ସମାହୃତ୍ଯ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ସଚିଵାନ୍ସର୍ଵଶଃ ଶୁଭାନ୍
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ ଓ ଶୁଭ ସଚିବମାନେ ମିଳାଇଲେ।
କୃତ୍ଵା ତଂ ଯୁଵରାଜାନଂ ପୁତ୍ରଂ ସର୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍
ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ନିଜ ପୁଅକୁ ରାଜା ଯୁବରାଜ କଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଗାଂଗେଯସ୍ଯ ତଥୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଜାହ୍ନଵ୍ଯାଃ ସଂଭଵଂ ତଥା
ସୂତ କହିଲେ: ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ଜାହ୍ନବୀରୁ ଉତ୍ପତ୍ତି ଏପରି ବର୍ଣ୍ନିତ ହେଲା।
ଗଂଗାଵତରଣଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵସୂନାଂ ସଂଭଵଂ ତଥା
ଗଙ୍ଗାର ପବିତ୍ର ଅବତରଣ ଓ ବସୁମାନେ କେମିତି ଜନ୍ମିଲେ, ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ କହାଗଲା।
ପୁଣ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରମାଖ୍ଯାନଂ କଥିତଂ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଧ୍ଧ କଥା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହାଯାଇଛି।
ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନାନାଖ୍ଯାନକଥାନ୍ଵିତମ୍
ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ପବିତ୍ର କଥା, ନାନା ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଭରିତ, ଏଠାରେ କହାଯାଇଛି।
ଶୃଣ୍ଵତାଂ ସର୍ଵପାପଘ୍ନଂ ଶୁଭଦଂ ସୁଖଦଂ ତଥା
ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଶୁଭ ଓ ସୁଖ ମିଳେ।
ଦେଵଵ୍ରତପ୍ରତିଜ୍ଞାଵର୍ଣନମ୍ ଋଷଯ ଊଚୁଃ ଵସୂନାଂ ସମ୍ଭଵଃ ସୂତ କଥିତଃ ଶାପକାରଣାତ୍ । ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ଯ ତଥୋତ୍ପତ୍ତିଃ କଥିତା ଲୋମହର୍ଷଣେ
ଦେବବ୍ରତଙ୍କର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ବର୍ଣ୍ନନା। ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ବସୁମାନେ ଶାପର କାରଣରୁ କେମିତି ଜନ୍ମିଲେ, ଏହା କହାଯାଇଛି; ଏଭଳି ଲୋମହର୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କର ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ କଥାଯାଇଛି।
ମାତା ଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଧର୍ମଜ୍ଞ ନାମ୍ନା ସତ୍ଯଵତୀ ସତୀ । କଥଂ ଶନ୍ତନୁନା ପ୍ରାପ୍ତା ଭାର୍ଯା ଗନ୍ଧଵତୀ ଶୁଭା
ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟାସଙ୍କର ମାଆ ସତ୍ୟବତୀ ନାମର ଶୁଭା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତା ଥିଲେ; ସେ କିପରି ଶାନ୍ତନୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ?
ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଵିସ୍ତାରଂ ଦାଶପୁତ୍ରୀ କଥଂ ଧୃତା । ରାଜ୍ଞା ଧର୍ମଵରିଷ୍ଠେନ ସଂଶଯଂ ଛିନ୍ଧି ସୁଵ୍ରତ
ଦୟାକରି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ, ଦାସର ଝିଅକୁ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା କିପରି ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର, ଓ ସୁବ୍ରତ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଶନ୍ତନୁର୍ନାମ ରାଜର୍ଷିର୍ମୃଗଯାନିରତଃ ସଦା । ଵନଂ ଜଗାମ ନିଘ୍ନନ୍ଵୈ ମୃଗାଂଶ୍ଚ ମହିଷାନ୍ ରୁରୂନ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଶାନ୍ତନୁ ନାମକ ରାଜା ମୃଗୟାରେ ସଦା ଲିନ ଥିଲେ; ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ, ମୃଗ, ମହିଷ ଓ ରୁରୁ ମାରୁଥିଲେ।
ଚତ୍ଵାର୍ଯେଵ ତୁ ଵର୍ଷାଣି ପୁତ୍ରେଣ ସହ ଭୂପତିଃ । ରମମାଣଃ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ କୁମାରେଣ ଯଥା ହରଃ
ଚାରି ବର୍ଷ ଧରି ରାଜା ନିଜ ପୁଅ ସହ ଶିବ ନିଜ ପୁଅ ସହ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେପରି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ।
ଏକଦା ଵିକ୍ଷିପନ୍ବାଣାନ୍ଵିନିଘ୍ନନ୍ଖଡ୍ଗସୂକରାନ୍ । ସ କଦାଚିଦ୍ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କାଲିନ୍ଦୀଂ ସରିତାଂ ଵରାମ୍
ଏକଦିନ ଧନୁର୍ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କରି, ଖଡ୍ଗ ଓ ଶୁକର ମାରୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଏକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚି କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀକୁ ଯାଇଲେ।
ମହୀପତିରନିର୍ଦେଶ୍ଯମାଜିଘ୍ରଦ୍ଗନ୍ଧମୁତ୍ତମମ୍ । ତସ୍ଯ ପ୍ରଭଵମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ସଜଞ୍ଚଚାର ଵନଂ ତଦା
ରାଜା ଅବିବରଣୀୟ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କଲେ; ତାହାର ଉତ୍ସ ଖୋଜିବାକୁ, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଲାଗିଲେ।
ନ ମନ୍ଦାରସ୍ଯ ଗନ୍ଧୋଽଯଂ ମୃଗନାଭିମଦସ୍ଯ ନ । ଚମ୍ପକସ୍ଯ ନ ମାଲତ୍ଯା ନ କେତକ୍ଯା ମନୋହରଃ
ଏହି ସୁଗନ୍ଧ ମନ୍ଦାର ଫୁଲରୁ ନୁହେଁ, ମୃଗ ନାଭିର ମସ୍କ ରୁ ନୁହେଁ, ଚମ୍ପକ ଫୁଲ, ମାଲତୀ କିମ୍ବା କେତକୀ ଫୁଲର ମଧୁର ଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଏହି ନୁହେଁ।
ନ ଚାନୁଭୂତପୂର୍ଵୋଽଯଂ ଵାତି ଗନ୍ଧଵହଃ ଶୁଭଃ । କୁତୋଽଯମେତି ଵାଯୁର୍ଵୈ ମମ ଘ୍ରାଣଵିମୋହନଃ
ଏପରି ପବିତ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ କେବେ ମୁଁ ଅନୁଭବ କରିନଥିଲି; ଏହି ମନମୋହନ ଗନ୍ଧ ଆସୁଛି କେଉଁଠୁ, ମୋ ଘ୍ରାଣକୁ ଏତେ ଭ୍ରମିତ କରୁଛି?
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯମାନୋଽସୌ ବଭ୍ରାମ ଵନମଣ୍ଡଲମ୍ । ମୋହିତୋ ଗନ୍ଧଲୋଭେନ ଶନ୍ତନୁଃ ପଵନାନୁଗଃ
ଏପରି ଭାବିବା ସହିତ, ଗନ୍ଧ ପାଇଁ ଲୋଭରେ ମନ ହରାଇ, ଶାନ୍ତନୁ ରାଜା ବନ ମଧ୍ୟରେ ପବନ ପଛରେ ପଛରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ନଦୀତୀରେ ସଂସ୍ଥିତାଂ ଚାରୁଦର୍ଶନାମ୍ । ଶୃଙ୍ଗାରରହିତାଂ କାନ୍ତାଂ ସୁସ୍ଥିତାଂ ମଲିନାମ୍ବରାମ୍
ସେ ନଦୀ କୂଳରେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଶାନ୍ତ, ମଧୁର ଦେହୀ, ମେଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକ ଯୁବତୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାମସିତାପାଙ୍ଗୀଂ ଵିସ୍ମିତଃ ସ ମହୀପତିଃ । ଅସ୍ଯା ଦେହସ୍ଯ ଗନ୍ଧୋଽଯମିତି ସଞ୍ଜାତନିଶ୍ଚଯଃ
ତାଙ୍କର କଳା ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖି, ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ—ଏହି ସୁଗନ୍ଧ ତାଙ୍କର ଦେହରୁ ଆସୁଛି।
ତଦଦ୍ଭୁତଂ ରୂପମତୀଵ ସୁନ୍ଦରଂ ତଥୈଵ ଗନ୍ଧୋଽଖିଲଲୋକସମ୍ମତଃ । ଵଯଶ୍ଚ ତାଦୃଙ୍ ନଵଯୌଵନଂ ଶୁଭଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ରାଜା କିଲ ଵିସ୍ମିତୋଽଭଵତ୍
ତାଙ୍କର ରୂପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ସୁନ୍ଦର ଥିଲା, ଏହି ସୁଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନକୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲା; ତାଙ୍କର ବୟସ ବି ତରୁଣ ଯୌବନରେ ଥିଲା—ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
କେଯଂ କୁତୋ ଵା ସମୁପାଗତାଧୁନା ଦେଵାଙ୍ଗନା ଵା କିମୁ ମାନୁଷୀ ଵା । ଗନ୍ଧର୍ଵପୁତ୍ରୀ କିଲ ନାଗକନ୍ଯା ଜାନେ କଥଂ ଗନ୍ଧଵତୀଂ ନୁ କାମିନୀମ୍
ଏହି ଯୁବତୀ କିଏ, କେଉଁଠୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି? ଦେବଙ୍ଗନା କି, ନରୀ କି? ଗାନ୍ଧର୍ବ ପୁତ୍ରୀ କିମ୍ବା ନାଗକନ୍ୟା? କିପରି ଏହି ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଆକର୍ଷକ ଯୁବତୀ ହେଲେ?
ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଚୈଵଂ ମନସା ନୃପୋଽସୌ ନ ନିଶ୍ଚଯଂ ପ୍ରାପ ଯଦା ତତଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଗଙ୍ଗାଂ ସ୍ମରନ୍କାମଵଶଂ ଗତୋଽଥ ପପ୍ରଚ୍ଛ କାନ୍ତାଂ ତଟସଂସ୍ଥିତାଂ ଚ
ଏପରି ଭାବି ରାଜା ନିଜ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଆସକ୍ତିରେ ପଡ଼ି, ସେ ନଦୀ କୂଳରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କାସି ପ୍ରିଯେ କସ୍ଯ ସୁତାସି କସ୍ମା- ଦିହ ସ୍ଥିତା ତ୍ଵଂ ଵିଜନେ ଵରୋରୁ । ଏକାକିନୀ କିଂ ଵଦ ଚାରୁନେତ୍ରେ ଵିଵାହିତା ଵା ନ ଵିଵାହିତାସି
ପ୍ରିୟା, ତୁମେ କିଏ? କାହାର ଝିଅ? କେଉଁ କାରଣରେ ଏହି ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଏକା ଦଣ୍ଡାଇଛ? ଚମତ୍କାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ମତେ କହ, ବିବାହିତ କି ଅବିବାହିତ?
ସଞ୍ଜାତକାମୋଽହମରାଲନେତ୍ରେ ତ୍ଵାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କାନ୍ତାଂ ଚ ମନୋରମାଂ ଚ । ବ୍ରୂହି ପ୍ରିଯେ ଯାସି ଚିକୀର୍ଷସି ତ୍ଵଂ କିଂ ଚେତି ସର୍ଵଂ ମମ ଵିସ୍ତରେଣ
ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋ ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମିଛି, ଆକର୍ଷକ ଓ ମନୋରମା ଯୁବତୀ; ପ୍ରିୟା, କହ, କଉଁଠି ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ—ସବୁ ମୋତେ ଖୋଲାସା କର।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତା ସୁଦତୀ ନୃପେଣ ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ସସ୍ମିତମମ୍ବୁଜେକ୍ଷଣା । ଦାଶସ୍ଯ ପୁତ୍ରୀଂ ତ୍ଵମଵେହି ରାଜନ୍ କନ୍ଯାଂ ପିତୁଃ ଶାସନସଂସ୍ଥିତାଂ ଚ
ରାଜାଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ମିଷ୍ଟି ହସି ଓ ପଦ୍ମ ନୟନ ଯୁବତୀ ହସି କହିଲେ—'ହେ ରାଜନ, ମୁଁ ଏକ ମାଝିଙ୍କ ଝିଅ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚଳିଥିବା କନ୍ୟା ବୋଲି ଜାଣ।'
ତରୀମିମାଂ ଧର୍ମନିମିତ୍ତମେଵ ସଂଵାହଯାମୀହ ଜଲେ ନୃପେନ୍ଦ୍ର । ପିତା ଗୃହେ ମେଽଦ୍ଯ ଗତୋଽସ୍ତି କାମଂ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯର୍ଥପତେ ତଵାଗ୍ରେ
ହେ ରାଜା, ଧର୍ମ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ତର ଚଳାଉଛି; ଆଜି ମୋ ପିତା ଘରକୁ ଗଲେ—ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ କହୁଛି।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵିରରାମ ବାଲା କାମାତୁରସ୍ତାଂ ନୃପତିର୍ବଭାଷେ । କୁରୁପ୍ରଵୀରଂ କୁରୁ ମାଂ ପତିଂ ତ୍ଵଂ ଵୃଥା ନ ଗଚ୍ଛେନ୍ନନୁ ଯୌଵନଂ ତେ
ଏପରି କହି, ସେ ଝିଅ ଚୁପ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ରାଜା କାମନାରେ ଆକୁଳ ହୋଇ କହିଲେ—'ହେ କୁରୁବଂଶର ମହାନୀୟା, ମୋତେ ତୁମ ପତି କର; ତୁମର ଯୌବନ ବ୍ୟର୍ଥ ଯାଉ ନାହିଁ।'
ନ ଚାସ୍ତି ପତ୍ନୀ ମମ ଵୈ ଦ୍ଵିତୀଯା ତ୍ଵଂ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଭଵ ମେ ମୃଗାକ୍ଷି । ଦାସୋଽସ୍ମି ତେଽହଂ ଵଶଗଃ ସଦୈଵ ମନୋଭଵସ୍ତାପଯତି ପ୍ରିଯେ ମାମ୍
ମୋର ଦ୍ୱିତୀୟା ପତ୍ନୀ କେହି ନାହିଁ; ହରିଣୀ ନୟନୀ, ତୁମେ ମୋର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ହେଉ। ମୁଁ ସଦା ତୁମ ଅଧୀନ ଦାସ, ପ୍ରିୟା, କାମଦେବ ମୋତେ ଜ୍ୱଳାଇ ଦେଉଛନ୍ତି।
ଗତା ପ୍ରିଯା ମାଂ ପରିହୃତ୍ଯ କାନ୍ତା ନାନ୍ଯା ଵୃତାହଂ ଵିଧୁରୋଽସ୍ମି କାନ୍ତେ । ତ୍ଵାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵାଵଯଵାତିରମ୍ଯାଂ ମନୋ ହି ଜାତଂ ଵିଵଶଂ ମଦୀଯମ୍
ମୋର ପ୍ରିୟା ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ବି ଚୟନ କରିନାହିଁ, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ; ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଅତି ଆକର୍ଷକ, ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋ ମନ ପୂରା ମୋହିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାମୃତାସ୍ଵାଦରସଂ ନୃପସ୍ଯ ଵଚୋଽତିରମ୍ଯଂ ଖଲୁ ଦାଶକନ୍ଯା । ଉଵାଚ ତଂ ସାତ୍ତ୍ଵିକଭାଵଯୁକ୍ତା କୃତ୍ଵାତିଧୈର୍ଯଂ ନୃପତିଂ ସୁଗନ୍ଧା
ରାଜାଙ୍କ ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, ମାଝିଙ୍କ ଝିଅ ସତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବରେ ଅତି ଧୈର୍ୟ ଧରି, ରାଜା ସୁଗନ୍ଧାଙ୍କୁ କହିଲେ।