ପୂର୍ଵସ୍ମିନ୍ନପି ଜନ୍ମନି ତ୍ରିଜଗତାଂ ମାତା ନ ଚାରାଧିତା ନ ଧ୍ଯାତଂ ପଦପଙ୍କଜଂ ସୁଖକରଂ ଦେଵ୍ଯାଃ ଶିଵାଯାଶ୍ଚିରମ୍ । ତେନାହଂ ସୁତ ଦୁର୍ଭଗାସ୍ମି ସତତଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପୁନସ୍ତ୍ଵାଂ ଵନେ ତପ୍ସ୍ଯାମି ପ୍ରିଯ ପାତକଂ ସ୍ମୃତଵତୀ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା କୃତଂ ଯତ୍ସ୍ଵଯମ୍
'ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ, ତିନି ଜଗତର ମାକୁ ପୂଜା କରିନଥିଲି, ଦେବୀ ଶିବାଙ୍କର ସୁଖଦାୟକ ପଦ୍ମପାଦରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରିନଥିଲି। ଏହି କାରଣରୁ, ପୁଅ, ମୁଁ ସଦା ଦୁଃଖି ଭାଗ୍ୟରେ; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଫେରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି, ଏବଂ ମୁଁ ପାପର ସ୍ମୃତିରେ ତପସ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ମୁଁ ଜାଣିସୁନି କରିଛି।'
ସୂତ ଉଵାଵ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଯା ତଂ ସୁତଂ କୁନ୍ତୀ ମଞ୍ଜୂଷାଯାଂ ଧୃତଂ କିଲ । ଧାତ୍ରୀହସ୍ତେ ଦଦୌ ଭୀତା ଜନଦର୍ଶନତସ୍ତଥା
ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି କହି, କୁନ୍ତୀ ଶିଶୁକୁ ମଞ୍ଜୁଷାରେ ରଖିଲେ, ଲୋକମାନେ ଦେଖିବାର ଭୟରେ, ଧାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ତ୍ରସ୍ତା ତଦା କୁନ୍ତୀ ପିତୃଵେଶ୍ମନ୍ଯୁଵାସ ସା । ମଞ୍ଜୂଷା ଵହମାନା ଚ ପ୍ରାପ୍ତା ହ୍ଯଧିରଥେନ ଵୈ
ତାପରେ, ଭୟଭିତ କୁନ୍ତୀ ସ୍ନାନ କରି, ପିତାଙ୍କ ଘରେ ରହିଲେ; ମଞ୍ଜୁଷା ଯାଉଥିବା ବେଳେ ଅଧିରଥ ତାହାକୁ ମିଳିଲେ।
ରାଧା ସୂତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଵୈ ତଯାସୌ ପ୍ରାର୍ଥିତଃ ସୁତଃ । କର୍ଣୋଽଭୂଦ୍ବଲଵାନ୍ଵୀରଃ ପାଲିତଃ ସୂତସଦ୍ମନି
ସୂତର ଜନା ରାଧା, ପୁଅ ପାଇଁ ଅତି ଆଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ; ଏଭଳି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୀର କର୍ଣ୍ଣ ସୂତ ଘରରେ ଲାଳିତ ହେଲେ।
କୁନ୍ତୀ ଵିଵାହିତା କନ୍ଯା ପାଣ୍ଡୁନା ସା ସ୍ଵଯମ୍ଵରେ । ମାଦ୍ରୀ ଚୈଵାପରା ଭାର୍ଯା ମଦ୍ରରାଜସୁତା ଶୁଭା
କୁନ୍ତୀ, ଏକ କନ୍ୟା, ନିଜ ସ୍ୱୟଂବରରେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ସହ ବିବାହିତ ହେଲେ; ମାଦ୍ରୀ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଶୁଭା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ମଦ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ଥିଲେ।
ମୃଗଯାଂ ରମମାଣସ୍ତୁ ଵନେ ପାଣ୍ଡୁର୍ମହାବଲଃ । ଜଘାନ ମୃଗବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୁ ରମମାଣଂ ମୁନିଂ ଵନେ
ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିକାର କରିବାରେ ମନ ଲଗାଇଥିବାବେଳେ, ଏକ ମୁନିକୁ ମୃଗ ବୋଲି ଭାବି, ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ଶପ୍ତସ୍ତେନ ତଦା ପାଣ୍ଡୁର୍ମୁନିନା କୁପିତେନ ଚ । ସ୍ତ୍ରୀସଙ୍ଗଂ ଯଦି କର୍ତାସି ତଦା ତେ ମରଣଂ ଧୁଵମ୍
ସେ ମୁନି, କ୍ରୋଧରେ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ଯଦି ଜନାନୀ ସହ ସଂଗ କରିବ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।'
ଇତି ଶପ୍ତସ୍ତୁ ମୁନିନା ପାଣ୍ଡୁଃ ଶୋକସମନ୍ଵିତଃ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ଵନେ ଵାସଂ ଚକାର ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ
ମୁନିଙ୍କ ଶାପ ପାଇଁ, ପାଣ୍ଡୁ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ରାଜ୍ୟ ଛାଡି ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରିବାକୁ ଲଗିଲେ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
କୁନ୍ତୀ ମାଦ୍ରୀ ଚ ଭାର୍ଯେ ଦ୍ଵେ ଜଗ୍ମତୁଃ ସହ ସଙ୍ଗତେ । ସେଵନାର୍ଥଂ ସତୀଧର୍ମଂ ସଂଶ୍ରିତେ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ, ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଚାଲିଗଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଓ ସତୀ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ମୁନିମାନେ ସହିତ।
ଗଙ୍ଗାତୀରେ ସ୍ଥିତଃ ପାଣ୍ଡୁର୍ମୁନୀନାମାଶ୍ରମେଷୁ ଚ । ଶୃଣ୍ଵାନୋ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଚକାର ଦୁଶ୍ଚରଂ ତପଃ
ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ, ପାଣ୍ଡୁ ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ; ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣି, ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ।
କଥାଯାଂ ଵର୍ତମାନାଯାଂ କଦାଚିଦ୍ଧର୍ମସଂଶ୍ରିତମ୍ । ଅଶୃଣୋଦ୍ଵଚନଂ ରାଜା ସୁପୃଷ୍ଟଂ ମୁନିଭାଷିତମ୍
ଏକଥା ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ରାଜା ଧର୍ମ ସଂପର୍କରେ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ କଥା ଶୁଣିଲେ।
ଅପୁତ୍ରସ୍ଯ ଗତିର୍ନାସ୍ତି ସ୍ଵର୍ଗେ ଗନ୍ତୁଂ ପରନ୍ତପ । ଯେନ କେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଜନନଂ ଚରେତ୍
'ଯାହାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନାହିଁ, ସେ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପଥ ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା; ଯେଭଳି ଉପାୟ ହେଉ, ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଚିତ।'
ଅଂଶଜଃ ପୁତ୍ରିକାପୁତ୍ରଃ କ୍ଷେତ୍ରଜୋ ଗୋଲକସ୍ତଥା । କୁଣ୍ଡଃ ସହୋଢଃ କାନୀନଃ କ୍ରୀତଃ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତଥା ଵନେ
ଏକ ପୁତ୍ର ଅଂଶରୁ ହେବା, କନ୍ୟାରୁ ହେବା, କ୍ଷେତ୍ରରୁ ହେବା, ଅନାଥ ଶିଶୁ ଭାବରେ ମିଳିବା; କୁଣ୍ଡରୁ ହେବା, ପତି ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ, ବିବାହ ବାହାରେ ଜନ୍ମିତ, କିଣିବା, ଜଙ୍ଗଲରେ ମିଳିବା ଭଳି ପୁତ୍ର ହେଇପାରେ।
ଦତ୍ତଃ କେନାପି ଚାଶକ୍ତୌ ଧନଗ୍ରାହିସୁତାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଉତ୍ତରୋତ୍ତରତଃ ପୁତ୍ରା ନିକୃଷ୍ଟା ଇତି ନିଶ୍ଚଯଃ
ଅସମର୍ଥ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା, ଧନ ନେଇଥିବା ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୁତ୍ର ପୂର୍ବବର୍ଗରୁ କମ ମାନାଯାଏ, ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ।
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ତଦା ପ୍ରାହ କୁନ୍ତୀଂ କମଲଲୋଚନାମ୍ । ସୁତମୁତ୍ପାଦଯାଶୁ ତ୍ଵଂ ମୁନିଂ ଗତ୍ଵା ତପୋଽନ୍ଵିତମ୍
ଏହା ଶୁଣି, ସେ କମଳନୟନୀ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ କର, ଏକ ତପସ୍ୟାରତ ମୁନିଙ୍କୁ ଯାଇ।'
ମମାଜ୍ଞଯା ନ ଦୋଷସ୍ତେ ପୁରା ରାଜ୍ଞା ମହାତ୍ମନା । ଵସିଷ୍ଠାଜ୍ଜନିତଃ ପୁତ୍ରଃ ସୌଦାସେନେତି ମେ ଶ୍ରୁତମ୍
'ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ତୁମର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; ପୂର୍ବରୁ, ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀଙ୍କୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୌଦାସ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଥିଲେ, ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିଛି।'
ତଂ କୁନ୍ତୀ ଵଚନଂ ପ୍ରାହ ମମ ମନ୍ତ୍ରୋଽସ୍ତି କାମଦଃ । ଦତ୍ତୋ ଦୁର୍ଵାସସା ପୂର୍ଵଂ ସିଦ୍ଧିଦଃ ସର୍ଵଥା ପ୍ରଭୋ
କୁନ୍ତୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋ ପାଖରେ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି, ଯାହା ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ଦୁର୍ବାସା ମୁନି ପୂର୍ବରୁ ଦେଇଥିଲେ, ଏହା ସଦା ସଫଳତା ଦେଇଥାଏ, ପ୍ରଭୁ।'
ନିମନ୍ତ୍ରଯେଽହଂ ଯଂ ଦେଵଂ ମନ୍ତ୍ରେଣାନେନ ପାର୍ଥିଵ । ଆଗଚ୍ଛେତ୍ସର୍ଵଥାସୌ ଵୈ ମମ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ନିମନ୍ତ୍ରିତଃ
'ମୁଁ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଯେ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବି, ରାଜା, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବେ।'
ଭର୍ତୁର୍ଵାକ୍ଯେନ ସା ତତ୍ର ସ୍ମୃତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ସୁରୋତ୍ତମମ୍ । ସଙ୍ଗମ୍ଯ ସୁଷୁଵେ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରଥମଂ ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମକୁ ମନେ ପକାଇ, ସେ ଦେବତା ସହ ସଂଗ କରି, ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଵାଯୋର୍ଵୃକୋଦରଂ ପୁତ୍ରଂ ଜିଷ୍ଣୁଂ ଚୈଵ ଶତକ୍ରତୋଃ । ଵର୍ଷେ ଵର୍ଷେ ତ୍ରଯଃ ପୁତ୍ରାଃ କୁନ୍ତ୍ଯା ଜାତା ମହାବଲାଃ
ବାୟୁ ଠାରୁ ବୃକୋଦର ପୁତ୍ର ହେଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ଠାରୁ ଅର୍ଜୁନ ଜନ୍ମିଲେ; ଏଭଳି, ପ୍ରତି ବର୍ଷେ, କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ତିନି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ହେଲେ।
ମାଦ୍ରୀ ପ୍ରାହ ପତିଂ ପାଣ୍ଡୁଂ ପୁତ୍ରଂ ମେ କୁରୁ ସତ୍ତମ । କିଂ କରୋମି ମହାରାଜ ଦୁଃଖଂ ନାଶଯ ମେ ପ୍ରଭୋ
ମାଦ୍ରୀ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋ ପାଇଁ ଏକ ପୁତ୍ର ଦିଅ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ କଣ କରିବି, ମହାରାଜ? ପ୍ରଭୁ, ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର କର।'
ପ୍ରାର୍ଥିତା ପତିନା କୁନ୍ତୀ ଦଦୌ ମନ୍ତ୍ରଂ ଦଯାନ୍ଵିତା । ଏକପୁତ୍ରପ୍ରବନ୍ଧେନ ମାଦ୍ରୀ ପତିମତେ ସ୍ଥିତା
ପତିଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, କୁନ୍ତୀ ଦୟାରେ ମନ୍ତ୍ର ଦେଲେ; ମାଦ୍ରୀ, ପତିଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଏହା ବ୍ୟବହାର କଲେ।
ସ୍ମୃତ୍ଵା ତଦାଶ୍ଵିନୌ ଦେଵୌ ମଦ୍ରରାଜସୁତା ସୁତୌ । ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ସୁଷୁଵେ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ସେ ସମୟରେ ମାଦ୍ର ରାଜାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପବତୀ ଦେବୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଏଵଂ ତେ ପାଣ୍ଡଵାଃ ପଞ୍ଚ କ୍ଷେତ୍ରୋତ୍ପନ୍ତାଃ ସୁରାତ୍ମଜାଃ । ଵର୍ଷଵର୍ଷାନ୍ତରେ ଜାତା ଵନେ ତସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏଭଳି ଭାବେ, ସେଇ ଅରଣ୍ୟରେ ବର୍ଷ ପରେ ବର୍ଷ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏକସ୍ମିନ୍ସମଯେ ପାଣ୍ଡୁର୍ମାଦ୍ରୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ନିର୍ଜନେ । ଆଶ୍ରମେ ଚାତିକାମାର୍ତୋ ଜଗ୍ରାହାଗତଵୈଶସଃ
ଏକ ଦିନ, ପାଣ୍ଡୁ ଆଶ୍ରମରେ ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ଏକା ଦେଖିଲେ । ସେ ଅତ୍ୟଧିକ କାମନାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଆସନ୍ତା ଦୁଃଖର କଥା ଭାବିନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ ।
ମା ମା ମା ମେତି ବହୁଧା ନିଷିଦ୍ଧୋଽପିତଯା ଭୃଶମ୍ । ଆଲିଲିଙ୍ଗ ପ୍ରିଯାଂ ଦୈଵାତ୍ପପାତ ଧରଣୀତଲେ
ମାଦ୍ରୀ ବାରମ୍ବାର 'ନାହିଁ, ନାହିଁ, ନାହିଁ' ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ପାଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ । ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ ।
ଯଥା ଵୃକ୍ଷଗତା ଵଲ୍ଲୀ ଛିନ୍ନେ ପତତି ଵୈ ଦ୍ରୁମେ । ତଥା ସା ପତିତା ବାଲା କୁର୍ଵନ୍ତୀ ରୋଦନଂ ବହୁ
ଯେପରି ଗଛରୁ ଲତା କାଟିଦେଲେ ପଡ଼ିଯାଏ, ସେପରି ସେ ଅପରିପକ୍ୱ ମାଦ୍ରୀ ଭୂମିରେ ଲୁହା ଝରାଇ ଭାରି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ ।
ପ୍ରତ୍ଯାଗତା ତଦା କୁନ୍ତୀ ରୁଦତୀ ବାଲକାସ୍ତଥା । ମୁନଯଶ୍ଚ ମହାଭାଗାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୋଲାହଲଂ ତଦା
ସେବେଳେ କୁନ୍ତୀ ଓ ଶିଶୁମାନେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଫେରିଲେ । ଏହି କୋଳାହଳ ଶୁଣି, ମହାନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ ।
ମୃତଃ ପାଣ୍ଡୁସ୍ତଦା ସର୍ଵେ ମୁନଯଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ । ସହାଗ୍ନିଭିର୍ଵିଧିଂ କୃତ୍ଵା ଗଙ୍ଗାତୀରେ ତଦାଦହନ୍
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲାପରେ, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ନିଜ ନିଜ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଅଗ୍ନି ସହିତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ତାଙ୍କର ଦାହ କରିଲେ।
ଚକ୍ରେ ସହୈଵ ଗମନଂ ମାଦ୍ରୀ ଦତ୍ତ୍ଵା ସୁତୌ ଶିଶୂ । କୁନ୍ତ୍ଯୈ ଧର୍ମଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ସତୀନାଂ ସତ୍ଯକାମତଃ
ମାଦ୍ରୀ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ, ସେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ସହ ଚାଲିଯିବେ; ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଶିଶୁକୁ କୁନ୍ତୀଙ୍କ ହସ୍ତରେ ସମର୍ପଣ କରି, ସତୀମାନେ ଯେପରି ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ଆଚରଣ କଲେ।