ଵିଚାରଂ ଚକ୍ରିରେ ତତ୍ର ଵଧାର୍ଥଂ ତେ ସୁରଦ୍ରୁହାମ୍ । ଏତସ୍ମିନ୍ସମଯେ ତତ୍ର ଦୈତ୍ଯସେନାସମାଵୃତଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ କିପରି ନଶ୍ଟ ହେବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ଦାନବ ସେନା ସେଠିକୁ ଘେରି ରହିଲା।
ଅରୁଣାଖ୍ଯୋ ଦୈତ୍ଯରାଜୋ ଜଗାମାଶୁ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ । ସୂର୍ଯେନ୍ଦୁଯମଵହ୍ନୀନାମଧିକାରାନ୍ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ଅରୁଣ ନାମକ ଦାନବରାଜ ତୁରନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଯମ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଧିକାର ଦଖଲ କଲେ।
ସ୍ଵଯଂ ଚକାର ତପସା ନାନାରୂପଧରୋ ମୁନେ । ସ୍ଵସ୍ଵସ୍ଥାନଚ୍ଯୁତାଃ ସର୍ଵେ ଜଗ୍ମୁଃ କୈଲାସମଣ୍ଡଲମ୍
ମୁନି, ସେ ନିଜ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସବୁ ଅଧିକାର ନେଇଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇ କୈଳାସ ମଣ୍ଡଳକୁ ଗଲେ।
ଶଶଂସୁଃ ଶଙ୍କରଂ ଦେଵାଃ ସ୍ଵସ୍ଵଦୁଃଖଂ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ମହାନ୍ ଵିଚାରସ୍ତତ୍ରାସୀତ୍କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମତଃ ପରମ୍
ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ ଦୁଃଖ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ। ସେଠି ବଡ ଚିନ୍ତା ହେଲା—ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ?
ନ ଯୁଦ୍ଧେନ ଚ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରୈର୍ନ ପୁଂଭ୍ଯୋ ନାପି ଯୋଷିତଃ । ଦ୍ଵିପାଦ୍ଭ୍ଯୋ ଵା ଚତୁଷ୍ପାଦ୍ଭ୍ଯୋ ନୋଭଯାକାରତୋଽପି ଵା
ଯୁଦ୍ଧ, ଶସ୍ତ୍ର, ଅସ୍ତ୍ର, ପୁରୁଷ, ନାରୀ, ଦୁଇପଦୀ, ଚତୁଷ୍ପଦୀ କିମ୍ବା ଦୁଇ ରୂପ ଥିବା କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ।
ମୃତ୍ଯୁର୍ଭଵେଦିତି ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରୋଵାଚ ଵଚନଂ ଯତଃ । ଇତି ଚିନ୍ତାତୁରାଃ ସର୍ଵେ କର୍ତୁଂ କିଞ୍ଚିନ୍ନ ଚ କ୍ଷମାଃ
ଏହି କଥାର କାରଣ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏଭଳି କୌଣସି ଉପାୟରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ ନାହିଁ। ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, କିଛି କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଏତସ୍ମିନ୍ସମଯେ ତତ୍ର ଵାଗଭୂଦଶରୀରିଣୀ । ଭଜଧ୍ଵଂ ଭୁଵନେଶାନୀଂ ସା ଵଃ କାର୍ଯଂ ଵିଧାସ୍ଯତି
ସେଇ ସମୟରେ ସେଠି ଏକ ଦେହବିହୀନ କଣ୍ଠସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା—'ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଭଜ; ସେ ତୁମର କାମ ସାଧନ କରିଦେବେ।'
ଗାଯତ୍ରୀଜପସଂସକ୍ତୋ ଦୈତ୍ଯରାଡ୍ ଯଦି ତାଂ ତ୍ଯଜେତ୍ । ମୃତ୍ଯୁଯୋଗ୍ଯସ୍ତଦା ଭୂଯାଦିତ୍ଯୁଚ୍ଚୈସ୍ତୋଷକାରିଣୀ
'ଯଦି ଗାୟତ୍ରୀ ଜପରେ ଲିନ ଦାନବରାଜ ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ତେବେ ସେ ମୃତ୍ୟୁର ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ,' ଏହି ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଶୁଣାଗଲା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୈଵୀଂ ତଥା ଵାଣୀଂ ମନ୍ତ୍ରଯାମାସୁରାଦୃତାଃ । ବୃହସ୍ପତିଂ ସମାହୂଯ ଵଚନଂ ପ୍ରାହ ଦେଵରାଟ୍
ଦେବତାମାନେ ସେଇ ଦିବ୍ୟ କଣ୍ଠସ୍ୱର ଶୁଣି ଆଦର ସହିତ ଆଲୋଚନା କଲେ। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଡାକି ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା କହିଲେ—
ଗୁରୋ ଗଚ୍ଛ ସୁରାଣାଂ ତୁ କାର୍ଯାର୍ଥମସୁରଂ ପ୍ରତି । ଯଥା ଭଵେଚ୍ଚ ଗାଯତ୍ରୀତ୍ଯାଗସ୍ତସ୍ଯ ତଥା କୁରୁ
'ହେ ଗୁରୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ କାମ ପାଇଁ ତୁମେ ଦାନବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ। ସେ କିପରି ଗାୟତ୍ରୀକୁ ଛାଡିଦେବେ, ତାହା ଉପାୟ କର।'
ଅସ୍ମାଭିଃ ପରମେଶାନୀ ସେଵ୍ଯତେ ଧ୍ଯାନଯୋଗତଃ । ପ୍ରସନ୍ନା ସା ଭଗଵତୀ ସାହାଯ୍ଯଂ ତେ କରିଷ୍ଯତି
