କାରଯାମାସ ଵିଧିଵତ୍ପୁତ୍ରାଣାଂ ଚୌର୍ଧ୍ଵଦୈହିକମ୍ । ଦଦୌ ଦାନାନି ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽମ୍ବିକାସୁତଃ
ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାମ କରି, ଅମ୍ବିକାପୁତ୍ର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ ଦେଲେ।
କୃତ୍ଵୌର୍ଧ୍ଵଦୈହିକଂ ସର୍ଵଂ ଗାନ୍ଧାରୀସହିତୋ ନୃପଃ । ପ୍ରଵିଵେଶ ଵନଂ ତୂର୍ଣଂ କୁନ୍ତ୍ଯା ଚ ଵିଦୁରେଣ ଚ
ସମସ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାମ ସମାପ୍ତ କରି, ରାଜା ଗାନ୍ଧାରୀ ସହ କୁନ୍ତୀ ଓ ବିଦୁର ସହ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସଞ୍ଜଯେନ ପରିଜ୍ଞାତୋ ନିର୍ଗତୋଽସୌ ମହାମତିଃ । ପୁତ୍ରୈର୍ନିଵାର୍ଯମାଣାପି ଶୂରସେନସୁତା ଗତା
ସଞ୍ଜୟ ଚିହ୍ନିଲେ, ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ବାହାରିଗଲେ; ପୁତ୍ରମାନେ ବାଧା ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୂରସେନାର କନ୍ୟା ଚାଲିଗଲେ।
ଵିଲପନ୍ଭୀମସେନୋଽପି ତଥାନ୍ଯେ ଚାପି କୌରଵାଃ । ଗଙ୍ଗାତୀରାତ୍ପରାଵୃତ୍ଯ ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ଗଜାହ୍ଵଯମ୍
ଭୀମସେନ ବିଲାପ କଲେ, ଅନ୍ୟ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟ; ଗଙ୍ଗା ତୀରରୁ ଫେରି ସମସ୍ତେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଗଲେ।
ତେ ଗତ୍ଵା ଜାହ୍ନଵୀତୀରେ ଶତଯୂପାଶ୍ରମଂ ଶୁଭମ୍ । କୃତ୍ଵା ତୃଣୈଃ କୁଟୀଂ ତତ୍ର ତପସ୍ତେପୁଃ ସମାହିତାଃ
ସେମାନେ ଜାହ୍ନବୀ ତୀରରେ ଶତୟୂପଙ୍କ ଶୁଭ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ତୁଳସୀ ଦ୍ୱାରା ଏକ କୁଟି ତିଆରି କରି, ଏଠାରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଗତାନ୍ଯବ୍ଦାନି ଷଟ୍ ତେଷାଂ ଯଦା ଯାତା ହି ତାପସାଃ । ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତୁ ଵିରହାଦନୁଜାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଛଅ ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ତପସ୍ୱୀମାନେ ବାହାରିଗଲେ, ବିରହରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏପରି କହିଲେ।
ସ୍ଵପ୍ନେ ଦୃଷ୍ଟା ମଯା କୁନ୍ତୀ ଦୁର୍ବଲା ଵନସଂସ୍ଥିତା । ମନୋ ମେ ଜାଯତେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମାତରଂ ପିତରୌ ତଥା
ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୁଁ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦେଖିଲି। ମୋ ମନ ମାଆ ବାପାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ବହୁତ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛି।
ଵିଦୁରଂ ଚ ମହାତ୍ମାନଂ ସଞ୍ଜଯଂ ଚ ମହାମତିମ୍ । ରୋଚତେ ଯଦି ଵଃ ସର୍ଵାନ୍ ଵ୍ରଜାମ ଇତି ମେ ମତିଃ
ଯଦି ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଥାଏ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ବିଦୁର ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା। ଏହି ମୋର ମନରେ ଆସିଛି।
ତତସ୍ତେ ଭ୍ରାତରଃ ସର୍ଵେ ସୁଭଦ୍ରା ଦ୍ରୌପଦୀ ତଥା । ଵୈରାଟୀ ଚ ମହାଭାଗା ତଥା ନାଗରିକୋ ଜନଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ, ସୁଭଦ୍ରା, ଦ୍ରୌପଦୀ, ବିରାଟଙ୍କ ଧନ୍ୟ କନ୍ୟା ଏବଂ ସହରର ଲୋକମାନେ ଏକଠା ହେଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସର୍ଵଜନୈଃ ସାର୍ଧଂ ପାଣ୍ଡଵା ଦର୍ଶନୋତ୍ସୁକାଃ । ଶତଯୂପାଶ୍ରମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଶତୟୂପଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଦେଖିଲେ।
ଵିଦୁରୋ ନ ଯଦା ଦୃଷ୍ଟୋ ଧର୍ମସ୍ତଂ ପୃଷ୍ଟଵାଂସ୍ତଦା । କ୍ଵାସ୍ତେ ସ ଵିଦୁରୋ ଧୀମାଂସ୍ତମୁଵାଚାମ୍ବିକାସୁତଃ
ବିଦୁରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ନମିଳିଲାବେଳେ, ଧର୍ମରାଜ ପଚାରିଲେ, 'ବିଦୁର କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?' ତେବେ ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ପୁଅ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵିରକ୍ତଶ୍ଚରତେ କ୍ଷତ୍ତା ନିରୀହୋ ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହଃ । କୁତୋଽପ୍ଯେକାନ୍ତସଂଵାସୀ ଧ୍ଯାଯତେଽନ୍ତଃ ସନାତନମ୍
ସେ ରଥଚାଳକ ନିରାସକ୍ତ, ଅନାସକ୍ତ ଏବଂ କିଛି ଧନସମ୍ପତି ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଏକାକି ରହି, ମନରେ ଶାଶ୍ୱତକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି।
ଗଙ୍ଗାଂ ଗଚ୍ଛନ୍ଦ୍ଵିତୀଯେଽହ୍ନି ଵନେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଦଦର୍ଶ ଵିଦୁରଂ କ୍ଷାମଂ ତପସା ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତପସ୍ୱୀ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋଵାଚ ମହୀପାଲୋ ଵନ୍ଦେଽହଂ ତ୍ଵାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ତସ୍ଥୌ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ଵିଦୁରଃ ସ୍ଥାଣୁଭୂତ ଇଵାନଘଃ
ଦେଖି ବଡ଼ ରାଜା କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର।' ଏହା ଶୁଣି ବିଦୁର ନିର୍ମଳ ମନେ ନିର୍ମୋହ ଭାବରେ ଅଚଳ ହୋଇ ରହିଲେ।
କ୍ଷଣେନ ଵିଦୁରସ୍ଯାସ୍ଯାନ୍ନିଃସୃତଂ ତେଜ ଅଦ୍ଭୁତମ୍ । ଲୀନଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯାସ୍ଯେ ଧର୍ମାଂଶତ୍ଵାତ୍ପରସ୍ପରମ୍
ଏକ କ୍ଷଣରେ ବିଦୁରଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜ ବାହାରି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମୁହଁରେ ଲୀନ ହେଲା, କାରଣ ସେମାନେ ଧର୍ମର ଏକ ଅଂଶ।
କ୍ଷତ୍ତା ଜହୌ ତଦା ପ୍ରାଣାଞ୍ଛୁଶୋଚାତି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଦାହାର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ଦେହସ୍ଯ କୃତଵାନୁଦ୍ଯମଂ ନୃପଃ
ସେଇ ରଥଚାଳକ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଏବଂ ରାଜା ତାଙ୍କର ଶରୀର ଦାହ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ।
ଶୃଣ୍ଵତସ୍ତୁ ତଦା ରାଜ୍ଞୋ ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ । ଵିରକ୍ତୋଽଯଂ ନ ଦାହାର୍ହୋ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗଚ୍ଛ ଭୂପତେ
ସେଇ ବେଳେ ରାଜା ଶୁଣୁଥିବା ସମୟରେ ଏକ ଦେହବିହୀନ ସ୍ୱର କହିଲା, 'ସେ ନିରାସକ୍ତ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଦାହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ରାଜା, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଅ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେ ଭ୍ରାତରଃ ସର୍ଵେ ସସ୍ନୁର୍ଗଙ୍ଗାଜଲେଽମଲେ । ଗତ୍ଵା ନିଵେଦଯାମାସୁର୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ଵିସ୍ତରାତ୍
ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ତାପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ସବୁ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲେ।
ସ୍ଥିତାସ୍ତତ୍ରାଶ୍ରମେ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡଵା ନାଗରୈଃ ସହ । ତତ୍ର ସତ୍ଯଵତୀସୂନୁର୍ନାରଦଶ୍ଚ ସମାଗତଃ
ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଏବଂ ସହରର ଲୋକମାନେ ସେଇ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ। ସେଠାରେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ନାରଦ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।
ମୁନଯୋଽନ୍ଯେ ମହାତ୍ମାନଶ୍ଚାଗତା ଧର୍ମନନ୍ଦନମ୍ । କୁନ୍ତୀ ପ୍ରାହ ତଦା ଵ୍ଯାସଂ ସଂସ୍ଥିତଂ ଶୁଭଦର୍ଶନମ୍
ଅନ୍ୟ ମହାନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମର ନିବାସକୁ ଆସିଲେ। ସେଇବେଳେ କୁନ୍ତୀ ଶୁଭ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୃଷ୍ଣ କର୍ଣସ୍ତୁ ପୁତ୍ରୋ ମେ ଜାତମାତ୍ରସ୍ତୁ ଵୀକ୍ଷିତଃ । ମନୋ ମେ ତପ୍ଯତେଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ତପୋଧନ
କୃଷ୍ଣ, କର୍ଣ୍ଣ ମୋ ପୁଅ; ଜନ୍ମ ସମୟରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି। ମୋ ମନ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ; ତୁମେ ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଅ, ତପସ୍ୱୀ।
ସମର୍ଥୋଽସି ମହାଭାଗ କୁରୁ ମେ ଵାଞ୍ଛିତଂ ପ୍ରଭୋ । ଗାନ୍ଧାର୍ଯୁଵାଚ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରଣେଽଗଚ୍ଛଦ୍ଵୀକ୍ଷିତୋ ନ ମଯା ମୁନେ
ତୁମେ ସମର୍ଥ, ଧନ୍ୟ; ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର, ପ୍ରଭୁ। ଗାନ୍ଧାରୀ କହିଲେ: 'ଦୁର୍ୟୋଧନ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଗଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲିନି, ମୁନି।'
ତଂ ଦର୍ଶଯ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରଂ ମେ ତ୍ଵଂ ସହାନୁଜମ୍ । ସୁଭଦ୍ରୋଵାଚ ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ମହାଵୀରଂ ପ୍ରାଣାଦପ୍ଯଧିକଂ ପ୍ରିଯମ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭାଉଁମାନେ ସହିତ ଦେଖାଅ। ସୁଭଦ୍ରା କହିଲେ: 'ଅଭିମନ୍ୟୁ, ମହାବୀର, ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।'
ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମାସ୍ମି ସର୍ଵଜ୍ଞ ଦର୍ଶଯାଦ୍ଯ ତପୋଧନ । ସୂତ ଉଵାଚ ଏଵଂଵିଧାନି ଵାକ୍ଯାନି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ
ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିଥିବା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ; ଆଜି ମୋତେ ଦେଖାଅ, ତପସ୍ୱୀ। ସୂତ କହିଲେ: 'ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ...'
ପ୍ରାଣାଯାମଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଦଧ୍ଯୌ ଦେଵୀଂ ସନାତନୀମ୍ । ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲେଽଥ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ପରେ, ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ସନାତନ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମୁନି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ସର୍ଵାଂସ୍ତାଂଶ୍ଚ ସମାହୂଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରପୁରୋଗମାନ୍ । ତୁଷ୍ଟାଵ ଵିଶ୍ଵଜନନୀଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯସରିଜ୍ଜଲେ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଆଗ୍ରଣୀ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି, ପବିତ୍ର ନଦୀରେ ନ୍ୟାତି ହେବା ପରେ, ବିଶ୍ୱ ଜନନୀଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ପ୍ରକୃତିଂ ପୁରୁଷାରାମାଂ ସଗୁଣାଂ ନିର୍ଗୁଣାଂ ତଥା । ଦେଵଦେଵୀଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପାଂ ମଣିଦ୍ଵୀପାଧିଵାସିନୀମ୍
ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତି, ପୁରୁଷର ଆନନ୍ଦ, ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଗୁଣରହିତ, ଦେବତାଙ୍କର ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମର ରୂପ ଓ ମଣିଦ୍ବୀପରେ ବସିଥିବା ବୋଲି ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଯଦା ନ ଵେଧା ନ ଚ ଵିଷ୍ଣୁରୀଶ୍ଵରୋ ନ ଵାସଵୋ ନୈଵ ଜଲାଧିପସ୍ତଥା । ନ ଵିତ୍ତପୋ ନୈଵ ଯମଶ୍ଚ ପାଵକ- ସ୍ତଦାସି ଦେଵି ତ୍ଵମହଂ ନମାମି ତାମ୍
ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଜଳର ମାଲିକ, କୁବେର, ଯମ, ଅଗ୍ନି କେହି ଥିଲେନି—ସେତେବେଳେ, ମା, ତୁମେ ଏକା ଥିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଛି।
ଜଲଂ ନ ଵାଯୁର୍ନ ଧରା ନ ଚାମ୍ବରଂ ଗୁଣା ନ ତେଷାଂ ଚ ନ ଚେନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯହମ୍ । ମନୋ ନ ବୁଦ୍ଧିର୍ନ ଚ ତିଗ୍ମଗୁଃ ଶଶୀ ତଦାସି ଦେଵି ତ୍ଵମହଂ ନମାମି ତାମ୍
ଯେତେବେଳେ ଜଳ, ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ତୀବ୍ର କିରଣ ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର କେହି ଥିଲେନି—ସେତେବେଳେ, ମା, ତୁମେ ଏକା ଥିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଛି।
ଇମଂ ଜୀଵଲୋକଂ ସମାଧାଯ ଚିତ୍ତେ ଗୁଣୈର୍ଲିଙ୍ଗକୋଶଂ ଚ ନୀତ୍ଵା ସମାଧୌ । ସ୍ଥିତା କଲ୍ପକାଲଂ ନଯସ୍ଯାତ୍ମତନ୍ତ୍ରା ନ କୋଽପ୍ଯସ୍ତି ଵେତ୍ତା ଵିଵେକଂ ଗତୋଽପି
ତୁମେ ଏହି ଜୀବ ଜଗତକୁ ମନରେ ଏକାଗ୍ର କରି, ଗୁଣ ଭିତ୍ତିକ ଶୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରକୁ ସମାଧିରେ ଲିନ କରି, ଏକ କଳ୍ପ ସମୟ ଯାଏ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବସିଥାଉଛ; ବିବେକ ଲାଭ କରିଥିବା କେହି ମଧ୍ୟ ତୁମେ କିଏ ଜାଣିପାରେନି।