉଛ; ବିବେକ ଲାଭ କରିଥିବା କେହି ମଧ୍ୟ ତୁମେ କିଏ ଜାଣିପାରେନି।
ପ୍ରାର୍ଥଯତ୍ଯେଷ ମାଂ ଲୋକୋ ମୃତାନାଂ ଦର୍ଶନଂ ପୁନଃ । ନାହଂ କ୍ଷମୋଽସ୍ମି ମାତସ୍ତ୍ଵଂ ଦର୍ଶଯାଶୁ ଜନାନ୍ମୃତାନ୍
ଏହି ଜଗତ ମୋତେ ମୃତ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି; ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, ମା—ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମୃତ ଲୋକଙ୍କୁ ଲୋକଙ୍କ ଆଗରେ ପ୍ରକାଶ କର।
ସୂତ ଉଵାଚ ଏଵଂ ସ୍ତୁତା ତଦା ଦେଵୀ ମାଯା ଶ୍ରୀଭୁଵନେଶ୍ଵରୀ । ସ୍ଵର୍ଗାଦାହୂଯ ସର୍ଵାନ୍ଵୈ ଦର୍ଶଯାମାସ ପାର୍ଥିଵାନ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି ସ୍ତୁତି ପାଇଁ, ମାୟା ଶ୍ରୀଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ସ୍ବର୍ଗରୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି, ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁନ୍ତୀ ଚ ଗାନ୍ଧାରୀ ସୁଭଦ୍ରା ଚ ଵିରାଟଜା । ପାଣ୍ଡଵା ମୁମୁଦୁଃ ସର୍ଵେ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯାଗତାନ୍ସ୍ଵକାନ୍
କୁନ୍ତୀ, ଗାନ୍ଧାରୀ, ସୁଭଦ୍ରା ଓ ବିରାଟର ଝିଅକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ନିଜ ଜନମାନେ ପୁନର୍ବାର ଫେରିଥିବା ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ।
ପୁନର୍ଵିସର୍ଜିତାସ୍ତେନ ଵ୍ଯାସେନାମିତତେଜସା । ସ୍ମୃତ୍ଵା ଦେଵୀଂ ମହାମାଯାମିନ୍ଦ୍ରଜାଲମିଵୋଦ୍ଯତମ୍
ପରେ, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳି, ସେମାନେ ଦେବୀ ମହାମାୟାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ମାୟା ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା।
ତଦା ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡଵା ମୁନଯସ୍ତଥା । ରାଜା ନାଗପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କୁର୍ଵନ୍ ଵ୍ଯାସକଥାଂ ପଥି
ତାପରେ, ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଓ ମୁନିମାନେ ଚାଲିଗଲେ; ରାଜା ନାଗପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ପଥରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ କଥା କହୁଥିଲେ।
ରୁରୁଚରିତ୍ରଵର୍ଣନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ ତତୋ ଦିନେ ତୃତୀଯେ ଚ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ସ ଭୂପତିଃ । ଦାଵାଗ୍ନିନା ଵନେ ଦଗ୍ଧଃ ସଭାର୍ଯଃ କୁନ୍ତିସଂଯୁତଃ
ସୂତ କହିଲେ: ତୃତୀୟ ଦିନରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା, ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ କୁନ୍ତୀ ସହିତ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଦାବାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ।
ସଞ୍ଜଯସ୍ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଯାଂ ଗତସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମହୀପତିମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ନାରଦାଦ୍ଦୁଃଖମାପ୍ତଵାନ୍
ସଞ୍ଜୟ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଯାଇ, ରାଜାକୁ ଛାଡିଦେଲେ; ଏହି ଖବର ନାରଦଙ୍କୁ ଶୁଣି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ।
ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶେଽଥ ଗତେ ଵର୍ଷେ କୌରଵାଣାଂ କ୍ଷଯାତ୍ପୁନଃ । ପ୍ରଭାସେ ଯାଦଵାଃ ସର୍ଵେ ଵିପ୍ରଶାପାତ୍କ୍ଷଯଂ ଗତାଃ
କୌରବମାନଙ୍କର ନାଶ ପରେ ଛତ୍ତିଶ ବର୍ଷ ଯିବା ପରେ, ପ୍ରଭାସରେ ସମସ୍ତ ଯାଦବ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ନିଅସ୍ତ ହେଲେ।
ତେ ପୀତ୍ଵା ମଦିରାଂ ମତ୍ତାଃ କୃତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧଂ ପରସ୍ପରମ୍ । କ୍ଷଯଂ ପ୍ରାପ୍ତା ମହାତ୍ମାନଃ ପଶ୍ଯତୋ ରାମକୃଷ୍ଣଯୋଃ
ମଦିରା ପିଇ ମତ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଆପସରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ସେ ମହାତ୍ମାମାନେ ନିଅସ୍ତ ହେଲେ।
ଦେହଂ ତତ୍ଯାଜ ରାମସ୍ତୁ କୃଷ୍ଣଃ କମଲଲୋଚନଃ । ଵ୍ଯାଧବାଣହତଃ ଶାପଂ ପାଲଯନ୍ଭଗଵାନ୍ହରିଃ
ରାମ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଛାଡିଦେଲେ, କୃଷ୍ଣ କମଳନୟନ ଶାପ ପୂରଣ କରି, ଶିକାରିର ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ, ଭଗବାନ ହରି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ।