ଵିରାଟଭଵନେ ଵାସଃ ପ୍ରସାଦାତ୍ତଵ ସୁଵ୍ରତ । ଦାସତ୍ଵଂ ଚ କୃତଂ ସର୍ଵୈର୍ମତ୍ସ୍ଯସ୍ଯାମିତଵିକ୍ରମୈଃ
ହେ ସୁବ୍ରତ, ତୁମର କୃପାରେ ଆମେ ବିରାଟଙ୍କ ଘରରେ ରହିଥିଲୁ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମତ୍ସ୍ୟଙ୍କ ପାଖରେ ସମସ୍ତେ ଦାସ ହୋଇଥିଲୁ।
ଦେଵିତା ତ୍ଵଂ ନ ଚେଜ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ପ୍ରଭଵେତ୍ସଂକ୍ଷଯଃ କଥମ୍ । ସୂପକାରୋ ଵିରାଟସ୍ଯ ହତ୍ଵାଭୂଵଂ ତୁ ମାଗଧମ୍
ତୁମେ ରାଣୀ ନହେଲେ ଅନ୍ତ ଟାଳିପାରିବା କିପରି ସମ୍ଭବ ଥିଲା? ମୁଁ ମାଗଧକୁ ମାରି ବିରାଟଙ୍କ ପାଖରେ ରନ୍ନା ହୋଇଥିଲି।
ବୃହନ୍ନଲା କଥଂ ଜିଷ୍ଣୁର୍ଭଵେଦ୍ବାଲସ୍ଯ ନର୍ତକଃ । କୃତ୍ଵା ଵେଷଂ ମହାବାହୁର୍ଯୋଷାଯା ଵାସଵାତ୍ମଜଃ
ବିଜୟୀ ବୃହନ୍ନଳା କିପରି ଏକ ଶିଶୁଙ୍କ ପାଇଁ ନୃତ୍ୟକାର ହେଲେ? ବସବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଜନାନୀ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ।
ଗାଣ୍ଡୀଵଶୋଭିତୌ ହସ୍ତୌ କୃତୌ କଙ୍କଣଶୋଭିତୌ । ମାନୁଷଂ ଚ ଵପୁଃ ପ୍ରାପ୍ଯ କିଂ ଦୁଃଖଂ ସ୍ଯାଦତଃ ପରମ୍
ଗାଣ୍ଡୀବରେ ଶୋଭିତ ହାତକୁ କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧି ଶୋଭା ଦିଆଯାଇଥିଲା; ମାନବ ରୂପ ନେଇ, ଏଠାରେ ଏପରି ଦୁଃଖ ଅନ୍ୟ କଣ ଅଛି?
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵେଣୀଂ କୃତାଂ ମୂର୍ଧ୍ନି କଜ୍ଜଲଂ ଲୋଚନେ ତଥା । ଅସିଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତରସା ଛେଦ୍ମ୍ଯହଂ ନାନ୍ଯଥା ସୁଖମ୍
ମୁଣ୍ଡରେ ଚୋଟି ଏବଂ ଚକୁରେ କଜଳ ଦେଖି, ମୁଁ ତ୍ୱରାନ୍ତ ତଳୱାର ଧରି କାଟିଦେବି—ନହେଲେ ସୁଖ ମିଳିବ ନାହିଁ।
ଅପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ମହୀପାଲଂ ନିକ୍ଷିପ୍ତୋଽଗ୍ନିର୍ମଯା ଗୃହେ । ଦଗ୍ଧୁକାମଶ୍ଚ ପାପାତ୍ମା ନିର୍ଦଗ୍ଧୋଽସୌ ପୁରୋଚନଃ
ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିବା ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଘରରେ ଅଗ୍ନି ରଖିଥିଲି; ଜଳିବା ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ପାପୀ ପୁରୋଚନ ଜଳିଗଲେ।
କୀଚକା ନିହତାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଵାମପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜନାଧିପ । ନ ତଥା ନିହତାଃ ସର୍ଵେ ସଭାର୍ଯା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଜାଃ
ଜନାଧିପତିଙ୍କୁ ପଚାରିବା ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତ କୀଚକଙ୍କୁ ମାରାଗଲା; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତେ ସହ ପତ୍ନୀ ଏପରି ମାରାଯାଇନାହିଁ।
ମୂର୍ଖତ୍ଵଂ ତଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଗନ୍ଧର୍ଵେଭ୍ଯଶ୍ଚ ମୋଚିତାଃ । ଦୁର୍ଯୋଧନାଦଯଃ କାମଂ ଶତ୍ରଵୋ ନିଗଡୀକୃତାଃ
ତୁମର ମୂଖତା, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆମକୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲା; ଦୁର୍ଯୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ବନ୍ଧି ରଖାଯାଇଥିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନହିତାଯାଦ୍ଯ ଧନଂ ଦାତୁଂ ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି । ନାହଂ ଦଦେ ମହୀପାଲ ସର୍ଵଥା ପ୍ରେରିତସ୍ତ୍ଵଯା
ଆଜି ତୁମେ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ଧନ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ; ମୁଁ ରାଜା, ତୁମେ ଯେତେ ଉତ୍ସାହିତ କର, ମୁଁ କେବେ ଦେବିନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିର୍ଗତେ ଭୀମେ ତ୍ରିଭିଃ ପରିଵୃତୋ ନୃପଃ । ଦଦୌ ଵିତ୍ତଂ ସୁବହୁଲଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ଧର୍ମଜଃ
ଏପରି କହି ଭୀମ ତିନି ଜଣେ ସହିତ ବାହାରିଗଲେ; ଧର୍ମପୁତ୍ର ବହୁ ଧନ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ।
କାରଯାମାସ ଵିଧିଵତ୍ପୁତ୍ରାଣାଂ ଚୌର୍ଧ୍ଵଦୈହିକମ୍ । ଦଦୌ ଦାନାନି ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽମ୍ବିକାସୁତଃ
ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାମ କରି, ଅମ୍ବିକାପୁତ୍ର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ ଦେଲେ।
କୃତ୍ଵୌର୍ଧ୍ଵଦୈହିକଂ ସର୍ଵଂ ଗାନ୍ଧାରୀସହିତୋ ନୃପଃ । ପ୍ରଵିଵେଶ ଵନଂ ତୂର୍ଣଂ କୁନ୍ତ୍ଯା ଚ ଵିଦୁରେଣ ଚ
ସମସ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାମ ସମାପ୍ତ କରି, ରାଜା ଗାନ୍ଧାରୀ ସହ କୁନ୍ତୀ ଓ ବିଦୁର ସହ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସଞ୍ଜଯେନ ପରିଜ୍ଞାତୋ ନିର୍ଗତୋଽସୌ ମହାମତିଃ । ପୁତ୍ରୈର୍ନିଵାର୍ଯମାଣାପି ଶୂରସେନସୁତା ଗତା
ସଞ୍ଜୟ ଚିହ୍ନିଲେ, ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ବାହାରିଗଲେ; ପୁତ୍ରମାନେ ବାଧା ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୂରସେନାର କନ୍ୟା ଚାଲିଗଲେ।
ଵିଲପନ୍ଭୀମସେନୋଽପି ତଥାନ୍ଯେ ଚାପି କୌରଵାଃ । ଗଙ୍ଗାତୀରାତ୍ପରାଵୃତ୍ଯ ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ଗଜାହ୍ଵଯମ୍
ଭୀମସେନ ବିଲାପ କଲେ, ଅନ୍ୟ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟ; ଗଙ୍ଗା ତୀରରୁ ଫେରି ସମସ୍ତେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଗଲେ।
ତେ ଗତ୍ଵା ଜାହ୍ନଵୀତୀରେ ଶତଯୂପାଶ୍ରମଂ ଶୁଭମ୍ । କୃତ୍ଵା ତୃଣୈଃ କୁଟୀଂ ତତ୍ର ତପସ୍ତେପୁଃ ସମାହିତାଃ
ସେମାନେ ଜାହ୍ନବୀ ତୀରରେ ଶତୟୂପଙ୍କ ଶୁଭ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ତୁଳସୀ ଦ୍ୱାରା ଏକ କୁଟି ତିଆରି କରି, ଏଠାରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଗତାନ୍ଯବ୍ଦାନି ଷଟ୍ ତେଷାଂ ଯଦା ଯାତା ହି ତାପସାଃ । ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତୁ ଵିରହାଦନୁଜାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଛଅ ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ତପସ୍ୱୀମାନେ ବାହାରିଗଲେ, ବିରହରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏପରି କହିଲେ।
ସ୍ଵପ୍ନେ ଦୃଷ୍ଟା ମଯା କୁନ୍ତୀ ଦୁର୍ବଲା ଵନସଂସ୍ଥିତା । ମନୋ ମେ ଜାଯତେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମାତରଂ ପିତରୌ ତଥା
ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୁଁ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦେଖିଲି। ମୋ ମନ ମାଆ ବାପାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ବହୁତ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛି।
ଵିଦୁରଂ ଚ ମହାତ୍ମାନଂ ସଞ୍ଜଯଂ ଚ ମହାମତିମ୍ । ରୋଚତେ ଯଦି ଵଃ ସର୍ଵାନ୍ ଵ୍ରଜାମ ଇତି ମେ ମତିଃ
ଯଦି ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଥାଏ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ବିଦୁର ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା। ଏହି ମୋର ମନରେ ଆସିଛି।
ତତସ୍ତେ ଭ୍ରାତରଃ ସର୍ଵେ ସୁଭଦ୍ରା ଦ୍ରୌପଦୀ ତଥା । ଵୈରାଟୀ ଚ ମହାଭାଗା ତଥା ନାଗରିକୋ ଜନଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ, ସୁଭଦ୍ରା, ଦ୍ରୌପଦୀ, ବିରାଟଙ୍କ ଧନ୍ୟ କନ୍ୟା ଏବଂ ସହରର ଲୋକମାନେ ଏକଠା ହେଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସର୍ଵଜନୈଃ ସାର୍ଧଂ ପାଣ୍ଡଵା ଦର୍ଶନୋତ୍ସୁକାଃ । ଶତଯୂପାଶ୍ରମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଶତୟୂପଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଦେଖିଲେ।
ଵିଦୁରୋ ନ ଯଦା ଦୃଷ୍ଟୋ ଧର୍ମସ୍ତଂ ପୃଷ୍ଟଵାଂସ୍ତଦା । କ୍ଵାସ୍ତେ ସ ଵିଦୁରୋ ଧୀମାଂସ୍ତମୁଵାଚାମ୍ବିକାସୁତଃ
ବିଦୁରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ନମିଳିଲାବେଳେ, ଧର୍ମରାଜ ପଚାରିଲେ, 'ବିଦୁର କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?' ତେବେ ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ପୁଅ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵିରକ୍ତଶ୍ଚରତେ କ୍ଷତ୍ତା ନିରୀହୋ ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହଃ । କୁତୋଽପ୍ଯେକାନ୍ତସଂଵାସୀ ଧ୍ଯାଯତେଽନ୍ତଃ ସନାତନମ୍
ସେ ରଥଚାଳକ ନିରାସକ୍ତ, ଅନାସକ୍ତ ଏବଂ କିଛି ଧନସମ୍ପତି ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଏକାକି ରହି, ମନରେ ଶାଶ୍ୱତକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି।
ଗଙ୍ଗାଂ ଗଚ୍ଛନ୍ଦ୍ଵିତୀଯେଽହ୍ନି ଵନେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଦଦର୍ଶ ଵିଦୁରଂ କ୍ଷାମଂ ତପସା ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତପସ୍ୱୀ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋଵାଚ ମହୀପାଲୋ ଵନ୍ଦେଽହଂ ତ୍ଵାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ତସ୍ଥୌ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ଵିଦୁରଃ ସ୍ଥାଣୁଭୂତ ଇଵାନଘଃ
ଦେଖି ବଡ଼ ରାଜା କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର।' ଏହା ଶୁଣି ବିଦୁର ନିର୍ମଳ ମନେ ନିର୍ମୋହ ଭାବରେ ଅଚଳ ହୋଇ ରହିଲେ।
କ୍ଷଣେନ ଵିଦୁରସ୍ଯାସ୍ଯାନ୍ନିଃସୃତଂ ତେଜ ଅଦ୍ଭୁତମ୍ । ଲୀନଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯାସ୍ଯେ ଧର୍ମାଂଶତ୍ଵାତ୍ପରସ୍ପରମ୍
ଏକ କ୍ଷଣରେ ବିଦୁରଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜ ବାହାରି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମୁହଁରେ ଲୀନ ହେଲା, କାରଣ ସେମାନେ ଧର୍ମର ଏକ ଅଂଶ।
କ୍ଷତ୍ତା ଜହୌ ତଦା ପ୍ରାଣାଞ୍ଛୁଶୋଚାତି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଦାହାର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ଦେହସ୍ଯ କୃତଵାନୁଦ୍ଯମଂ ନୃପଃ
ସେଇ ରଥଚାଳକ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଏବଂ ରାଜା ତାଙ୍କର ଶରୀର ଦାହ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ।
ଶୃଣ୍ଵତସ୍ତୁ ତଦା ରାଜ୍ଞୋ ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ । ଵିରକ୍ତୋଽଯଂ ନ ଦାହାର୍ହୋ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗଚ୍ଛ ଭୂପତେ
ସେଇ ବେଳେ ରାଜା ଶୁଣୁଥିବା ସମୟରେ ଏକ ଦେହବିହୀନ ସ୍ୱର କହିଲା, 'ସେ ନିରାସକ୍ତ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଦାହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ରାଜା, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଅ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେ ଭ୍ରାତରଃ ସର୍ଵେ ସସ୍ନୁର୍ଗଙ୍ଗାଜଲେଽମଲେ । ଗତ୍ଵା ନିଵେଦଯାମାସୁର୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ଵିସ୍ତରାତ୍
ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ତାପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ସବୁ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲେ।
ସ୍ଥିତାସ୍ତତ୍ରାଶ୍ରମେ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡଵା ନାଗରୈଃ ସହ । ତତ୍ର ସତ୍ଯଵତୀସୂନୁର୍ନାରଦଶ୍ଚ ସମାଗତଃ
ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଏବଂ ସହରର ଲୋକମାନେ ସେଇ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ। ସେଠାରେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ନାରଦ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।
ମୁନଯୋଽନ୍ଯେ ମହାତ୍ମାନଶ୍ଚାଗତା ଧର୍ମନନ୍ଦନମ୍ । କୁନ୍ତୀ ପ୍ରାହ ତଦା ଵ୍ଯାସଂ ସଂସ୍ଥିତଂ ଶୁଭଦର୍ଶନମ୍
ଅନ୍ୟ ମହାନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମର ନିବାସକୁ ଆସିଲେ। ସେଇବେଳେ କୁନ୍ତୀ ଶୁଭ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିଲେ।