ଅଭିମନ୍ଯୋର୍ଵରା ଭାର୍ଯା ଵୈରାଟୀ ଚାତିସୁନ୍ଦରୀ । କୁଲାନ୍ତେ ସୁଷୁଵେ ପୁତ୍ରଂ ମୃତୋ ବାଣାଗ୍ନିନା ଶିଶୁଃ
ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜନାନୀ, ବିରାଟଙ୍କର ଅତି ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା, ତାଙ୍କର ବଂଶର ଶେଷରେ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଶିଶୁ ବାଣର ଅଗ୍ନିରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା।
ଜୀଵିତଃ ସ ତୁ କୃଷ୍ଣେନ ଭାଗିନେଯସୁତଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଦ୍ରୌଣିବାଣାଗ୍ନିନିର୍ଦଗ୍ଧଃ ପ୍ରତାପେନାଦ୍ଭୁତେନ ଚ
କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ତାହାକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ବାଣ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିରେ ସେ ପୁଅ ପୁନି ଜୀବିତ ହେଲା।
ପରିକ୍ଷୀଣେଷୁ ଵଂଶେଷୁ ଜାତୋ ଯସ୍ମାଦ୍ଵରଃ ସୁତଃ । ତସ୍ମାତ୍ପରୀକ୍ଷିତୋ ନାମ ଵିଖ୍ଯାତଃ ପୃଥିଵୀତଲେ
ବଂଶଗୁଡିକ ଶୁନ୍ୟ ହେବା ସମୟରେ ଏପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଏହି କାରଣରେ ସେ ପୃଥିବୀରେ 'ପରୀକ୍ଷିତ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ନିହତେଷୁ ଚ ପୁତ୍ରେଷୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽତିଦୁଃଖିତଃ । ତସ୍ଥୌ ପାଣ୍ଡଵରାଜ୍ଯେ ଚ ଭୀମଵାଗ୍ବାଣପୀଡିତଃ
ପୁଅମାନେ ମରିଗଲା ପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଇ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟରେ ରହିଲେ, ଭୀମଙ୍କର କଠୋର କଥା ଓ ବାଣରେ ପୀଡିତ ହେଲେ।
ଗାନ୍ଧାରୀ ଚ ତଥାତିଷ୍ଠତ୍ ପୁତ୍ରଶୋକାତୁରା ଭୃଶମ୍ । ସେଵାଂ ତଯୋର୍ଦିଵାରାତ୍ରଂ ଚକାରାର୍ତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଗାନ୍ଧାରୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ଶୋକରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଏଠାରେ ରହିଲେ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଦିନ ରାତି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସେବା କଲେ।
ଵିଦୁରୋଽପ୍ଯତିଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରଜ୍ଞାନେତ୍ରମବୋଧଯତ୍ । ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯାନୁମତେ ଭ୍ରାତୃପାର୍ଶ୍ଵେ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ
ବିଦୁର, ଅତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନର ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ ସେମାନେଠାରେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ; ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କର ଅନୁମତିରେ, ସେ ଭାଇଙ୍କ ପାଖରେ ରହିଲେ।
ଧର୍ମପୁତ୍ରୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଚକାର ସେଵନଂ ପିତୁଃ । ପୁତ୍ରଶୋକୋଦ୍ଭଵଂ ଦୁଃଖଂ ତସ୍ଯ ଵିସ୍ମାରଯନ୍ନିଵ
ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ, ପୁଅମାନଙ୍କର ଶୋକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖକୁ ଭୁଲାଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିବା ପରି।
ଯଥା ଶୃଣୋତି ଵୃଦ୍ଧୋଽସୌ ତଥା ଭୀମୋଽତିରୋଷିତଃ । ଵାରବାଣେନାହନତ୍ତଂ ତୁ ଶ୍ରାଵଯନ୍ସଂସ୍ଥିତାଞ୍ଜନାନ୍
ଯେପରି ବୃଦ୍ଧ ଲୋକ ଶୁଣିଥିଲେ, ସେପରି ଭୀମ ଅତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ବାଣ ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥାରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏହା ଏକାଠି ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଶୁଣିପାରିଲେ।
ମଯା ପୁତ୍ରା ହତାଃ ସର୍ଵେ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଯାନ୍ଧସ୍ଯ ତେ ରଣେ । ଦୁଃଶାସନସ୍ଯ ରୁଧିରଂ ପୀତଂ ହୃଦ୍ଯଂ ତଥା ଭୃଶମ୍
“ମୁଁ ତୁମର ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ, ଅସୁଧ୍ୟ ଅନ୍ଧ ତୁମେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେଇଛି; ଦୁଃଶାସନଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇଛି, ଏହାକୁ ମୁଁ ବହୁତ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି।”
ଭୁନକ୍ତି ପିଣ୍ଡମନ୍ଧୋଽଯଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ଗତତ୍ରପଃ । ଧ୍ଵାଂକ୍ଷଵଦ୍ଵା ଶ୍ଵଵଚ୍ଚାପି ଵୃଥା ଜୀଵତ୍ଯସୌ ଜନଃ
“ଏହି ଅନ୍ଧ ଲୋକ ମୋତେ ଦିଆ ଖାଦ୍ୟ ଲଜ୍ଜା ନ ରଖି ଖାଉଛି, ଗୃଧ୍ର କିମ୍ବା କୁକୁର ପରି; ଏହି ଲୋକ ନିର୍ଥକ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଛି।”
ଏଵଂଵିଧାନି ରୂକ୍ଷାଣି ଶ୍ରାଵଯତ୍ଯନୁଵାସରମ୍ । ଆଶ୍ଵାସଯତି ଧର୍ମାତ୍ମା ମୂର୍ଖୋଽଯମିତି ଚ ବ୍ରୁଵନ୍
ଏପରି ରୂକ୍ଷ କଥା ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣାଇ ଦେଉଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, 'ଏହି ଲୋକ ମୂର୍ଖ' ଭାବେ କହିଥିଲେ।
ଅଷ୍ଟାଦଶୈଵ ଵର୍ଷାଣି ସ୍ଥିତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵ ଦୁଃଖିତଃ । ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଵନେ ଯାନଂ ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ଧର୍ମଜମ୍
ଅଠାରେ ବର୍ଷ ଦୁଃଖରେ ଏଠାରେ ରହିବା ପରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ବନକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଚାହିଲେ।
ଅଯାଚତ ଧର୍ମପୁତ୍ରଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହୀପତିଃ । ପୁତ୍ରେଭ୍ଯୋଽହଂ ଦଦାମ୍ଯଦ୍ଯ ନିର୍ଵାପଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ: 'ଆଜି ମୁଁ ମୋ ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧିମତ ନିର୍ବାପ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।'
ଵୃକୋଦରେଣ ସର୍ଵେଷାଂ କୃତମତ୍ରୌର୍ଧ୍ଵଦୈହିକମ୍ । ନ କୃତଂ ମମ ପୁତ୍ରାଣାଂ ପୂର୍ଵଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍
‘ଭୀମ ଏଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋ ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ କରିନାହାନ୍ତି, ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତାକୁ ମନେ ରଖି।’
ଦଦାସି ଚେଦ୍ଧନଂ ମହ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଚୈଵୋର୍ଧ୍ଵଦୈହିକମ୍ । ଗମିଷ୍ଯେଽହଂ ଵନଂ ତପ୍ତୁଂ ତପଃ ସ୍ଵର୍ଗଫଲପ୍ରଦମ୍
‘ତୁମେ ମୋତେ ଧନ ଦେଉ ଏବଂ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଦେଉ, ତାହାଲେ ମୁଁ ବନକୁ ଯିବି ତପସ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।’
ଏକାନ୍ତେ ଵିଦୁରେଣୋକ୍ତୋ ରାଜା ଧର୍ମସୁତଃ ଶୁଚିଃ । ଧନଂ ଦାତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ଚାର୍ଥିନେ
ଏକାନ୍ତରେ ବିଦୁରଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ପବିତ୍ର ହୃଦୟ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଧନ ଦେବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ସମାହୂଯ ନିଜାନ୍ମର୍ଵାନୁଵାଚ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ଧନଂ ଦାସ୍ଯେ ମହାଭାଗାଃ ପିତ୍ରେ ନିର୍ଵାପକାମିନେ
ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଡାକି, ପୃଥିବୀର ନାଥ କହିଲେ: 'ମହାଭାଗମାନେ, ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଧନ ଦେବି, ଯିଏ ନିର୍ବାପ କାମନା କରୁଛନ୍ତି।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଭ୍ରାତୁର୍ନ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯାମିତତେଜସଃ । ସଂଗ୍ରହେଽସ୍ଯ ମହାବାହୁର୍ମାରୁତିଃ କୁପିତୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ନିଜ ଭାଇଙ୍କର ଅପାର ଶକ୍ତିର କଥା ଶୁଣି, ମାରୁତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାନୁମାନ, ସଭାରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ।
ଧନଂ ଦେଯଂ ମହାଭାଗ ଦୁର୍ଯୋଧନହିତାଯ କିମ୍ । ଅନ୍ଧୋଽପି ସୁଖମାପ୍ନୋତି ମୂର୍ଖତ୍ଵଂ କିମତଃ ପରମ୍
ଓ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ଧନ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ—ଏଠାରେ ଅଧିକ କଣ? ଅନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ପାଇପାରେ; ଏଠାରେ ଏପରି ମୂର୍ଖତା ଅନ୍ୟ କଣ ଅଛି?
ତଵ ଦୁର୍ମନ୍ତ୍ରିତେନାଥ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଵନେ ଵଯମ୍ । ଦ୍ରୌପଦୀ ଚ ମହାଭାଗା ସମାନୀତା ଦୁରାତ୍ମନା
ତୁମର ଖରାପ ପରାମର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ବନରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛୁ, ଏବଂ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଦ୍ରୌପଦୀକୁ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ନେଇଯାଇଥିଲେ।
ଵିରାଟଭଵନେ ଵାସଃ ପ୍ରସାଦାତ୍ତଵ ସୁଵ୍ରତ । ଦାସତ୍ଵଂ ଚ କୃତଂ ସର୍ଵୈର୍ମତ୍ସ୍ଯସ୍ଯାମିତଵିକ୍ରମୈଃ
ହେ ସୁବ୍ରତ, ତୁମର କୃପାରେ ଆମେ ବିରାଟଙ୍କ ଘରରେ ରହିଥିଲୁ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମତ୍ସ୍ୟଙ୍କ ପାଖରେ ସମସ୍ତେ ଦାସ ହୋଇଥିଲୁ।
ଦେଵିତା ତ୍ଵଂ ନ ଚେଜ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ପ୍ରଭଵେତ୍ସଂକ୍ଷଯଃ କଥମ୍ । ସୂପକାରୋ ଵିରାଟସ୍ଯ ହତ୍ଵାଭୂଵଂ ତୁ ମାଗଧମ୍
ତୁମେ ରାଣୀ ନହେଲେ ଅନ୍ତ ଟାଳିପାରିବା କିପରି ସମ୍ଭବ ଥିଲା? ମୁଁ ମାଗଧକୁ ମାରି ବିରାଟଙ୍କ ପାଖରେ ରନ୍ନା ହୋଇଥିଲି।
ବୃହନ୍ନଲା କଥଂ ଜିଷ୍ଣୁର୍ଭଵେଦ୍ବାଲସ୍ଯ ନର୍ତକଃ । କୃତ୍ଵା ଵେଷଂ ମହାବାହୁର୍ଯୋଷାଯା ଵାସଵାତ୍ମଜଃ
ବିଜୟୀ ବୃହନ୍ନଳା କିପରି ଏକ ଶିଶୁଙ୍କ ପାଇଁ ନୃତ୍ୟକାର ହେଲେ? ବସବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଜନାନୀ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ।
ଗାଣ୍ଡୀଵଶୋଭିତୌ ହସ୍ତୌ କୃତୌ କଙ୍କଣଶୋଭିତୌ । ମାନୁଷଂ ଚ ଵପୁଃ ପ୍ରାପ୍ଯ କିଂ ଦୁଃଖଂ ସ୍ଯାଦତଃ ପରମ୍
ଗାଣ୍ଡୀବରେ ଶୋଭିତ ହାତକୁ କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧି ଶୋଭା ଦିଆଯାଇଥିଲା; ମାନବ ରୂପ ନେଇ, ଏଠାରେ ଏପରି ଦୁଃଖ ଅନ୍ୟ କଣ ଅଛି?
