ମତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥମିଦଂ ସୌମ୍ଯ ଗୃହୀତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ଗୃହଂ ନଯ । ଗିରିକାଯୈ ପ୍ରଯଚ୍ଛାଶୁ ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵାର୍ତଵମଦ୍ଯ ଵୈ
ମୋ ପ୍ରିୟ ପାଇଁ, ମୃଦୁଭାବୀ, ଏହାକୁ ନେଇ ଘରକୁ ନେଉଛ; ଦୟାକରି ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଗିରିକାଙ୍କୁ ଦେଅ, କାରଣ ଆଜି ତାଙ୍କର ଉପଯୋଗୀ ସମୟ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଦଦୌ ପର୍ଣଂ ଶ୍ଯେନାଯ ନୃପସତ୍ତମଃ । ସ ଗୃହୀତ୍ଵୋତ୍ପପାତାଶୁ ଗଗନଂ ଗତିଵିତ୍ତମଃ
ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି କହି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ବଟପତ୍ରଟିକୁ ଶ୍ୟେନକୁ ଦେଲେ; ଶ୍ୟେନ ଏହାକୁ ନେଇ ତୁରନ୍ତ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲା।
ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଗଗନଂ ଶ୍ଯେନଂ ଧୃତ୍ଵା ଚଞ୍ଚୁପୁଟେ ପୁଟମ୍ । ତମପଶ୍ଯଦଥାଯାନ୍ତଂ ଖଗଂ ଶ୍ଯେନସ୍ତଥାପରଃ
ଶ୍ୟେନ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ବଟପତ୍ରଟିକୁ ଚଞ୍ଚୁରେ ଧରି ଉଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଶ୍ୟେନ ଏହାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲା।
ଆମିଷଂ ସ ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ ଶୀଘ୍ରମଭ୍ଯଦ୍ରଵତ୍ଖଗମ୍ । ତୁଣ୍ଡଯୁଦ୍ଧମଥାକାଶେ ତାଵୁଭୌ ସମ୍ପ୍ରଚକ୍ରତୁଃ
ସେ ଚିଡ଼ିଆ ଏହାକୁ ମାଂସ ବୋଲି ବୁଝି, ତୁରନ୍ତ ଶ୍ୟେନ ଉପରେ ଝପଟିଲା; ତାପରେ ଦୁଇ ଚିଡ଼ିଆ ଆକାଶରେ ଚଞ୍ଚୁ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଯୁଦ୍ଧ୍ଯତୋରପତଦ୍ରେତସ୍ତଜ୍ଜାପି ଯମୁନାମ୍ଭସି । ଖଗୌ ତୌ ନିର୍ଗତୌ କାମଂ ପୁଟକେ ପତିତେ ତଦା
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ବୀର୍ୟ ଯମୁନା ନଦୀରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଦୁଇଟି ଚିଡ଼ିଆ ଚାଲିଗଲା ଏବଂ ପତ୍ରଟି ତଳେ ପଡ଼ିଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ସମଯେ କାଚିଦ୍ଅଦ୍ରିକା ନାମ ଚାପ୍ସରାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ସନ୍ଧ୍ଯାଵନ୍ଦନତତ୍ପରମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ଆଦ୍ରିକା ନାମକ ଏକ ଅପ୍ସରା, ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନାରେ ଲିନ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
କୁର୍ଵନ୍ତୀ ଜଲକେଲିଂ ସା ଜଲେ ମଗ୍ନା ଚଚାର ସା । ଜଗ୍ରାହ ଚରଣଂ ନାରୀ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ସେ ଜଳରେ ଖେଳ କରୁଥିଲେ, ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଡୁବି ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ; ଶୋଭାବତୀ ସେ ନାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲେ।
ପ୍ରାଣାଯାମପରଃ ସୋଽଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ କାମଚାରିଣୀମ୍ । ଶଶାପ ଭଵ ମତ୍ସ୍ଯୀ ତ୍ଵଂ ଧ୍ଯାନଵିଘ୍ନକରୀ ଯତଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରାଣାୟାମରେ ଲିନ ଥିଲେ, ଏହି କାମପ୍ରବୃତ୍ତି ଅପ୍ସରାକୁ ଦେଖି, ଶାପ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ମାଛ ହେଉ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ଧ୍ୟାନ ବିଘ୍ନ କଲା।'
ସା ଶପ୍ତା ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯେନ ବଭୂଵ ଯମୁନାଚରୀ । ଶଫରୀ ରୂପସମ୍ପନ୍ନା ହ୍ଯଦ୍ରିକା ଚ ଵରାପ୍ସରାଃ
ଏପରି ଶାପ ପାଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଆଦ୍ରିକା ନାମକ ଅପ୍ସରା ଯମୁନାରେ ଶୁଭ୍ର ଆକୃତି ଥିବା ମାଛ ହେଲେ।
ଶ୍ଯେନପାଦପରିଭ୍ରଷ୍ଟଂ ତଚ୍ଛୁକ୍ରମଥ ଵାସଵୀ । ଜଗ୍ରାହ ତରସାଭ୍ଯେତ୍ଯ ସାଦ୍ରିକା ମତ୍ସ୍ଯରୂପିଣୀ
ତାପରେ, ଶ୍ୟେନର ଚଞ୍ଚୁରୁ ବୀର୍ୟ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ମାଛ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା ଆଦ୍ରିକା ତୁରନ୍ତ ଏହାକୁ ଗିଲେ।
ଅଥ କାଲେନ କିଯତା ମତ୍ସ୍ଯୀଂ ତାଂ ମତ୍ସ୍ଯଜୀଵନଃ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଦଶମେ ମାସି ବବନ୍ଧ ତାଂ ମନୋରମାମ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ, ଦଶମ ମାସ ଆସିଲାବେଳେ, ଏକ ମାଛ ଧରିବା ମଣିଷ ସେ ଶୋଭାବତୀ ମାଛକୁ ଧରିଲେ।
ଉଦରଂ ଵିଦଦାରାଶୁ ସ ତସ୍ଯା ମତ୍ସ୍ଯଜୀଵନଃ । ଯୁଗ୍ମଂ ଵିନିଃସୃତଂ ତସ୍ମାଦୁଦରାନ୍ମାନୁଷାକୃତି
ମାଛ ଧରିବା ମଣିଷ ତୁରନ୍ତ ତାହାର ପେଟ କାଟିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଦୁଇଜଣ ମାନବ ଆକୃତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ବାଲଃ କୁମାରଃ ସୁଭଗସ୍ତଥା କନ୍ଯା ଶୁଭାନନା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଶ୍ଚର୍ଯମିଦଂ ସୋଽଥ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତଃ
ଏକ ଶୋଭାବାନ୍ ବାଳକ ଏବଂ ଏକ ଶୁଭ୍ରମୁଖୀ କନ୍ୟା ଦେଖାଦେଲେ; ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ରାଜ୍ଞେ ନିଵେଦଯାମାସ ପୁତ୍ରୌ ଦ୍ଵୌ ତୁ ଝଷୋଦ୍ଭଵୌ । ରାଜାପି ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟଃ ସୁତଂ ଜଗ୍ରାହ ତଂ ଶୁଭମ୍
ସେ ମଣିଷ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ ଯେ, ମାଛରୁ ଦୁଇଟି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି; ରାଜା ବି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ଶୁଭ୍ର ବାଳକକୁ ନେଲେ।
ସ ମତ୍ସ୍ଯୋ ନାମ ରାଜାସୌ ଧାର୍ମିକଃ ସତ୍ଯସଙ୍ଗରଃ । ଵସୁପୁତ୍ରୋ ମହାତେଜାଃ ପିତ୍ରା ତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କ ନାମ ମାଛ ଥିଲା, ଧର୍ମିକ ଏବଂ ସତ୍ୟବାନ୍, ବସୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ।
କାଲିକା ଵସୁନା ଦତ୍ତା ତରସା ଜଲଜୀଵିନେ । ନାମ୍ନା କାଲୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ତଥା ମତ୍ସ୍ଯୋଦରୀତି ଚ
କାଳିକାକୁ ବସୁ ତୁରନ୍ତ ମାଛ ଧରିବା ମଣିଷଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ; ସେ କାଳି ଏବଂ ମାଛପେଟି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ମତ୍ସ୍ଯଗନ୍ଧେତି ନାମ୍ନା ଵୈ ଗଣେନ ସମଜାଯତ । ଵିଵର୍ଧମାନା ଦାଶସ୍ଯ ଗୃହେ ସା ଵାସଵୀ ଶୁଭା
ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା ନାମରେ ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଶୁଭ୍ର ବାସବୀ ମାଛ ଧରୁଥିବା ମଣିଷଙ୍କ ଘରେ ବଡ଼ ହେଲେ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ ଅଦ୍ରିକା ମୁନିନା ଶପ୍ତା ମତ୍ସ୍ଯୀ ଜାତା ଵରାପ୍ସରାଃ । ଵିଦାରିତା ଚ ଦାଶେନ ମୃତା ଚ ଭକ୍ଷିତା ପୁନଃ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଏକ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ଅଦ୍ରିକା, ଏକ ମୁନିଙ୍କ ଶାପରେ ମାଛ ହେଲେ; ମାଛ ଧରୁଥିବା ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ କାଟିଦେଲେ, ସେ ମରିଗଲେ ଏବଂ ପୁଣି ଖାଇଦେଲେ।
କିଂ ବଭୂଵ ପୁନସ୍ତସ୍ଯା ଅପ୍ସରାଯା ଵଦସ୍ଵ ତତ୍ । ଶାପସ୍ଯାନ୍ତଂ କଥଂ ସୂତ କଥଂ ସ୍ଵର୍ଗମଵାପ ସା
ସେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ପରେ କଣ ହେଲେ? ଆମକୁ କୁହ, ତାଙ୍କ ଶାପ କିପରି ଶେଷ ହେଲା ଏବଂ ସେ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ?
ସୂତ ଉଵାଚ ଶପ୍ତା ଯଦା ସା ମୁନିନା ଵିସ୍ମିତା ସମ୍ବଭୂଵ ହ । ସ୍ତୁତିଂ ଚକାର ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଦୀନେଵ ରୁଦତୀ ତଦା
ସୂତ କହିଲେ: ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହେବାବେଳେ, ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଭଳି ମୁନିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଦଯାଵାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପ୍ରାହ ତାଂ ତଦା ରୁଦତୀଂ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍ । ମା ଶୋକଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣି ଶାପାନ୍ତଂ ତେ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଦୟାଳୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେ କାନ୍ଦୁଥିବା ମହିଳାକୁ କହିଲେ: 'ଶୋକ କରନି, ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମ ଶାପର ଶେଷ କଥା କହିଦେବି।'
ମତ୍କୋଧଶାପଯୋଗେନ ମତ୍ସ୍ଯଯୋନିଂ ଗତା ଶୁଭେ । ମାନୁଷୌ ଜନଯିତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ଶାପମୋକ୍ଷମଵାପ୍ସ୍ଯସି
ମୋ ରୋଷରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶାପରେ ତୁମେ ମାଛର ଗର୍ଭକୁ ଯାଇଛ, ଶୁଭେ; ଦୁଇ ମାନବ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ତୁମେ ଏହି ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ତେନ ସା ପ୍ରାପ ମତ୍ସ୍ଯଦେହଂ ନଦୀଜଲେ । ବାଲକୌ ଜନଯିତ୍ଵା ସା ମୃତା ମୁକ୍ତା ଚ ଶାପତଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ନଦୀର ଜଳରେ ମାଛର ଶରୀର ନେଲେ; ଦୁଇଟି ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ସେ ମରିଗଲେ ଏବଂ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ରୂପଂ ମତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ଦିଵ୍ଯରୂପମଵାପ୍ଯ ଚ । ଜଗାମାମରମାର୍ଗଂ ଚ ଶାପାନ୍ତେ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ମାଛର ଆକୃତି ଛାଡ଼ି, ସେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ପୁନି ପାଇଲେ ଏବଂ ଶାପ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସେ ଉଜ୍ୱଳା ଅମରମାନଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଏଵଂ ଜାତା ଵରା ପୁତ୍ରୀ ମତ୍ସ୍ଯଗନ୍ଧା ଵରାନନା । ପୁତ୍ରୀଵ ପାଲ୍ଯମାନା ସା ଦାଶଗେହେ ଵ୍ଯଵର୍ଧତ
ଏପରିଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା, ଜନ୍ମ ନେଲେ; କନ୍ୟାଭଳି ଲାଡ଼ିଯାଇ, ସେ ମାଛ ଧରୁଥିବା ମଣିଷଙ୍କ ଘରେ ବଡ଼ ହେଲେ।
ମତ୍ସ୍ଯଗନ୍ଧା ତଦା ଜାତା କିଶୋରୀ ଚାତିସୁପ୍ରଭା । ତସ୍ଯ କାର୍ଯାଣି କୁର୍ଵାଣା ଵାସଵୀ ଚାତିସୁପ୍ରଭା
ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା ସେବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ କିଶୋରୀ ଭଳି; ଘରର କାମ କରୁଥିବା, ସେ ବାସବୀ ବହୁତ ଉଜ୍ୱଳ ଥିଲେ।
ଵ୍ଯାସଜନ୍ମଵର୍ଣନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ ଏକଦା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଯାଂ ଵ୍ରଜନ୍ ପାରାଶରୋ ମୁନିଃ । ଆଜଗାମ ମହାତେଜାଃ କାଲିନ୍ଦ୍ଯାସ୍ତଟମୁତ୍ତମମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଏକଥର, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରୁଥିବାବେଳେ, ମହାତ୍ମା ପାରାଶର ମୁନି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ, କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ନିଷାଦମାହ ଧର୍ମାତ୍ମା କୁର୍ଵନ୍ତଂ ଭୋଜନଂ ତଦା । ପ୍ରାପଯସ୍ଵ ପରଂ ପାରଂ କାଲିନ୍ଦ୍ଯା ଉଡୁପେନ ମାମ୍
ସେ ସମୟରେ ଖାଦ୍ୟ ପକାଉଥିବା ମାଛ ଧରୁଥିବା ଲୋକକୁ କହିଲେ: 'ମୋତେ ନୌକାରେ ବସାଇ କାଳିନ୍ଦୀର ପାରପାରେ ନେଇଦେ।'
ଦାଶଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନେର୍ଵାକ୍ଯଂ କୁର୍ଵାଣୋ ଭୋଜନଂ ତଟେ । ଉଵାଚ ତାଂ ସୁତାଂ ବାଲାଂ ମତ୍ସ୍ଯଗନ୍ଧାଂ ମନୋରମାମ୍
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତଟରେ ଖାଦ୍ୟ ପକାଉଥିବା ମାଛ ଧରୁଥିବା ଲୋକ ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦମୟ କନ୍ୟା ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧାକୁ କହିଲେ।
ଉଡୁପେନ ମୁନିଂ ବାଲେ ପରଂ ପାରଂ ନଯସ୍ଵ ହ । ଗନ୍ତୁକାମୋଽସ୍ତି ଧର୍ମାତ୍ମା ତାପସୋଽଯଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
'ପୁଅ, ଏହି ତାପସୀକୁ ନୌକାରେ ବସାଇ ନଦୀର ପାରପାରେ ନେଇଦେ; ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନି ଯିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ଶୁଭ୍ର ହସ ଥିବା।'