ସୂତ ଉଵାଚ ଶନ୍ତନୁର୍ନାମ ରାଜର୍ଷିର୍ମୃଗଯାନିରତଃ ସଦା । ଵନଂ ଜଗାମ ନିଘ୍ନନ୍ଵୈ ମୃଗାଂଶ୍ଚ ମହିଷାନ୍ ରୁରୂନ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଶାନ୍ତନୁ ନାମକ ରାଜା ମୃଗୟାରେ ସଦା ଲିନ ଥିଲେ; ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ, ମୃଗ, ମହିଷ ଓ ରୁରୁ ମାରୁଥିଲେ।
ଚତ୍ଵାର୍ଯେଵ ତୁ ଵର୍ଷାଣି ପୁତ୍ରେଣ ସହ ଭୂପତିଃ । ରମମାଣଃ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ କୁମାରେଣ ଯଥା ହରଃ
ଚାରି ବର୍ଷ ଧରି ରାଜା ନିଜ ପୁଅ ସହ ଶିବ ନିଜ ପୁଅ ସହ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେପରି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ।
ଏକଦା ଵିକ୍ଷିପନ୍ବାଣାନ୍ଵିନିଘ୍ନନ୍ଖଡ୍ଗସୂକରାନ୍ । ସ କଦାଚିଦ୍ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କାଲିନ୍ଦୀଂ ସରିତାଂ ଵରାମ୍
ଏକଦିନ ଧନୁର୍ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କରି, ଖଡ୍ଗ ଓ ଶୁକର ମାରୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଏକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚି କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀକୁ ଯାଇଲେ।
ମହୀପତିରନିର୍ଦେଶ୍ଯମାଜିଘ୍ରଦ୍ଗନ୍ଧମୁତ୍ତମମ୍ । ତସ୍ଯ ପ୍ରଭଵମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ସଜଞ୍ଚଚାର ଵନଂ ତଦା
ରାଜା ଅବିବରଣୀୟ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କଲେ; ତାହାର ଉତ୍ସ ଖୋଜିବାକୁ, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଲାଗିଲେ।
ନ ମନ୍ଦାରସ୍ଯ ଗନ୍ଧୋଽଯଂ ମୃଗନାଭିମଦସ୍ଯ ନ । ଚମ୍ପକସ୍ଯ ନ ମାଲତ୍ଯା ନ କେତକ୍ଯା ମନୋହରଃ
ଏହି ସୁଗନ୍ଧ ମନ୍ଦାର ଫୁଲରୁ ନୁହେଁ, ମୃଗ ନାଭିର ମସ୍କ ରୁ ନୁହେଁ, ଚମ୍ପକ ଫୁଲ, ମାଲତୀ କିମ୍ବା କେତକୀ ଫୁଲର ମଧୁର ଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଏହି ନୁହେଁ।
ନ ଚାନୁଭୂତପୂର୍ଵୋଽଯଂ ଵାତି ଗନ୍ଧଵହଃ ଶୁଭଃ । କୁତୋଽଯମେତି ଵାଯୁର୍ଵୈ ମମ ଘ୍ରାଣଵିମୋହନଃ
ଏପରି ପବିତ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ କେବେ ମୁଁ ଅନୁଭବ କରିନଥିଲି; ଏହି ମନମୋହନ ଗନ୍ଧ ଆସୁଛି କେଉଁଠୁ, ମୋ ଘ୍ରାଣକୁ ଏତେ ଭ୍ରମିତ କରୁଛି?
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯମାନୋଽସୌ ବଭ୍ରାମ ଵନମଣ୍ଡଲମ୍ । ମୋହିତୋ ଗନ୍ଧଲୋଭେନ ଶନ୍ତନୁଃ ପଵନାନୁଗଃ
ଏପରି ଭାବିବା ସହିତ, ଗନ୍ଧ ପାଇଁ ଲୋଭରେ ମନ ହରାଇ, ଶାନ୍ତନୁ ରାଜା ବନ ମଧ୍ୟରେ ପବନ ପଛରେ ପଛରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ନଦୀତୀରେ ସଂସ୍ଥିତାଂ ଚାରୁଦର୍ଶନାମ୍ । ଶୃଙ୍ଗାରରହିତାଂ କାନ୍ତାଂ ସୁସ୍ଥିତାଂ ମଲିନାମ୍ବରାମ୍
ସେ ନଦୀ କୂଳରେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଶାନ୍ତ, ମଧୁର ଦେହୀ, ମେଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକ ଯୁବତୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାମସିତାପାଙ୍ଗୀଂ ଵିସ୍ମିତଃ ସ ମହୀପତିଃ । ଅସ୍ଯା ଦେହସ୍ଯ ଗନ୍ଧୋଽଯମିତି ସଞ୍ଜାତନିଶ୍ଚଯଃ
ତାଙ୍କର କଳା ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖି, ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ—ଏହି ସୁଗନ୍ଧ ତାଙ୍କର ଦେହରୁ ଆସୁଛି।
ତଦଦ୍ଭୁତଂ ରୂପମତୀଵ ସୁନ୍ଦରଂ ତଥୈଵ ଗନ୍ଧୋଽଖିଲଲୋକସମ୍ମତଃ । ଵଯଶ୍ଚ ତାଦୃଙ୍ ନଵଯୌଵନଂ ଶୁଭଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ରାଜା କିଲ ଵିସ୍ମିତୋଽଭଵତ୍
ତାଙ୍କର ରୂପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ସୁନ୍ଦର ଥିଲା, ଏହି ସୁଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନକୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲା; ତାଙ୍କର ବୟସ ବି ତରୁଣ ଯୌବନରେ ଥିଲା—ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
କେଯଂ କୁତୋ ଵା ସମୁପାଗତାଧୁନା ଦେଵାଙ୍ଗନା ଵା କିମୁ ମାନୁଷୀ ଵା । ଗନ୍ଧର୍ଵପୁତ୍ରୀ କିଲ ନାଗକନ୍ଯା ଜାନେ କଥଂ ଗନ୍ଧଵତୀଂ ନୁ କାମିନୀମ୍
ଏହି ଯୁବତୀ କିଏ, କେଉଁଠୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି? ଦେବଙ୍ଗନା କି, ନରୀ କି? ଗାନ୍ଧର୍ବ ପୁତ୍ରୀ କିମ୍ବା ନାଗକନ୍ୟା? କିପରି ଏହି ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଆକର୍ଷକ ଯୁବତୀ ହେଲେ?
ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଚୈଵଂ ମନସା ନୃପୋଽସୌ ନ ନିଶ୍ଚଯଂ ପ୍ରାପ ଯଦା ତତଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଗଙ୍ଗାଂ ସ୍ମରନ୍କାମଵଶଂ ଗତୋଽଥ ପପ୍ରଚ୍ଛ କାନ୍ତାଂ ତଟସଂସ୍ଥିତାଂ ଚ
ଏପରି ଭାବି ରାଜା ନିଜ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଆସକ୍ତିରେ ପଡ଼ି, ସେ ନଦୀ କୂଳରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କାସି ପ୍ରିଯେ କସ୍ଯ ସୁତାସି କସ୍ମା- ଦିହ ସ୍ଥିତା ତ୍ଵଂ ଵିଜନେ ଵରୋରୁ । ଏକାକିନୀ କିଂ ଵଦ ଚାରୁନେତ୍ରେ ଵିଵାହିତା ଵା ନ ଵିଵାହିତାସି
ପ୍ରିୟା, ତୁମେ କିଏ? କାହାର ଝିଅ? କେଉଁ କାରଣରେ ଏହି ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଏକା ଦଣ୍ଡାଇଛ? ଚମତ୍କାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ମତେ କହ, ବିବାହିତ କି ଅବିବାହିତ?
ସଞ୍ଜାତକାମୋଽହମରାଲନେତ୍ରେ ତ୍ଵାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କାନ୍ତାଂ ଚ ମନୋରମାଂ ଚ । ବ୍ରୂହି ପ୍ରିଯେ ଯାସି ଚିକୀର୍ଷସି ତ୍ଵଂ କିଂ ଚେତି ସର୍ଵଂ ମମ ଵିସ୍ତରେଣ
ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋ ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମିଛି, ଆକର୍ଷକ ଓ ମନୋରମା ଯୁବତୀ; ପ୍ରିୟା, କହ, କଉଁଠି ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ—ସବୁ ମୋତେ ଖୋଲାସା କର।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତା ସୁଦତୀ ନୃପେଣ ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ସସ୍ମିତମମ୍ବୁଜେକ୍ଷଣା । ଦାଶସ୍ଯ ପୁତ୍ରୀଂ ତ୍ଵମଵେହି ରାଜନ୍ କନ୍ଯାଂ ପିତୁଃ ଶାସନସଂସ୍ଥିତାଂ ଚ
ରାଜାଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ମିଷ୍ଟି ହସି ଓ ପଦ୍ମ ନୟନ ଯୁବତୀ ହସି କହିଲେ—'ହେ ରାଜନ, ମୁଁ ଏକ ମାଝିଙ୍କ ଝିଅ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚଳିଥିବା କନ୍ୟା ବୋଲି ଜାଣ।'
ତରୀମିମାଂ ଧର୍ମନିମିତ୍ତମେଵ ସଂଵାହଯାମୀହ ଜଲେ ନୃପେନ୍ଦ୍ର । ପିତା ଗୃହେ ମେଽଦ୍ଯ ଗତୋଽସ୍ତି କାମଂ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯର୍ଥପତେ ତଵାଗ୍ରେ
ହେ ରାଜା, ଧର୍ମ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ତର ଚଳାଉଛି; ଆଜି ମୋ ପିତା ଘରକୁ ଗଲେ—ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ କହୁଛି।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵିରରାମ ବାଲା କାମାତୁରସ୍ତାଂ ନୃପତିର୍ବଭାଷେ । କୁରୁପ୍ରଵୀରଂ କୁରୁ ମାଂ ପତିଂ ତ୍ଵଂ ଵୃଥା ନ ଗଚ୍ଛେନ୍ନନୁ ଯୌଵନଂ ତେ
ଏପରି କହି, ସେ ଝିଅ ଚୁପ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ରାଜା କାମନାରେ ଆକୁଳ ହୋଇ କହିଲେ—'ହେ କୁରୁବଂଶର ମହାନୀୟା, ମୋତେ ତୁମ ପତି କର; ତୁମର ଯୌବନ ବ୍ୟର୍ଥ ଯାଉ ନାହିଁ।'
ନ ଚାସ୍ତି ପତ୍ନୀ ମମ ଵୈ ଦ୍ଵିତୀଯା ତ୍ଵଂ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଭଵ ମେ ମୃଗାକ୍ଷି । ଦାସୋଽସ୍ମି ତେଽହଂ ଵଶଗଃ ସଦୈଵ ମନୋଭଵସ୍ତାପଯତି ପ୍ରିଯେ ମାମ୍
ମୋର ଦ୍ୱିତୀୟା ପତ୍ନୀ କେହି ନାହିଁ; ହରିଣୀ ନୟନୀ, ତୁମେ ମୋର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ହେଉ। ମୁଁ ସଦା ତୁମ ଅଧୀନ ଦାସ, ପ୍ରିୟା, କାମଦେବ ମୋତେ ଜ୍ୱଳାଇ ଦେଉଛନ୍ତି।
ଗତା ପ୍ରିଯା ମାଂ ପରିହୃତ୍ଯ କାନ୍ତା ନାନ୍ଯା ଵୃତାହଂ ଵିଧୁରୋଽସ୍ମି କାନ୍ତେ । ତ୍ଵାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵାଵଯଵାତିରମ୍ଯାଂ ମନୋ ହି ଜାତଂ ଵିଵଶଂ ମଦୀଯମ୍
ମୋର ପ୍ରିୟା ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ବି ଚୟନ କରିନାହିଁ, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ; ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଅତି ଆକର୍ଷକ, ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋ ମନ ପୂରା ମୋହିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାମୃତାସ୍ଵାଦରସଂ ନୃପସ୍ଯ ଵଚୋଽତିରମ୍ଯଂ ଖଲୁ ଦାଶକନ୍ଯା । ଉଵାଚ ତଂ ସାତ୍ତ୍ଵିକଭାଵଯୁକ୍ତା କୃତ୍ଵାତିଧୈର୍ଯଂ ନୃପତିଂ ସୁଗନ୍ଧା
ରାଜାଙ୍କ ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, ମାଝିଙ୍କ ଝିଅ ସତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବରେ ଅତି ଧୈର୍ୟ ଧରି, ରାଜା ସୁଗନ୍ଧାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯଦାତ୍ଥ ରାଜନ୍ ମଯି ତତ୍ତଥୈଵ ମନ୍ଯେଽହମେତତ୍ତୁ ଯଥା ଵଚସ୍ତେ । ନାସ୍ମି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରା ତ୍ଵମଵେହି କାମଂ ଦାତା ପିତା ମେଽର୍ଥଯ ତଂ ତ୍ଵମାଶୁ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ମୁଁ ତାକୁ ଏମିତି ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ—ମୋ ପିତା ଦାତା; ତୁମେ ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ଶୀଘ୍ର ନିଅ।
ନ ସ୍ଵୈରିଣୀହାସ୍ମ୍ଯପି ଦାଶପୁତ୍ରୀ ପିତୁର୍ଵଶେଽହଂ ସତତଂ ଚରାମି । ସ ଚେଦ୍ଦଦାତି ପ୍ରଥିତଃ ପିତା ମେ ଗୃହାଣ ପାଣିଂ ଵଶଗାସ୍ମି ତେଽହମ୍
ମୁଁ ମାଝିଙ୍କ ଝିଅ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଧୀନ ନୁହେଁ; ସଦା ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚଳିଏ। ଯଦି ମୋ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପିତା ଅନୁମତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ମୋତେ ବିବାହ କର—ମୁଁ ତୁମ ଅଧୀନ ହେବି।
ମନୋଭଵସ୍ତ୍ଵାଂ ନୃପ କିଂ ଦୁନୋତି ଯଥା ପୁନର୍ମାଂ ନଵଯୌଵନାଂ ଚ । ଦୁନୋତି ତତ୍ରାପି ହି ରକ୍ଷଣୀଯା ଧୃତିଃ କୁଲାଚାରପରମ୍ପରାସୁ
ରାଜା, କାମଦେବ ମୋତେ ଯେପରି ଭୋଗାଇ ଦେଉଛନ୍ତି, ଏହି ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ତୁମକୁ କିଏ ଭୋଗାଇ ଦେଉଛି? ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମନ ଦମନ କରିବା ଏବଂ ପରିବାରର ଚାଳ-ଚରିତ୍ର ରକ୍ଷା କରିବା ଅତି ଆବଶ୍ୟକ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତସ୍ଯା ନୃପତି କାମମୋହିତଃ । ଗତୋ ଦାଶପତେର୍ଗେହଂ ତସ୍ଯା ଯାଚନହେତଵେ
ସୂତ କହିଲେ— ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା କାମରେ ମତିହାରା ହେଇ, ଦାସର ଘରକୁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୃପତିମାଯାନ୍ତଂ ଦାଶୋଽତିଵିସ୍ମଯଂ ଗତଃ । ପ୍ରଣାମଂ ନୃପତେଃ କୃତ୍ଵା କୃତାଞ୍ଜଲିରଭାଷତ
ରାଜାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦାସ ଭଲେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ।
ଦାଶ ଉଵାଚ ଦାସୋଽସ୍ମି ତଵ ଭୂପାଲ କୃତାର୍ଥୋଽହଂ ତଵାଗମେ । ଆଜ୍ଞାଂ ଦେହି ମହାରାଜ ଯଦର୍ଥମିହ ଚାଗମଃ
ଦାସ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମର ଦାସ, ରାଜା; ତୁମ ଆଗମନରେ ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା। ମହାରାଜ, ଆପଣ କିପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ଆଜ୍ଞା ଦିଅ।
ରାଜୋଵାଚ ଧର୍ମପତ୍ନୀଂ କରିଷ୍ଯାମି ସୁତାମେତାଂ ତଵାନଘ । ତ୍ଵଯା ଚେଦ୍ଦୀଯତେ ମହ୍ଯଂ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
ରାଜା କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମ ଜନ୍ମ ଅପରାଧ ନଥିବା କନ୍ୟାକୁ ଧର୍ମପତ୍ନୀ କରିବି, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଦେଉଛ। ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ଦାଶ ଉଵାଚ କନ୍ଯାରତ୍ନଂ ମଦୀଯଂ ଚେଦ୍ଯତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରାର୍ଥଯସେ ନୃପ । ଦାତଵ୍ଯଂ ତୁ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ନ ତ୍ଵଦେଯଂ କଦାଚନ
ଦାସ କହିଲେ— ରାଜା, ଯଦି ତୁମେ ମୋର କନ୍ୟାରତ୍ନକୁ ଚାହୁଛ, ମୁଁ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; କିନ୍ତୁ ସାଧାରଣ ଶର୍ତ୍ତରେ ତୁମକୁ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ।
ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରୋ ମହାରାଜ ତ୍ଵଦନ୍ତେ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ସର୍ଵଥା ଚାଭିଷେକ୍ତଵ୍ଯୋ ନାନ୍ଯଃ ପୁତ୍ରସ୍ତଵେତି ଵୈ
ମହାରାଜ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ତୁମ ପରେ ରାଜା ହେବା ଦରକାର; ସେହି ପୁଅକୁ ଏକା ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ, ତୁମ ଅନ୍ୟ ପୁଅକୁ ନୁହେଁ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଵାକ୍ଯଂ ତୁ ଦାଶସ୍ଯ ରାଜା ଚିନ୍ତାତୁରୋଽଭଵତ୍ । ଗାଙ୍ଗେଯଂ ମନସା କୃତ୍ଵା ନୋଵାଚ ନୃପତିସ୍ତଦା
ସୂତ କହିଲେ— ଦାସର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ; ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କୁ ଭାବି, ସେ ସମୟରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।