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵେଣୀଂ କୃତାଂ ମୂର୍ଧ୍ନି କଜ୍ଜଲଂ ଲୋଚନେ ତଥା । ଅସିଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତରସା ଛେଦ୍ମ୍ଯହଂ ନାନ୍ଯଥା ସୁଖମ୍
ମୁଣ୍ଡରେ ଚୋଟି ଏବଂ ଚକୁରେ କଜଳ ଦେଖି, ମୁଁ ତ୍ୱରାନ୍ତ ତଳୱାର ଧରି କାଟିଦେବି—ନହେଲେ ସୁଖ ମିଳିବ ନାହିଁ।
ଅପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ମହୀପାଲଂ ନିକ୍ଷିପ୍ତୋଽଗ୍ନିର୍ମଯା ଗୃହେ । ଦଗ୍ଧୁକାମଶ୍ଚ ପାପାତ୍ମା ନିର୍ଦଗ୍ଧୋଽସୌ ପୁରୋଚନଃ
ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିବା ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଘରରେ ଅଗ୍ନି ରଖିଥିଲି; ଜଳିବା ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ପାପୀ ପୁରୋଚନ ଜଳିଗଲେ।
କୀଚକା ନିହତାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଵାମପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜନାଧିପ । ନ ତଥା ନିହତାଃ ସର୍ଵେ ସଭାର୍ଯା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଜାଃ
ଜନାଧିପତିଙ୍କୁ ପଚାରିବା ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତ କୀଚକଙ୍କୁ ମାରାଗଲା; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତେ ସହ ପତ୍ନୀ ଏପରି ମାରାଯାଇନାହିଁ।
ମୂର୍ଖତ୍ଵଂ ତଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଗନ୍ଧର୍ଵେଭ୍ଯଶ୍ଚ ମୋଚିତାଃ । ଦୁର୍ଯୋଧନାଦଯଃ କାମଂ ଶତ୍ରଵୋ ନିଗଡୀକୃତାଃ
ତୁମର ମୂଖତା, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆମକୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲା; ଦୁର୍ଯୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ବନ୍ଧି ରଖାଯାଇଥିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନହିତାଯାଦ୍ଯ ଧନଂ ଦାତୁଂ ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି । ନାହଂ ଦଦେ ମହୀପାଲ ସର୍ଵଥା ପ୍ରେରିତସ୍ତ୍ଵଯା
ଆଜି ତୁମେ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ଧନ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ; ମୁଁ ରାଜା, ତୁମେ ଯେତେ ଉତ୍ସାହିତ କର, ମୁଁ କେବେ ଦେବିନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିର୍ଗତେ ଭୀମେ ତ୍ରିଭିଃ ପରିଵୃତୋ ନୃପଃ । ଦଦୌ ଵିତ୍ତଂ ସୁବହୁଲଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ଧର୍ମଜଃ
ଏପରି କହି ଭୀମ ତିନି ଜଣେ ସହିତ ବାହାରିଗଲେ; ଧର୍ମପୁତ୍ର ବହୁ ଧନ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ।