ଏତନ୍ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ଗର୍ଗାଚାର୍ଯୋ ମୁନେସ୍ତଦା । ଵିଚାର୍ଯ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ଧେତୁଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଵିଦ୍ଵାଚମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଗର୍ଗ ଋଷି ସବୁ ଭାବି, ଜ୍ୟୋତିଷ ଜ୍ଞାନ ଅନୁଯାୟୀ କାରଣ କହିଲେ।
ଗର୍ଗ ଉଵାଚ। ମୁନେ ନୈଵାପରାଧସ୍ତେ ନ ମାତୁର୍ନ କୁଲସ୍ଯ ଚ । ରେଵତ୍ଯଂତଂ ତୁ ଗଣ୍ଡାନ୍ତଂ ପୁତ୍ରଦୌଃଶୀଲ୍ଯକାରଣମ୍
ଗର୍ଗ କହିଲେ—ମୁନି, ତୁମେ, ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା କିମ୍ବା କୁଳ କୌଣସି ଦୋଷ କରିନାହାଁ; ରେବତୀ ନକ୍ଷତ୍ରର ଅଶୁଭ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ହେବା ହିଁ ପୁଅର ଦୁଷ୍ଟତାର କାରଣ।
ଦୁଷ୍ଟେ କାଲେ ଯତୋ ଜନ୍ମ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ଭୋ ମୁନେ । ତେନୈଵ ତଵ ଦୁଃଖାଯ ନାନ୍ଯୋ ହେତୁର୍ମନାଗପି
ମୁନି, ତୁମ ପୁଅ ଦୁଷ୍ଟ ସମୟରେ ଜନ୍ମିଥିବାରୁ ଏହି ଦୁଃଖ ହେଉଛି; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।
ତଦ୍ଦୁଃଖଶାଂତଯେ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଜଗତାଂ ମାତରଂ ଶିଵାମ୍ । ସମାରାଧଯ ଯତ୍ନେନ ଦୁର୍ଗାଂ ଦୁର୍ଗତିନାଶିନୀମ୍
ଏହି ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମା ଶିଭା ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କର; ସେ ଦୁର୍ଗତି ନାଶ କରନ୍ତି।
ଗର୍ଗସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଋତଵାକ୍ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ । ରେଵତୀଂ ତୁ ଶଶାପାସୌ ଵ୍ଯୋମ୍ନଃ ପତତୁ ରେଵତୀ
ଗର୍ଗଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଋତବାକ୍ କ୍ରୋଧରେ ରେବତୀକୁ ଶାପ ଦେଲେ—'ରେବତୀ ଆକାଶରୁ ପଡ଼ିଯାଉ!'
ଦତ୍ତେ ଶାପେ ତୁ ତେନାଥ ପୂଷ୍ଣୋ ଭଂ ଚ ପପାତ ଖାତ୍ । କୁମୁଦାଦ୍ରୌ ଭାସମାନଂ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ସେ ଶାପ ଦେଇବା ସହିତ, ପୂଷା ନକ୍ଷତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆକାଶରୁ ପଡ଼ିଗଲା, ସେହି ଦୀପ୍ତି କୁମୁଦ ପାହାଡ଼ରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖିଲେ।
ଖ୍ଯାତୋ ରୈଵତକଶ୍ଚାଭୂତ୍ତତ୍ପାତାତ୍କୁମୁଦାଚଲ: । ଅତୀଵ ରମଣୀଯଶ୍ଚ ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ସୋଽପ୍ଯଭୂତ୍
ଏଭଳି ରୈବତକ ପର୍ବତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତନରୁ କୁମୁଦ ପର୍ବତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେଇ ସମୟରୁ ଏହି ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର ହୋଇଗଲା।
ଦତ୍ତ୍ଵା ଶାପଂ ଚ ରେଵତ୍ଯୈ ଗର୍ଗୋକ୍ତଵିଧିନା ମୁନିଃ । ସମାରାଧ୍ଯାଂବିକାଂ ଦେଵୀଂ ସୁଖସୌଭାଗ୍ଯଭାଗଭୂତ୍
ମୁନି ଗର୍ଗଙ୍କ କଥାନୁସାରେ ରେବତୀଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ମା ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ଓ ସୁଖ ଲାଭ କଲେ।
ସ୍କନ୍ଦ ଉଵାଚ। ରେଵତ୍ଯୃକ୍ଷସ୍ଯ ଯତ୍ତେଜସ୍ତସ୍ମାଜ୍ଜାତା ତୁ କନ୍ଯକା । ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଲୋକେ ଦ୍ଵିତୀଯା ଶ୍ରୀରିଵାଭଵତ୍
ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ରେବତୀ ନକ୍ଷତ୍ରର ତେଜରୁ ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯାହାର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏହି ସଂସାରରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଗୋଟିଏ ଦ୍ୱିତୀୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପରି ପ୍ରତୀତି ହେଉଥିଲା।
ଅଥ ତାଂ ପ୍ରମୁଚଃ କନ୍ଯାଂ ରେଵତୀକାଂତିସଂଭଵାମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାମ ଚକାରାସ୍ଯା ରେଵତୀତି ମୁଦା ମୁନିଃ
ତାପରେ, ରେବତୀଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ମୁନି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ନାମ ରେବତୀ ରଖିଲେ।
ନିନ୍ଯେଽଥ ସ୍ଵାଶ୍ରମେ ଚୈନାଂ ପୋଷଯାମାସ ଧର୍ମତଃ । ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଃ ପ୍ରମୁଚୋ ନାମ କୁମୁଦାଦ୍ରୌ ସୁତାମିଵ
ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ପ୍ରମୁଚ ନାମକ ମୁନି କୁମୁଦ ପର୍ବତରେ ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ତାକୁ ନିଜ ଝିଅ ପରି ଧର୍ମରେ ପାଳନ କଲେ।
ଅଥ କାଲେନ ଚ ପ୍ରୌଢାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ରୂପଶାଲିନୀମ୍ । ସ ମୁନିଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ କୋଽସ୍ଯା ଯୋଗ୍ଯୋ ଵରୋ ଭଵେତ୍
ଏଭଳି ତାକୁ ବୟସ୍କ ଓ ସୁନ୍ଦର ହେବାକୁ ଦେଖି, ମୁନି ଚିନ୍ତା କଲେ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଏ ଯୋଗ୍ୟ ବର ହେବେ?
ବହୁଧାଽନ୍ଵେଷଯଂସ୍ତସ୍ଯା ନାସସାଦୋଚିତଂ ପତିମ୍ । ତତୋଗ୍ନିଶାଲାଂ ସଂଵିଶ୍ଯ ମୁନିସ୍ତୁଷ୍ଟାଵ ପାଵକମ୍
ବହୁ ଭାବେ ଖୋଜିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଯୋଗ୍ୟ ପତି ମିଳିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁନି ଅଗ୍ନିଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
କନ୍ଯାଵରଂ ତଦାଶଂସତ୍ପ୍ରୀତସ୍ତମପି ହଵ୍ଯଵାଟ୍ । ଧର୍ମିଷ୍ଠୋ ବଲଵାନ୍ଵୀରଃ ପ୍ରିଯଵାଗପରାଜିତଃ
ତାପରେ, ଅଗ୍ନିଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଏହି କନ୍ୟା ପାଇଁ ଏମିତି ବର ଦେଲେ—ତାଙ୍କର ବର ଧର୍ମିକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରବଳ, ମିଠା କଥା କହୁଥିବା ଏବଂ କଥାରେ ଅପରାଜିତ ହେବେ।
ଦୁର୍ଦମୋ ଭଵିତା ଭର୍ତା ମୁନେଽସ୍ଯାଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଵହ୍ନେଃ ପ୍ରସନ୍ନୋଭୂନ୍ମୁନିସ୍ତଦା
ତାଙ୍କର ଭାର୍ତ୍ତା ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ନାମକ ଭୂପତି ହେବେ, ଯାହାକୁ ଜିତିବା କଠିନ। ଏହି ଅଗ୍ନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ଖୁସି ହେଲେ।
ଦୈଵାଦାଖେଟକଵ୍ଯାଜାତ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦାଗତୋ ନୃପଃ । ଦୁର୍ଦମୋ ନାମ ମେଧାଵୀ ତସ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ମୁନେଃ
ଦେବତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ନାମକ ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଶିକାର ଉପଲକ୍ଷେରେ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ।
ପୁତ୍ରୋ ଵିକ୍ରମଶୀଲସ୍ଯ ବଲଵାନ୍ ଵୀର୍ଯଵତ୍ତରଃ । କାଲିନ୍ଦୀଜଠରେ ଜାତଃ ପ୍ରିଯଵ୍ରତକୁଲୋଦ୍ଭଵଃ
ସେ ବିକ୍ରମଶୀଳଙ୍କ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରବଳ, କାଳିନ୍ଦୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ପ୍ରିୟବ୍ରତ ବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ।
ମୁନେରାଶ୍ରମମାଵିଶ୍ଯ ତମଦୃଷ୍ଵାତକ ମହାମୁନିମ୍ । ଆମଂତ୍ର୍ଯ ତାଂ ପ୍ରିଯେ ଚେତି ରେଵତୀଂ ପୃଷ୍ଟଵାନ୍ନୃପଃ
ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଠାରେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ରାଜା ରେବତୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ସ୍ନେହରେ ପଚାରିଲେ,
ରାଜୋଵାଚ। ମହର୍ଷିର୍ଭଗଵାନସ୍ମାଦାଶ୍ରମାତ୍ଵ୍ତ ଗତଃ ପ୍ରିଯେ । ତତ୍ପାଦୌ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ଵଦ କଲ୍ଯାଣି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ରାଜା କହିଲେ: ପ୍ରିୟେ, ମହାର୍ଷି ଏହି ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କର ପାଦଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏଠିକି ସତ୍ୟ କହ, ସେ କେଉଁଠି ଗଲେ?
କନ୍ଯୋଵାଚ। ଅଗ୍ନିଶାଲାମୁପଗତୋ ମହାରାଜ ମହାମୁନିଃ । ନିଶ୍ଚକ୍ରାମାଶ୍ରମାତ୍ତୂର୍ଣଂ ରାଜାପ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ତଦ୍ଵଚଃ
କନ୍ୟା କହିଲେ: ମହାରାଜ, ମହାମୁନି ଅଗ୍ନିଶାଳାକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ତଥାଽଗ୍ନିଶାଲାଦ୍ଵାରସ୍ଥଂ ରାଜାନଂ ଦୁର୍ଦମଂ ମୁନିଃ । ରାଜଲକ୍ଷଣସଂଯୁକ୍ତମପଶ୍ଯତ୍ପ୍ରଶ୍ରଯାନତମ୍
ଏଭଳି, ଅଗ୍ନିଶାଳା ଦ୍ୱାରରେ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ରାଜାକୁ ରାଜସିକ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଓ ବିନୟରେ ନମ୍ର ଦେଖି, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରଣନାମ ଚ ତଂ ରାଜା ମୁନିଃ ଶିଷ୍ଯମୁଵାଚ ହ । ଗୌତମାନୀଯତାମର୍ଘ୍ଯମର୍ଘ୍ଯଯୋଗ୍ଯୋଽସ୍ତି ଭୂପତିଃ
ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ମୁନି ନିଜ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ: ଗୌତମ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଣ, ଏହି ଭୂପତି ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର ଯୋଗ୍ୟ।
ଆଗତଶ୍ଚିରକାଲେନ ଜାମାତେତି ଵିଶେଷତଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯଂ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ସୋପି ଜଗ୍ରାହ ଚିନ୍ତଯନ୍
ବହୁଦିନ ପରେ, ବିଶେଷ କରି ଜାମାତା ଭାବେ, ସେ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହିପରି କହି ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ, ଯାହା ରାଜା ଚିନ୍ତାଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ମୁନିରାସନମାସୀନଂ ଗୃହୀତାର୍ଘ୍ଯଂ ଚ ଭୂପତିମ୍ । ଆଶୀର୍ଭିରଭିନଂଦ୍ଯାଥ କୁଶଲଂ ଚାପ୍ଯପୃଚ୍ଛତ
ମୁନି ରାଜାଙ୍କୁ ଅସୀନ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ଅପି ତେଽନାମଯଂ ରାଜନ୍ବଲେ କୋଶେ ସୁହୃତ୍ସୁ ଚ । ଭୃତ୍ଯେଽମାତ୍ଯେ ପୁରେ ଦେଶେ ତଥାତ୍ମନି ଜନାଧିପ
ହେ ରାଜା, ତୁମର ସେନା, ଧନ-ଧାନ୍ୟ, ବନ୍ଧୁ-ମିତ୍ର, ଦାସ-ଦାସୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସହର, ଦେଶ ଏବଂ ନିଜ ଦେହରେ ସବୁଠି ଭଲ ଅଛି କି?
ଭାର୍ଯାଽସ୍ତି ତେ କୁଶଲିନୀ ଯତଃ ସାତ୍ରୈଵ ତିଷ୍ଠତି । ଅତୋ ନ ପୃଚ୍ଛାମ୍ଯସ୍ଯାସ୍ତେ ଚାନ୍ଯାସାଂ କୁଶଲଂ ଵଦ ॥ ରାଜୋଵାଚ। ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ସର୍ଵତ୍ରାନାମଯଂ ମମ । ଏତତ୍କୁତୂହଲଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମଦ୍ଭାର୍ଯା କାsତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ
ତୁମର ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ ପଚାରିଲି ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି, କୃପାକରି କହ। | ରାଜା କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ମୋ ସବୁଠି ଭଲ ଅଛି। କିନ୍ତୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ଜଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି—ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି?
ଋଷିରୁଵାଚ। ରେଵତୀ ନାମ ତେ ଭାର୍ଯା ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଭୁଵି । ଵିଦ୍ଯତେsତ୍ର କଥଂ ପତ୍ନୀ ତାଂ ନ ଵେତ୍ସି ମହୀପତେ
ଋଷି କହିଲେ: ମହୀପତି, ତୁମର ଯେଉଁ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ନାମ ରେବତୀ, ଯିଏ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏତେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରୁନାହାଁ?
ରାଜୋଵାଚ। ସୁଭଦ୍ରାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଯା ଭାର୍ଯା ମମ ସନ୍ତି ଗୃହେ ଵିଭୋ । ଜାନାମି ତାସ୍ତୁ ଭଗଵନ୍ନ ଵୈ ଜାନାମି ରେଵତୀମ୍
ରାଜା କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ମୋ ଘରେ ଯେଉଁମାନେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅଛନ୍ତି, ଯେପରି ସୁଭଦ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଚିହ୍ନି। କିନ୍ତୁ ରେବତୀଙ୍କୁ ମୁଁ ଚିହ୍ନି ନାହିଁ।
ଋଷିରୁଵାଚ। ପ୍ରିଯେତି ସାଂପ୍ରତଂ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵଯୋକ୍ତା ଯା ମହାମତେ । ସା ଵିସ୍ମୃତା କ୍ଷଣାଦେଵ ଯା ତେ ଶ୍ଲାଘ୍ଯତମା ପ୍ରିଯା ॥ ରାଜୋଵାଚ। ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ଯନ୍ମୃଷା ତନ୍ନୋ ତଥୈଵାମନ୍ତ୍ରିତା ମଯା । ମୁନେ ଦୁଷ୍ଟୋ ନ ମେ ଭାଵଃ କୋପଂ ମା କର୍ତୁମର୍ହସି
ଋଷିରୁଵାଚ। ରାଜନ୍ନୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ସତ୍ଯଂ ନ ଭାଵୋ ଦୂଷିତସ୍ତଵ । ଵହ୍ନିନା ପ୍ରେରିତେନେତ୍ଥଂ ଭଵତା 'ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵଚଃ
ଋଷି କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେଠି ସତ୍ୟ; ତୁମର ମନ ଦୁଷିତ ନୁହେଁ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଏମିତି ଅକଥିତ କଥା ତୁମ ମୁଖରୁ ବାହାରିଲା।
ଋଷି କହିଲେ: ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜା, ଯାହାକୁ ଏମିତି ଆଗରୁ 'ପ୍ରିୟା' ବୋଲି କହିଥିଲ, ସେଇ ପ୍ରିୟାକୁ ତୁମେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୁଲିଗଲ। ଯିଏ ତୁମର ସବୁଠୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ସେଇ ଭୁଲିଗଲ। | ରାଜା କହିଲେ: ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଭଳି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଥିଲି। ମୁଁ ମନରେ କିଛି ଖରାପ ଭାବ ରଖିନାହିଁ, ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ମୋପରେ କ୍ରୋଧ କରିବେ ନାହିଁ।