ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରଃ କଥଂ ଵ୍ଯାସଃ ସତୀ ସ୍ଵଭଵନେ ସ୍ଥିତା । ଈଦୃଶୀ ସା କଥଂ ରାଜ୍ଞା ପୁନଃ ଶନ୍ତନୁନା ଵୃତା
ସତୀ ନିଜ ଘରେ ରହୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ବ୍ୟାସ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? ଏମିତି ଥିବା ସତୀଙ୍କୁ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ କିପରି ପୁନି ବରିଲେ?
ତସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରାଵୁଭୌ ଜାତୌ ତତ୍ତ୍ଵଂ କଥଯ ସୁଵ୍ରତ । ଵିସ୍ତରେଣ ମହାଭାଗ କଥାଂ ପରମପାଵନୀମ୍
ସେଠାରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କ ବିଷୟରେ ସତ୍ୟ କଥା କହ, ହେ ଧୃଢ଼ବ୍ରତ! ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଏହି ପବିତ୍ର କଥାଟିକୁ ବିସ୍ତାରରେ ଆମକୁ କୁହ।
ଉତ୍ପତ୍ତିଂ ଵଦ ଵ୍ଯାସସ୍ଯ ସତ୍ଯଵତ୍ଯାସ୍ତଥା ପୁନଃ । ଶ୍ରୋତୁକାମାଃ ପୁନଃ ସର୍ଵେ ଋଷଯଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ
ବ୍ୟାସ ଓ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ କୁହ। ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନି ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ।
ସୂତ ଉଵାଚ ପ୍ରଣମ୍ଯ ପରମାଂ ଶକ୍ତିଂ ଚତୁର୍ଵର୍ଗପ୍ରଦାଯିନୀମ୍ । ଆଦିଶକ୍ତିଂ ଵଦିଷ୍ଯାମି କଥାଂ ପୌରାଣିକୀଂ ଶୁଭାମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚାରି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇଥିବା ପରମ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମୁଁ ଏବେ ଆଦିଶକ୍ତିଙ୍କ ପବିତ୍ର ପୁରାତନ କଥା କହିବି।
ଯସ୍ଯୋଚ୍ଚାରଣମାତ୍ରେଣ ସିଦ୍ଧିର୍ଭଵତି ଶାଶ୍ଵତୀ । ଵ୍ଯାଜେନାପି ହି ବୀଜସ୍ଯ ଵାଗ୍ଭଵସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ
ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାମାତ୍ରରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ, ବିଶେଷକରି ବାଗ୍ଭବ ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସେଠିଏ ଅପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ।
ସମ୍ଯକ୍ ସର୍ଵାତ୍ମନା ସର୍ଵୈଃ ସର୍ଵକାମାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ । ସ୍ମର୍ତଵ୍ଯା ସର୍ଵଥା ଦେଵୀ ଵାଞ୍ଛିତାର୍ଥପ୍ରଦାଯିନୀ
ସମସ୍ତ ଆଶା ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଦା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯିଏ ଚାହିଦା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ରାଜୋପରିଚରୋ ନାମ ଧାର୍ମିକଃ ସତ୍ଯସଙ୍ଗରଃ । ଚେଦିଦେଶପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବଭୂଵ ଦ୍ଵିଜପୂଜକଃ
ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ରାଜୋପରିଚର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟପ୍ରତିଶ୍ରୁତି, ଚେଦି ଦେଶର ଅଧିପତି, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ତପସା ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟେନ ଵିମାନଂ ସ୍ଫାଟିକଂ ଶୁଭମ୍ । ଦତ୍ତମିନ୍ଦ୍ରେଣ ତତ୍ତସ୍ମୈ ସୁନ୍ଦରଂ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଏକ ଦୂର୍ଲଭ ଓ ଶୁଭ୍ର ସ୍ଫଟିକ ମହଲ ଦେଲେ, ଯାହା ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚାହିଦା ଥିଲା।
ତେନାରୂଢସ୍ତୁ ସର୍ଵତ୍ର ଯାତି ଦିଵ୍ଯେନ ଭୂପତିଃ । ନ ଭୂମାଵୁପରିସ୍ଥୋଽସୌ ତେନୋପରିଚରୋ ଵସୁଃ
ସେ ରାଜା ସେଇ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି ସମସ୍ତଠାରେ ଯାଉଥିଲେ; ତେଣୁ ରାଜୋପରିଚର ବସୁ ଭୂମିରେ ଅଟକି ରହୁନଥିଲେ।
ଵିଖ୍ଯାତଃ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଧର୍ମନିତ୍ଯଃ ସ ଭୂପତିଃ । ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଵରାରୋହା ଗିରିକା ନାମ ସୁନ୍ଦରୀ
ସେ ଭୂପତି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କରିଥିଲେ ଓ ସଦା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆକୃତିର ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଗିରିକା।
ପୁତ୍ରାଶ୍ଚାସ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯାଃ ପଞ୍ଚାସନ୍ନମିତୌଜସଃ । ପୃଥଗ୍ଦେଶେଷୁ ରାଜାନଃ ସ୍ଥାପିତାସ୍ତେନ ଭୂଭୁଜା
ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଶୂର ଓ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସେ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ରାଜା ଭାବେ ବସାଇଥିଲେ।
ଵସୋସ୍ତୁ ପତ୍ନୀ ଗିରିକା କାମାନ୍ କାଲେ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ । ଋତୁକାଲମନୁପ୍ରାପ୍ତା ସ୍ନାତା ପୁଂସଵନେ ଶୁଚିଃ
ବସୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଗିରିକା, ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଆସିଲା, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ। ସ୍ନାନ କରି ପବିତ୍ର ହୋଇ, ସେ ପୁଅ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ତଦହଃ ପିତରଶ୍ଚୈନମୂଚୁର୍ଜହି ମୃଗାନିତି । ତଚ୍ଛୁତ୍ଵା ଚିନ୍ତଯାମାସ ଭାର୍ଯାମୃତୁମତୀଂ ତଥା
ସେ ଦିନ ତାଙ୍କ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପଶୁ ଶିକାର କର।' ଏହା ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଋତୁମତୀଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ପିତୃଵାକ୍ଯଂ ଗୁରୁଂ ମତ୍ଵା କର୍ତଵ୍ଯମିତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଚଚାର ମୃଗଯାଂ ରାଜା ଗିରିକାଂ ମନସା ସ୍ମରନ୍
ପିତୃମାନେଙ୍କ କଥାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ, ଏହା କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରି, ରାଜା ମନରେ ଗିରିକାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଶିକାରକୁ ଗଲେ।
ଵନେ ସ୍ଥିତଃ ସ ରାଜର୍ଷିଶ୍ଚିତ୍ତେ ସସ୍ମାର ଭାମିନୀମ୍ । ଅତୀଵ ରୂପସମ୍ପନ୍ନାଂ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛ୍ରିଯମିଵାପରାମ୍
ବନରେ ଥିବା ବେଳେ, ସେ ରାଜା ଋଷି ମନରେ ଅତି ରୂପସମ୍ପନ୍ନା ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀଦେବୀ ପରି ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଲାଗୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ରେତଃ ପ୍ରଚସ୍କନ୍ଦ ସ୍ମରତସ୍ତାଂ ଚ କାମିନୀମ୍ । ଵଟପତ୍ରେ ତୁ ତଦ୍ରାଜା ସ୍କନ୍ନମାତ୍ରଂ ସମାକ୍ଷିପତ୍
ସେ ଅତି ଆକାଂକ୍ଷା ଭାବରେ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଚୁଇଁଗଲା; ରାଜା ଏହା ବଟ ଗଛର ପତ୍ରରେ ପଡ଼ିବା ସହିତ ଧରିନେଲେ।
ଇଦଂ ଵୃଥା ପରିସ୍କନ୍ନଂ ରେତୋ ଵୈ ନ ଭଵେତ୍କଥମ୍ । ଋତୁକାଲଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ମତିଂ ଚକ୍ରେ ନୃପସ୍ତଦା
ଏହି ବୀର୍ୟ ଅକାରଣରେ ଚୁଇଁଗଲା, ଏହା କିପରି ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ? ଋତୁକାଳ ବୁଝି, ସେଇ ସମୟରେ ରାଜା ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ଅମୋଘଂ ସର୍ଵଥା ଵୀର୍ଯଂ ମମ ଚୈତନ୍ନ ସଂଶଯଃ । ପ୍ରିଯାଯୈ ପ୍ରେଷଯାମ୍ଯେତଦିତି ବୁଦ୍ଧିମକଲ୍ପଯତ୍
ମୋର ବୀର୍ୟ ସଦା ଫଳଦାୟକ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହାକୁ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ପଠାଇବି ବୋଲି ରାଜା ମନେ ଧାରଣା କଲେ।
ଶୁକ୍ରପ୍ରସ୍ଥାପନେ କାଲଂ ମହିଷ୍ଯାଃ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ସଃ । ଅଭିମନ୍ତ୍ର୍ଯାଥ ତଦ୍ଵୀର୍ଯଂ ଵଟପର୍ଣପୁଟେ କୃତମ୍
ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଣୀଙ୍କର ଉପଯୋଗୀ ସମୟ ଦେଖି, ନିଜ ବୀର୍ୟକୁ ପବିତ୍ର କରି ବଟଗଛର ପତ୍ର ଉପରେ ରଖିଲେ।
ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥଂ ଶ୍ଯେନମାଭାଷ୍ଯ ରାଜୋଵାଚ ଦ୍ଵିଜଂ ପ୍ରତି । ଗୃହାଣେଦଂ ମହାଭାଗ ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରଂ ଗୃହଂ ମମ
ପାଖରେ ଥିବା ଶ୍ୟେନକୁ ଦେଖି, ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହାକୁ ନିଅ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ମୋ ଘରକୁ ଯାଅ।'
ମତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥମିଦଂ ସୌମ୍ଯ ଗୃହୀତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ଗୃହଂ ନଯ । ଗିରିକାଯୈ ପ୍ରଯଚ୍ଛାଶୁ ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵାର୍ତଵମଦ୍ଯ ଵୈ
ମୋ ପ୍ରିୟ ପାଇଁ, ମୃଦୁଭାବୀ, ଏହାକୁ ନେଇ ଘରକୁ ନେଉଛ; ଦୟାକରି ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଗିରିକାଙ୍କୁ ଦେଅ, କାରଣ ଆଜି ତାଙ୍କର ଉପଯୋଗୀ ସମୟ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଦଦୌ ପର୍ଣଂ ଶ୍ଯେନାଯ ନୃପସତ୍ତମଃ । ସ ଗୃହୀତ୍ଵୋତ୍ପପାତାଶୁ ଗଗନଂ ଗତିଵିତ୍ତମଃ
ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି କହି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ବଟପତ୍ରଟିକୁ ଶ୍ୟେନକୁ ଦେଲେ; ଶ୍ୟେନ ଏହାକୁ ନେଇ ତୁରନ୍ତ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲା।
ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଗଗନଂ ଶ୍ଯେନଂ ଧୃତ୍ଵା ଚଞ୍ଚୁପୁଟେ ପୁଟମ୍ । ତମପଶ୍ଯଦଥାଯାନ୍ତଂ ଖଗଂ ଶ୍ଯେନସ୍ତଥାପରଃ
ଶ୍ୟେନ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ବଟପତ୍ରଟିକୁ ଚଞ୍ଚୁରେ ଧରି ଉଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଶ୍ୟେନ ଏହାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲା।
ଆମିଷଂ ସ ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ ଶୀଘ୍ରମଭ୍ଯଦ୍ରଵତ୍ଖଗମ୍ । ତୁଣ୍ଡଯୁଦ୍ଧମଥାକାଶେ ତାଵୁଭୌ ସମ୍ପ୍ରଚକ୍ରତୁଃ
ସେ ଚିଡ଼ିଆ ଏହାକୁ ମାଂସ ବୋଲି ବୁଝି, ତୁରନ୍ତ ଶ୍ୟେନ ଉପରେ ଝପଟିଲା; ତାପରେ ଦୁଇ ଚିଡ଼ିଆ ଆକାଶରେ ଚଞ୍ଚୁ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଯୁଦ୍ଧ୍ଯତୋରପତଦ୍ରେତସ୍ତଜ୍ଜାପି ଯମୁନାମ୍ଭସି । ଖଗୌ ତୌ ନିର୍ଗତୌ କାମଂ ପୁଟକେ ପତିତେ ତଦା
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ବୀର୍ୟ ଯମୁନା ନଦୀରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଦୁଇଟି ଚିଡ଼ିଆ ଚାଲିଗଲା ଏବଂ ପତ୍ରଟି ତଳେ ପଡ଼ିଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ସମଯେ କାଚିଦ୍ଅଦ୍ରିକା ନାମ ଚାପ୍ସରାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ସନ୍ଧ୍ଯାଵନ୍ଦନତତ୍ପରମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ଆଦ୍ରିକା ନାମକ ଏକ ଅପ୍ସରା, ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନାରେ ଲିନ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
କୁର୍ଵନ୍ତୀ ଜଲକେଲିଂ ସା ଜଲେ ମଗ୍ନା ଚଚାର ସା । ଜଗ୍ରାହ ଚରଣଂ ନାରୀ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ସେ ଜଳରେ ଖେଳ କରୁଥିଲେ, ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଡୁବି ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ; ଶୋଭାବତୀ ସେ ନାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲେ।
ପ୍ରାଣାଯାମପରଃ ସୋଽଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ କାମଚାରିଣୀମ୍ । ଶଶାପ ଭଵ ମତ୍ସ୍ଯୀ ତ୍ଵଂ ଧ୍ଯାନଵିଘ୍ନକରୀ ଯତଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରାଣାୟାମରେ ଲିନ ଥିଲେ, ଏହି କାମପ୍ରବୃତ୍ତି ଅପ୍ସରାକୁ ଦେଖି, ଶାପ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ମାଛ ହେଉ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ଧ୍ୟାନ ବିଘ୍ନ କଲା।'
ସା ଶପ୍ତା ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯେନ ବଭୂଵ ଯମୁନାଚରୀ । ଶଫରୀ ରୂପସମ୍ପନ୍ନା ହ୍ଯଦ୍ରିକା ଚ ଵରାପ୍ସରାଃ
ଏପରି ଶାପ ପାଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଆଦ୍ରିକା ନାମକ ଅପ୍ସରା ଯମୁନାରେ ଶୁଭ୍ର ଆକୃତି ଥିବା ମାଛ ହେଲେ।
ଶ୍ଯେନପାଦପରିଭ୍ରଷ୍ଟଂ ତଚ୍ଛୁକ୍ରମଥ ଵାସଵୀ । ଜଗ୍ରାହ ତରସାଭ୍ଯେତ୍ଯ ସାଦ୍ରିକା ମତ୍ସ୍ଯରୂପିଣୀ
ତାପରେ, ଶ୍ୟେନର ଚଞ୍ଚୁରୁ ବୀର୍ୟ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ମାଛ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା ଆଦ୍ରିକା ତୁରନ୍ତ ଏହାକୁ ଗିଲେ।