'ଆମେ ସମସ୍ତେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ସେବନ କରିବା। ସେ ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ଭଗବତୀ ତୁମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ।'
ଇତ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ଗୁରୁଂ ସର୍ଵେ ଜଗ୍ମୁର୍ଜାମ୍ବୂନଦେଶ୍ଵରୀମ୍ । ସାସ୍ମାନ୍ଦୈତ୍ଯଭଯତ୍ରସ୍ତାନ୍ ପାଲଯିଷ୍ଯତି ଶୋଭନା
ଏଭଳି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ ସମସ୍ତେ ଜାମ୍ବୁନଦା ଦେଶର ଦେବୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେ ଶୁଭା ଦେବୀ ଦାନବ ଭୟରେ ତରସିଥିବା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ତପଶ୍ଚର୍ଯାଂ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵେ ସୁନିଷ୍ଠିତାଃ । ମାଯାବୀଜଜପାସକ୍ତା ଦେଵୀମଖପରାଯଣାଃ
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ସମସ୍ତେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ତପସ୍ୟା କଲେ। ମାୟା ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଜପରେ ଲିନ ଓ ଦେବୀ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହେଲେ।
ବୃହସ୍ପତିସ୍ତଦା ଶୀଘ୍ରଂ ଜଗାମାସୁରସନ୍ନିଧୌ । ଆଗତଂ ମୁନିଵର୍ଯଂ ତଂ ପପ୍ରଚ୍ଛାଥ ସ ଦୈତ୍ଯରାଟ୍
ତାପରେ ବୃହସ୍ପତି ଶୀଘ୍ର ଦାନବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି ଦାନବରାଜ ପଚାରିଲେ।
ମୁନେ କୁତ୍ରାଗମଃ କସ୍ମାତ୍କିମର୍ଥମିତି ମେ ଵଦ । ନାହଂ ଯୁଷ୍ମତ୍ପକ୍ଷପାତୀ ପ୍ରତ୍ଯୁତାରାତିରେଵ ଚ
'ମୁନି, ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, କାହିଁକି ଆସିଛ, କଣ କାମ ପାଇଁ? ମୋତେ କୁହ। ମୁଁ ତୁମ ପକ୍ଷପାତୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ମୁଁ ତୁମ ସତ୍ରୁ।'
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ମୁନିନାଯକଃ । ଅସ୍ମତ୍ସେଵ୍ଯା ଚ ଯା ଦେଵୀ ସା ତ୍ଵଯା ପୂଜ୍ଯତେଽନିଶମ୍
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ମୁନିମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ କହିଲେ—'ଯେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆମେ ସେବନ କରୁଛୁ, ସେଉଁଠି ତୁମେ ନିତ୍ୟ ପୂଜା କରୁଛ।'
ତସ୍ମାଦସ୍ମତ୍ପକ୍ଷପାତୀ ନ ଭଵେସ୍ତ୍ଵଂ କଥଂ ଵଦ । ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୋହିତୋ ଦେଵମାଯଯା
ତେଣୁ, ଆମ ପକ୍ଷରେ ତୁମେ କିପରି ପକ୍ଷପାତ କରିନଥିବେ? ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦେବୀଙ୍କର ମାୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଇଗଲେ।
ତତ୍ଯାଜ ପରମଂ ମନ୍ତ୍ରମଭିମାନେନ ସତ୍ତମ । ଗାଯତ୍ରୀତ୍ଯାଗତୋ ଦୈତ୍ଯୋ ନିସ୍ତେଜସ୍କୋ ବଭୂଵ ହ
ଅହଂକାରରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଛାଡିଦେଲେ; ଗାୟତ୍ରୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ତାଙ୍କର ତେଜ ହରାଇଦେଲେ।
କୃତକାର୍ଯୋ ଗୁରୁସ୍ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଥାନାନ୍ନିର୍ଗତଵାନ୍ପୁନଃ । ତତୋ ଵୃତ୍ତାନ୍ତମଖିଲଂ କଥଯାମାସ ଵଜ୍ରିଣେ
ଗୁରୁ ତାଙ୍କ କାମ ସାରି, ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ; ପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ କହିଦେଲେ।
ସଂତୁଷ୍ଟାସ୍ତେ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଭେଜିରେ ପରମେଶ୍ଵରୀମ୍ । ଏଵଂ ବହୁଗତେ କାଲେ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ସମଯେ ମୁନେ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, ପରମେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ; ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, କେତେକ ସମୟରେ, ମୁନି—
ପ୍ରାଦୁରାସୀଜ୍ଜଗନ୍ମାତା ଜଗନ୍ମଙ୍ଗଲକାରିଣୀ । କୋଟିସୂର୍ଯପ୍ରତୀକାଶା କୋଟିକନ୍ଦର୍ପସୁନ୍ଦରୀ
ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ମାଆ, ଜଗତକୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥିବା, ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ; କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କୋଟି କାମଦେବ ପରି ସୁନ୍ଦର।
ଚିତ୍ରାନୁଲେପନା ଦେଵୀ ଚିତ୍ରଵାସୋଯୁଗାନ୍ଵିତା । ଵିଚିତ୍ରମାଲ୍ଯାଭରଣା ଚିତ୍ରଭ୍ରମରମୁଷ୍ଟିକା
ଦେବୀ ଅଦ୍ଭୁତ ଚନ୍ଦନ ଓ ରଙ୍ଗିନ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ବିଚିତ୍ର ମାଳା ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ହାତରେ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଛ ଧରିଥିଲେ।
ଵରାଭଯକରା ଶାନ୍ତା କରୁଣାମୃତସାଗରା । ନାନାଭ୍ରମରସଂଯୁକ୍ତପୁଷ୍ପମାଲାଵିରାଜିତା
ସେ ଦେବୀ ଦାନ ଦେଉଥିଲେ, ଭୟ ଦୂର କରୁଥିଲେ, ଶାନ୍ତ ଓ କରୁଣାର ଅମୃତ ସାଗର; ବିଭିନ୍ନ ମଧୁମକ୍ଷିକା ମିଶିଥିବା ଫୁଲମାଳାରେ ତିନି ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଭ୍ରାମରୀଭିର୍ଵିଚିତ୍ରାଭିରସଂଖ୍ଯାଭିଃ ସମାଵୃତା । ଭ୍ରମରୈର୍ଗାଯମାନୈଶ୍ଚ ହ୍ରୀଂକାରମନୁମନ୍ଵହମ୍
ସେ ଅସଂଖ୍ୟ ବିଚିତ୍ର ମଧୁମକ୍ଷିକା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ; ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ 'ହ୍ରୀଂ' ଧ୍ୱନି କରି ତାଙ୍କ ସହ ରହୁଥିଲେ।
ସମନ୍ତତଃ ପରିଵୃତା କୋଟିକୋଟିଭିରମ୍ବିକା । ସର୍ଵଶୃଙ୍ଗାରଵେଷାଢ୍ଯା ସର୍ଵଵେଦପ୍ରଶଂସିତା
ଅମ୍ବିକା ଚାରିପଟେ କୋଟି କୋଟି ଦେବୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଶୃଙ୍ଗାରରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ବେଦ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ।
ସର୍ଵାତ୍ମିକା ସର୍ଵମଯୀ ସର୍ଵମଙ୍ଗଲରୂପିଣୀ । ସର୍ଵଜ୍ଞା ସର୍ଵଜନନୀ ସର୍ଵା ସର୍ଵେଶ୍ଵରୀ ଶିଵା
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ମୂର୍ତ୍ତି; ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଜନନୀ, ସମସ୍ତ ରେ ଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମାଳିକା, ଶିଭା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ତରଲାତ୍ମାନୋ ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମପୁରୋଗମାଃ । ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ହୃଷ୍ଟମନସୋ ଵିଷ୍ଟରଶ୍ରଵସାଂ ଶିଵାମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ଚଞ୍ଚଳ ମନେ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟରେ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଶବ୍ଦରେ ଶିଭାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଦେଵା ଊଚୁଃ ନମୋ ଦେଵି ମହାଵିଦ୍ଯେ ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତକାରିଣି । ନମଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷି ସର୍ଵାଧାରେ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ନମସ୍କାର ଦେବୀ, ମହାବିଦ୍ୟା, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କର୍ତ୍ତ୍ରୀ; ନମସ୍କାର କମଳପତ୍ର ନୟନ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ସଵିଶ୍ଵତୈଜସପ୍ରାଜ୍ଞଵିରାଟ୍ସୂତ୍ରାତ୍ମିକେ ନମଃ । ନମୋ ଵ୍ଯାକୃତରୂପାଯୈ କୂଟସ୍ଥାଯୈ ନମୋ ନମଃ
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ବୁଦ୍ଧି, ବିରାଟ୍ ଓ ସୂତ୍ରର ଆତ୍ମା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ପ୍ରକଟ ରୂପ ଓ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ବସିଥିବା, ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
ଦୁର୍ଗେ ସର୍ଗାଦିରହିତେ ଦୁଷ୍ଟସଂରୋଧନାର୍ଗଲେ । ନିରର୍ଗଲପ୍ରେମଗମ୍ଯେ ଭର୍ଗେ ଦେଵି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ହେ ଦୁର୍ଗା, ସୃଷ୍ଟି ଓ ଆରମ୍ଭରୁ ତୁମେ ପରେ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଉପରେ ଅବାଧ ରୋକ ଦେଉଥିବା; ଅସୀମ ପ୍ରେମରେ ପ୍ରାପ୍ୟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେବୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।